‘We gebruiken ons geld niet zoals God het wil’
Kredietcrisis Topman zakenbank Lazard International over christelijk geloof, hebzucht en bankiers
Door Herman Amelink
Gaan God en Mammon samen? Zijn christelijk geloof en kapitalisme met elkaar te verenigen? Bankier Ken Costa vindt van wel. Hij schreef er een boek over. „Er is wanhopig behoefte aan wijze raad.”
Op tafel in de Industrieele Groote Club in Amsterdam liggen ze naast elkaar, zijn mobieltje en zijn – intensief gebruikte – bijbel. Ken Costa is bestuursvoorzitter van zakenbank Lazard International én voorzitter van Alpha International, een stichting die wereldwijd cursussen organiseert over het christelijk geloof. Hij vraagt even geduld, hij moet nog een paar telefoontjes plegen. „Dit zijn hectische dagen”, zegt hij, terwijl hij op verbinding wacht.
Ken Costa (58) is op terugreis uit Dubai, waar hij oliesjeiks advies gaf. Hij doet een dagje Nederland om de vertaling van zijn God at Work te promoten. Het boek gaat in op de dilemma’s waarmee een christelijke bankier wordt geconfronteerd. Hij noemt het ‘democratisch kapitalisme’ het systeem dat het best het algemeen belang dient én aansluit bij bijbelse noties over recht en vrijheid. Vindt hij dat na de huidige financiële crisis nog?
Costa: „In mijn boek laat ik ook merken dat ik ongelukkig ben met de excessen van het systeem. Bankiers en overheden zullen moeten evalueren wat er de afgelopen periode gebeurd is. Maar we moeten oppassen dat we hun alleen de schuld geven. Er waren veel mensen die geld leenden tot 120 procent van de waarde van hun huis. Zoiets is gewoon niet verstandig. We zagen de waarschuwingssignalen niet, die we wel hadden moeten zien. Ik geloof niet dat de markteconomie nu dood is. Ik denk wel dat ze een ernstige filosofische correctie heeft gekregen.”
Botst dit kapitalisme niet ten diepste met zijn christelijke overtuiging? Het Oude Testament kende het jubeljaar: alle grondbezit ging na 50 jaar terug naar de eerste eigenaars. De leden van de eerste christelijke gemeente hadden alles gemeenschappelijk.
Costa: „Dat jubeljaar heeft in de praktijk nooit gewerkt en het zou ook nu niet werken. Als je een eindpunt hebt waarop alles weer bij het oude wordt, dan investeer je niet meer. Dat betekent het einde van de economische groei. Als je een winkel huurt en je huurcontract loopt af, doe je geen nieuwe investeringen meer. Inderdaad, de eerste christenen gaven alles weg, maar dat kreeg geen vervolg. Het Nieuwe Testament legt ook nadruk op het gebruik van je talenten. In het bijbelboek Handelingen wordt ook verteld hoe vrouwen geld verdienden om daarmee het zendingswerk van Paulus te steunen. Bovendien, de Tien Geboden zeggen dat je niet mag stelen. Dat veronderstelt toch de waarde van bezit.”
Het christelijk ideaal is toch eigenlijk anders?
„Nee, dat vind ik niet. Het ideaal is de echte vreugde over wat God je geeft. Wat wij fout hebben gedaan is dat we ons bezit niet hebben gebruikt waarvoor God het ons gaf. Als het omgaan met je bezit helemaal zelfzuchtig wordt, dán mis je Gods bedoeling. Het moet ten dienste van de ander zijn. We zullen lessen moeten trekken uit deze periode. De heersende idee was dat de ongereguleerde krachten van de markt vanzelf het antwoord zouden geven op wat mensen verlangen in dit leven. En dat kan de markt niet. De markteconomie is een goede dienaar, maar een slechte meester. Je hebt een waardenstelsel nodig waarvan de markt de dienaar is, een stelsel dat belang hecht aan individuen en de voordelen benadrukt van de gemeenschap, een verantwoordelijk kapitalisme.”
Een bron van maatschappelijke ergernis zijn de excessieve bonussen die bankiers opstrijken.
„Een bonus mag nooit automatisch zijn en moet ook niet uitsluitend een monetaire basis hebben. Bij de toekenning van bonussen moet je een bredere context verdisconteren, zoals de kwaliteit van de dienstverlening aan de klanten, de manier waarop iemand met zijn collega’s omgaat en op de werkplek functioneert. In meer verlichte bedrijven wordt dat soort zaken meegenomen in de beoordeling van mensen. Grote opbrengsten die geen toegevoegde waarde betekenen rechtvaardigen geen bonussen.”
De bijbel noemt geldzucht de wortel van alle kwaad. Zijn er momenten dat u als christen-bankier denkt: geld stinkt, ik moet hiermee stoppen?
„Nee, nooit. God is, in de persoon van Jezus, de menselijke vuilheid op aarde komen delen om die weg te doen. Daar gaat het in het christelijk geloof om. Ik wil mensen zo goed mogelijk helpen, ik wil hun de beste adviezen geven en de beste oplossingen aanreiken. Wij zitten vol kennis, maar we komen wijsheid tekort. Er is echt wanhopige behoefte aan wijze raad.”
Geeft u als christen-bankier andere adviezen dan een niet-christen?
„Ik denk niet dat er christelijke en niet-christelijke adviezen bestaan. Er is een goed professioneel advies en dat ervaar ik als iets van God. God schiep mensen met verschillende deskundigheden en oordelen. Het is van belang geldkwesties niet als technische kwesties te zien, maar juist vanuit een breder perspectief.”
Maar hoe voorkom je dan dat je vuile handen maakt?
„Als je voor een bepaalde instelling gaat werken, dan moet je zeker weten dat de waarden van de instelling overeenkomen met die van jou. Ik ben blij te werken bij een zakenbank waarvan ik de waarden deel. Dat is het eerste. Maar daar komt nog iets bij: ethisch dubieuze adviezen hebben meestal ongunstige financiële consequenties.”
Dat maakt het wel makkelijk!
„Soms niet. De maffia verdient ook goed. Maar als je zorgvuldig opereert volgens een degelijke gedragscode, dan ben je beter beschermd tegen wat ethisch niet in de haak is.”
Het zijn hectische tijden. Geniet u er ook van?
„Het is intellectueel buitengewoon stimulerend. Nederland gaf ons de tulp, maar in de zeventiende eeuw ook de tulpenmanie. De gekte van toen is wel het meest verwante paradigma voor wat er nu speelt. Mensen speculeerden toen op winst die ze verwachtten van de toekomstige verkoop van tulpenbollen. Toen iedereen zijn aandelen dumpte stortte de markt in. Het is interessant te zien hoe de autoriteiten toen een markt stabiliseerden die oververhit was geraakt. Ze zorgden voor een vloer op basis waarvan weer een gedisciplineerde handel kon plaatshebben. Dezelfde kwestie speelt nu weer: wat is de intrinsieke waarde van iets wat is opgeblazen door ongecontroleerde en irrationele vraag?”
Vindt u dit een financiële crisis of moeten we inmiddels spreken van een systeemcrisis?
„Het is een financiële crisis, en ik hoop dat we een systeemcrisis hebben weten te vermijden. De snelle acties van de verschillende centrale banken en regeringen, inclusief de vroegtijdige en ingrijpende acties van de Nederlandse regering, hebben hopelijk een systeemcrisis voorkomen. Maar het is vooral een morele crisis, die te maken heeft met ondermijnd vertrouwen in een systeem dat in laatste instantie steunt op vertrouwen.”
Vorige week is de Nobelprijs voor economie toegekend. Is economie eigenlijk wel een wetenschap?
„Dat debat is al een eeuw oud. Eén ding is duidelijk: we kunnen de toekomst niet kennen. De econoom die beweert de toekomst te kennen verkoopt een nepprospectus. Het blijft giswerk, maar wel op basis van feitelijke analyse en aannames. Ik denk dat we van onze fouten leren, van de tulpencrisis en van de krach van 1929. Maar het moet duidelijk zijn: economie is geen profetie. Op basis van die economische geschiedenis hebben sommige economen waarschuwingssignalen gegeven. Misschien moet de volgende Nobelprijs maar worden toegekend aan degene die deze crisis het meest precies heeft voorspeld.”
Ken Costa, Carrière met God, uitgave Alpha Cursus Nederland en CMBC-Nederland, 160 blz., €16,95
Bankier Ken Costa: „Dit zijn intellectueel buitengewoon stimulerende tijden.”
Marxistische apartheidsbestrijder werd christen-bankier
Ken Costa werd in 1950 in Zuid-Afrika geboren. Hij studeerde van 1968 tot 1972 rechten en filosofie aan de Witwatersrand Universiteit in Johannesburg. Als voorzitter van de studentenbond voerde hij actie tegen de apartheid en koesterde enige jaren marxistische sympathieën. Van 1974 tot 1976 studeerde hij in het Verenigd Koninkrijki rechten en theologie aan Queen’s College, in Cambridge. Daarna trad hij in dienst van de bank SG Warburg, die in 1997 werd overgenomen door de zakenbanktak van de Zwitserse bank UBS. Vorig jaar werd Costa bestuursvoorzitter van Lazard International, de Britse tak van de Amerikaanse zakenbank Lazard, waarvan hij tevens vice-voorzitter werd. Costa is een geziene gast bij de Zweedse familie Wallenstein en de Zuid-Afrikaanse Oppenheimers. Hij is bestuurslid van Holy Trinity Brompton, een anglicaanse parochie in Londen. In 1987 deed hij voor de Conservatieven vergeefs een gooi naar een Lagerhuiszetel.
