Milieuwerkgroepen van zes politieke partijen hebben elkaar gevonden in een ambitie om alle energie in Nederland in 2050 duurzaam te maken.

Nijmegen. Een Noordzee vol met windmolens. Snelwegen met alleen maar auto’s die op biodiesel rijden, of op groene stroom. Perfect geïsoleerde huizen en kantoren waarvan de daken vol liggen met zonnepanelen.

Het zijn vergezichten die opdoemen bij het lezen van het document   Nederland krijgt nieuwe energie, dat vandaag is gepubliceerd. Het roept op tot een energierevolutie. In  2050 moet Nederland al zijn energie halen uit hernieuwbare bronnen als wind, zon en biomassa. Geen olie meer, en ook geen kolen, uranium of aardgas.

Het is om meerdere redenen een baanbrekend document. Het is opgesteld door de milieu- en energiewerkgroepen van zes politieke partijen (CDA, ChristenUnie, D66, GroenLinks, PvdA, SGP). Het is  voor het eerst  dat er zo’n breed politiek draagvlak is om de energievoorziening van Nederland volledig te  verduurzamen. Een zevende ondertekenaar,  de milieuwerkgroep van de VVD, heeft zich  gisteren plotseling teruggetrokken.

Het document is om nog een andere reden bijzonder. Het ligt op ramkoers  met veel gevestigde belangen. Want als Nederland in 2050 geen olie meer mag gebruiken, kan een bedrijf als Shell er geen druppel benzine of diesel meer verkopen. Het zal moeten overstappen op biobrandstoffen. En stroomproducenten als het Belgische Electrabel en het Duitse RWE mogen niet langer elektriciteit  opwekken met kolen, gas of uranium. Die zullen rigoureus moeten switchen naar windenergie, of centrales op biomassa.

Initiatiefnemers van het document zijn Marco Witschge (D66, werkgroep duurzame ontwikkeling) en Klaas van Egmond, directeur van het Utrechts centrum voor aarde en duurzaamheid.

Witschge: „Het belangrijkste dat we duidelijk willen maken is dat het mogelijk is.  De technologie om onze samenleving om te laten schakelen van fossiele naar hernieuwbare energie is er al lang. We moeten alleen manieren vinden om die overgang te stimuleren.”
Van Egmond: „Eigenlijk gaat het terug op de kernvraag rond milieu en economie. Kosten milieumaatregelen geld, of kunnen ze ook iets opleveren? Nog altijd heerst in grote delen van Nederland het idee dat het alleen maar geld kost. Maar groene technologieën kunnen wel degelijk winstgevend zijn. De vraag ernaar zal de komende decennia alleen maar groeien. Olie en gas worden schaarser. Daar moeten alternatieven voor komen. Duurzame alternatieven, want we zitten ook nog eens met de klimaatopwarming. Er komt een prijs te staan op het uitstoten van broeikasgassen.”

Waarom maakt Nederland tot nu toe maar moeizaam vorderingen op het gebied van duurzame energie?
Witschge: „Omdat er geen helder doel is, geen visie. Daardoor wordt de discussie erg versnipperd. De ene keer gaat het over wel of niet een extra kerncentrale, de andere keer over de criteria voor biomassa. Als de politiek nu gewoon zegt: in 2050 is onze energievoorziening volledig hernieuwbaar, dan heb je een duidelijk kader en zullen veel discussies verdwijnen.”

Van Egmond: „Het beleid was de afgelopen decennia erg grillig. De overheid stimuleerde zonnepanelen en zette dan plots zo’n maatregel weer stop omdat die te veel succes had en een te groot beslag ging leggen op de subsidiepot. Zo ging het een aantal keren. Het heeft investeerders in groene technologieën weggejaagd.”

U pleit onder meer voor één ministerie voor Energie.  Waarom werkt het nu niet?
Van Egmond: „Het ministerie van Economische Zaken en het ministerie van Milieu zitten elkaar regelmatig in de weg.”
In de wandelgangen heet het dat voormalig minister Jacqueline Cramer van Milieu wel een visie had, maar geen politieke kracht. En minister Maria van der Hoeven van Economische Zaken had wel politieke kracht, maar geen visie.
Van Egmond glimlacht. „Dat is mooi uitgedrukt.”

Hoe zit het met de lobby van de gevestigde macht? Heeft die ook remmend gewerkt?
Witschge: „De gevestigde macht is sterk in Nederland. Met name Shell lobbyt veel. Ik kan het vanuit de industrie ook wel begrijpen. Ze hebben nou eenmaal veel gevestigde belangen. De Rotterdamse haven is wereldwijd de grootste haven voor fossiele energie. De gevestigde macht zal niet  uit zichzelf zulke grote stappen gaan zetten. Dat moet de politiek opleggen.”

Pakt uw plan niet rampzalig uit voor bedrijven  die veel stroom en gas verbruiken? Want energie uit wind en zon is nu nog duur. Jaagt u ze  niet het land uit?
„Als die bedrijven extra kosten krijgen kun je kijken of je ze op een andere manier kunt compenseren. Bijvoorbeeld via een verlaging van de inkomstenbelasting.”

Wat betekent uw plan voor de drie kolencentrales die nu in Nederland worden gebouwd?
Witschge: „Die bouw moet gestopt worden. We realiseren ons dat de Nederlandse overheid zich daarmee in een lastig parket manoeuvreert, maar het is waanzin om nog centrales te bouwen die op fossiele brandstoffen draaien en die er nog 50 tot 60 jaar  staan. De schattingen zijn dat zonnepanelen in Nederland over een jaar of vijftien concurrerend zijn met grijze stroom. Windmolens op land zijn dat al over een jaar of zeven.”

Hoe is het document eigenlijk tot stand gekomen?
Witschge: „We hebben vijf avonden georganiseerd waarbij we talloze sprekers hebben uitgenodigd om te praten  over energiezaken. Adviseurs van  McKinsey en Boston Consulting Group, de directeur van KEMA, een hoogleraar transitiemanagement.”
Van Egmond: „De collegezaal in Utrecht die we hadden afgehuurd  zat iedere keer tot de nok toe vol.”
Witschge: „Toen hebben we een document opgesteld dat nog een paar keer is rondgegaan totdat ieder zich erin kon vinden. We noemen het ‘De verklaring van Utrecht’.
Van Egmond: „Het succes van deze aanpak is hoopgevend. Wellicht zou het ook kunnen werken bij andere grote thema’s die een langetermijnvisie nodig hebben, zoals de AOW en de herziening van het belastingstelsel.”

Jurkjes met strikken en behang met felgekleurde, lachende, bloemen.
Het is de Alice in Wonderland-trend. „We verlangen naar een vlucht uit de realiteit.”

Rotterdam. In 1865 kwam Alice tot leven. Ze is nooit verdwenen, maar nu, 145 jaar later, is het zevenjarige victoriaanse meisje uit het sprookje van Lewis Carroll echt helemaal terug. Je ziet haar op het witte doek van de 3D-verfilming van regisseur Tim Burton. En in het straatbeeld.

Alice is namelijk een inspiratiebron voor modeontwerpers en designers. En een stijlicoon voor fashionistas. De Alice in Wonderland-trend overheerst dan ook de lentemode van dit jaar. We zien meisjesachtige jurkjes met gestrikte ceintuurs in combinatie met panty’s in zwart-witte schaakpatronen, of strepen. Korte broekjes worden gedragen met shirts met konijnen- en speelkaartenprints.

En de stijl leent zich uitstekend voor accessoires: kettingen en armbanden met bedeltjes van klokken, theeserviezen, sleutels en glimlachende katten. Zakhorloges, thematische tassen en extreem hooggehakte en royaal versierde schoenen.

De stijl is theatraal, decoratief en neigt naar burlesk. De kleuren: pastel, rood en goud. Maar ook blauw komt veel terug, vooral in de jurken, vertelt Lenny de Rooy. Zij is groot fan van het kinderboek en beheert de informatieve internationale site Alice-in-Wonderland.net. Ze ontvangt duizenden bezoekers per dag en het aantal blijft sinds januari stijgen. „Dat blauw is wel opvallend”, zegt ze, „de ingekleurde illustraties van John Tenniel laten zien dat Alice’s jurk geel was.” Maar de meeste mensen hebben de Alice uit Disney’s tekenfilm uit 1951 in hun hoofd, zegt ze. „Daar droeg ze blauw.”

De Britse krant The Independent omschrijft de Alice-look als „meisjesachtig maar niet zoet, dus mooi zonder sentimenteel te zijn”. Het verbaast de krant niet dat Alice zo hot is. Filmregisseur Tim Burton heeft een grote invloed op de modewereld. Ook de neo-gothiclook – leren leggings en ruimvallende colberts – hebben we te danken aan een film van zijn hand: Edward Scissorhands.

De films van Burton hebben een grote invloed op de hedendaagse cultuur, beaamt Christoph Lindner, hoogleraar Engelse Literatuur aan de Universiteit van Amsterdam. „En dat komt door één heel belangrijk element, waar het vaak in Burtons films om draait en zeker bij Alice: esthetiek.” Hij verwijst ook naar Charlie and the Chocolate Factory, de film die ons al eerder liet kennismaken met Burtons extravagante stijl die zich nu zo makkelijk uitbreidt naar mode en design.

Daarbij spreekt de film heel direct een eigentijds publiek aan, zegt Christoph Lindner. Een publiek dat „in hoge mate zelfbewust en emotioneel paranoïde is en moedwillig meegaat in het spektakel van de massamedia”. Overigens volgens hem geen slechte zaak: „I rather like living in such a world.”

De grote aanzwengelaar van de Alice-trend is naast Burton uiteraard ook de filmproducent. Op het witte doek gaat Alice gekleed in jurken van onder meer Christopher Kane, Ann Demeulemeester, Maison Martin Margiela en Alexander McQueen, alles gemaakt in opdracht van Disney. Ook voor de gebruikelijke merchandising – te koop in de Disney-winkels – zijn diverse bekende namen aangetrokken. En dan gaat het rollen en voert de inspiratie door, tot het vanzelf opduikt op de catwalk. Zoals bij Versace, Zac Posen, Louise Goldin en Sue Wong.

Niet alleen in kleding, ook in het interieur zien we het sprookje terug. Neem behang met felgekleurde lachende bloemen. Een dressoir met allerlei grote en kleine lades, ieder met een ander motief en beslag. Eierdopjes met voetjes. Lampen waarvan het onderstel uit theeservies bestaat.

De Alice-trend is volgens trendanalist Christine Boland onderdeel van een grotere beweging. Een soort wegdroombeweging. Het begon volgens haar al bij fantasyfilms als Harry Potter, Lord of the Rings en Avatar. „We verlangen naar een vlucht uit de realiteit.”

Jarenlang kon het financieel niet op. We wilden continu van alles beleven, vertelt ze. Op een verjaardagsfeestje stond een chocoladefontein en gingen de gasten later op de dag even bungeejumpen. „Maar deze experience-economie is verzadigbaar.” De kicks hebben we gehad, maar we zijn niet voldaan, zegt Boland. „Het bracht weinig geluk of voldoening.”

En dat is waar de sprookjes om de hoek komen kijken. Boland: het mooiste avontuur zit tussen je oren. „Fantasie, verbeelding, magie, mystiek en fictie bieden veel meer mogelijkheden. Voor alle zintuigen.” En het verhaal van Alice in Wonderland leent zich daar uitstekend voor.

Dat het sprookje nog steeds populair is, is volgens Alice-fan De Rooy te danken aan het ontbreken van een religieuze moraal. „Dat vinden mensen niet meer te pruimen. Dit sprookje is van origine ook puur bedoeld als entertainment.”

Het sprookje is gemeenschappelijk jeugdsentiment, zegt trendanalist Boland. „Het spreekt iedereen aan, om nostalgische redenen.” Maar van nostalgie is volgens Lindner geen sprake. „De invloed van Burtons Alice in Wonderland op mode en design heeft niks meer te maken met de inhoud van het verhaal of met de originele victoriaanse teksten. „Het is eerder verbonden aan Burtons vermogen om diepgewortelde culturele verhalen en iconen om te vormen naar een postmodern gotisch surrealisme.” Het is dan ook puur Burtons herinterpretatie die nu het modebeeld beheerst.

Maar niet iedereen is blij met die herinterpretatie. De Rooy vertelt dat bezoekers van haar site juist klagen dat de film zo anders is dan het originele verhaal. „Maar ik ben al lang blij dat er weer een nieuwe reden is voor mensen om zich te gaan verdiepen in Alice in Wonderland.”

Alice-mode in de winkel
Ook modemerken en modehuizen pikken de kleurrijke sprookjesstijl op en komen met ‘Alice-inspired’ collecties. Zoals het Britse H&M-achtige warenhuis Miss Selfridge: www.missselfridge.com
Het Franse warenhuis Printemps richt tijdens de Parijse Fashionweek (tot 11 maart) z’n etalages in als Wonderlanddecors. Met kleding van Christopher Kane, Alexander McQueen en Manish Arora, Haider Ackermann, Charles Anastase, Chloé, Ann Demeulemeester en Martin Margiela. In de theesalon verkoopt Printemps een speciale ‘Alice in Wonderland macaron’. www.printemps.fr

De echte Alice
Het verhaal Alice in Wonderland is door wiskundige, fotograaf en schrijver/dichter Charles Lutwidge Dodgson (pseudoniem Lewis Carroll) op 4 juli 1862 bedacht tijdens een boottochtje met een aantal kinderen.
Kleine meisjes waren zijn muzes, hij schreef ze brieven vol raadsels en verhalen en zij stonden regelmatig model voor zijn (naakt)fotografie.
Een van die meisjes was Alice Lidell (1852-1934), zij kreeg tijdens het boottochtje de hoofdrol in een ter plekke verzonnen verhaal over een meisje dat een konijntje achterna rent en in een wonderland terechtkomt.
Overigens staat Lidell niet model voor de Alice in de oorspronkelijk zwart-witte houtsnedes van John Tenniel. Dat is volgens de verhalen Mary Hilton Babcock, een ander vriendinnetje van Dodgson.

Crisis, welke crisis? De 55.000 kaarten voor het komende Lowlandsfestival raakten sneller dan ooit uitverkocht, nog voordat het programma bekend was. Mondjesmaat geeft organisator Mojo Concerts de namen prijs van de artiesten die op 21, 22 en 23 augustus op de podia van het festivalterrein in de Flevopolder zullen staan. The Prodigy, Arctic Monkeys, Kaiser Chiefs: bands die op eigen kracht volle zalen trekken, maar niet de onverbiddelijke publiekstrekkers waarmee het Belgische Rock Werchter adverteert zoals Coldplay en Metallica. Grace Jones, Bon Iver en Beirut gaven indrukwekkende concerten die een reprise op Lowlands rechtvaardigen, maar dat zijn niet de namen die popliefhebbers doen besluiten drie dagen lang naar een festival af te reizen.
Ondanks de ticketprijs van 150 euro en alle bijkomende kosten van vervoer en eten en drinken, lijkt de economische crisis geen vat te hebben op het animo van Lowlandsgangers om al voor de volledige bekendmaking van het programma te investeren in een toegangsbewijs. Terwijl concerten in het reguliere zalencircuit steeds duurder worden en desondanks met de regelmaat van de klok uitverkopen, met driemaal Ry Cooder in Carré (duurste kaartjes: 130 euro) als een van de topscorers, heeft Lowlands niet eens namen op het affiche nodig om het festivalterrein bij Biddinghuizen te doen vollopen.
Lowlands is een merknaam geworden die vertrouwen wekt, zegt marketingmanager Bente Bollmann over het paradepaardje van Mojo. „Omdat we vorig jaar ook al snel waren uitverkocht, stond iedereen nu op scherp toen de kaartverkoop begon. Aan de voorverkoop voor vroege vogels konden we al zien dat het dit jaar hard zou gaan: die tickets waren binnen een week weg. De mensen komen niet voor één naam, maar voor het hele festival. Ze weten van voorgaande edities dat wij een interessant programma bieden. Wij kunnen het ons niet veroorloven om minder dan alles uit de kast te halen, want daar word je het volgende jaar op afgerekend.”
Pinkpop-organisator Jan Smeets heeft de festivalmarkt in veertig jaar astronomisch zien groeien. „Mensen die dertig jaar geleden al op Pinkpop waren, komen nu weer om Bruce Springsteen te zien.” Er is diversificatie opgetreden in het aanbod, van locale tot grote internationale festivals en van dance-evenementen tot gespecialiseerde festivals voor classic rock of metal. Pinkpop en Lowlands bijten elkaar niet, zegt Smeets. „Bij Pinkpop draait het om de drie P’s: podium, popgroep en publiek.” Smeets merkt geen enkel effect van de crisis. De kaartverkoop voor Pinkpop verloopt voorspoedig. „In tijden van crisis en oorlog gaan brood en spelen gewoon door. Pas wanneer duizenden mensen hun baan gaan verliezen, wordt dat misschien anders.”
In een enkel geval is er een aanwijsbaar effect van de recessie. Het voortbestaan van het gratis toegankelijke Haarlem Jazzstad in augustus ligt onder vuur doordat hoofdsponsor Holland Casino zich heeft teruggetrokken. Dit is direct gerelateerd aan de recessie, omdat het casinobedrijf een extreme winstdaling doormaakte. Andere krachten spelen bij het Utrechtse popfestival De Beschaving dat dit jaar overslaat, omdat het de begroting niet rond kon krijgen. Ondanks lof van pers en publiek over de editie van vorig jaar, trok het festival niet voldoende mensen om het voortbestaan vanzelfsprekend te maken.
Concertorganisator Willem Venema die met zijn bureau The Alternative veel van de artiesten voor De Beschaving leverde, denkt dat een festival tijd nodig heeft om een naam op te bouwen. Zelf was hij, toen nog bij Mojo, nauw betrokken bij het begin van Lowlands vanaf 1993. Hij feliciteert Lowlands met het succes, maar stelt tegelijk vast dat de invulling van het programma er niet meer zo toe doet nu het festival een instituut is geworden. „Lowlands is een sterk merk en daar valt moeilijk tussen te komen. Dat vergt een enorme investering. Kleinere festival vissen voor hun programma in dezelfde vijver als de grotere, terwijl platenmaatschappijen hun bands het liefst op Pinkpop of Lowlands zien staan.”
Toch blijft er ruimte voor nieuwe festivals, zoals het ‘popfestival voor alle leeftijden’ Into the Great Wide Open dat van 4 tot 6 september zijn eerste editie beleeft op Vlieland. In de lommerrijke omgeving van kampeerterrein Stortemelk blijft het kleinschalig met optredens van onder meer The Veils, Emiliana Torrini en Johan. Kinderkaartjes zijn slechts 2,50 euro, dus het hele gezin kan mee. Meer dan een leuk feestje hoeft het niet te worden, zegt organisator Ron Euser die het met een groep vrienden bedachte evenement los ziet van zijn dagelijks werk als concertboeker bij Mojo. Euser stelt vast dat mensen van boven de 40 nog steeds in popconcerten kunnen worden geïnteresseerd, als de omstandigheden maar minder hectisch zijn dan op het doorsnee megafestival.
De veranderende situatie in de platenindustrie is van veel grotere invloed op de festivals dan de economische crisis, zegt Bente Bollmann. „Omdat er minder cd’s worden verkocht, willen bands meer verdienen aan hun optredens. Een band die je bijvoorbeeld een paar jaar geleden voor 1.500 euro kon boeken, kost nu 5.000. Lowlands wordt steeds duurder om te programmeren. Het is aan ons om te bewijzen dat de kwaliteit daarom niet achteruit hoeft te gaan.”

Gepubliceerd 12 mei 2009

Wie wil weten wat de koers van de dollar of de euro gaat doen, doet er goed aan de Japanse huisvrouwen in de gaten te houden. Wilfried van Hulten, hoofd buitenlandse valutahandel Benelux voor Royal Bank of Scotland: „Handel in buitenlandse valuta is in Japan enorm populair. Omdat het daar zo massaal gebeurt, zijn de Japanse huisvrouwen een speler om rekening mee te houden.”

De vraag was hoe dat nou in de praktijk gaat, speculeren tegen een munt. Het meest simpele antwoord: mensen bieden massaal euro’s aan, waardoor een overaanbod ontstaat en de prijs daalt. De aanleiding: de euro staat al weken onder druk, met als directe aanleiding de economische positie van Griekenland, Italië, Spanje en Portugal.

De euro en de dollar zijn heel moeilijk ‘kapot’ te speculeren. De slagkracht van de economische blokken is zo groot, dat zelfs miljardenposities tegen zo’n munt nauwelijks effect hebben. Chris Turner, valuta-analist in Londen voor ING Commercial Banking, ziet maar een echte wereldspeler die de koersen kan beïnvloeden: „Er is wereldwijd voor 7.800 miljard aan dollarreserves, en de Chinezen zitten op 2.400 miljard. Als zij zouden verkopen, gaat de dollar onderuit.”
Toch staat de euro nu onder druk. Hoe kan dat? Van Hulten van RBS: „Er wordt inderdaad flink gespeculeerd tegen de euro. Dat gebeurt voornamelijk door put-opties af te sluiten op de euro.” Daarbij spreek je als belegger af dat je op een vooraf afgesproken datum de euro voor een vooraf vastgestelde koers kunt verkopen. In de tussentijd daalt de koers van de euro, en je koopt hem pas zo laat en dus zo laag mogelijk. De winst voor de belegger is het verschil tussen de werkelijke lage koers en de vooraf afgesproken hogere verkoopprijs.

Een tweede manier om tegen de euro te speculeren is via de spotmarkt. Van Hulten: „Daar verkopen mensen euro’s en kopen daar bijvoorbeeld dollars voor in de plaats.” De wet van vraag en aanbod bepaalt dan dat de euro omlaag gaat en de dollar omhoog. Deze zogenoemde futures (speculeren op een toekomstige lage eurokoers) zitten op het hoogste niveau in jaren, zegt Van Hulten.

Turner van ING ziet één groot risico voor de koers van de euro. De afgelopen jaren is veel geld richting de zogenoemde money market funds gestroomd, een soort spaarfondsen. Dat heeft de vraag naar euro’s opgedreven (en daarmee de koers). „Dat geld is echter zeer vluchtig. Als de sentimenten over de risico’s in de eurozone aanhouden, kan dat geld net zo snel weer weggetrokken worden en daalt de koers van de euro verder.”

Maar zo hard gaat dat vooralsnog niet. De euro is sinds zijn top in december vorig jaar met een kleine 15 dollarcent gedaald, dat is nog geen 10 procent. Voor een euro kon vanmiddag 1,37 dollar gekocht worden. Ter illustratie: vlak na de fysieke introductie van de munt eind 2000 stond de koers op 0,83 dollar.

Door Marcel aan de Brugh

Wageningen. Oud-minister Roger van Boxtel wijst naar de grond, naar het tapijt. „Dat is gerecycled”, zegt Van Boxtel op het hoofdkantoor van zorgverzekeraar Menzis in Wageningen, waarvan hij voorzitter is. Het leggen van gerecycled  tapijt is een van de manieren waarop  Menzis probeert  zijn bedrijfsvoering te vergroenen. „Ons nieuwe kantoor in Groningen wordt een van de duurzaamste gebouwen in Nederland”, zegt Van Boxtel.

Zoals Menzis komen er steeds meer bedrijven in Nederland. Cateraar Albron, energieproducent Eneco, afvalverwerker  Van Gansewinkel, Triodos Bank. Allemaal hebben ze duurzaamheid hoog in hun vaandel staan. En allemaal vinden ze dat Nederland veel te langzaam de omslag maakt naar een duurzame economie.  Daarom hebben ze zich gebundeld, tot nu toe 34 bedrijven in totaal. Ze zijn een nieuwe ondernemersvereniging gestart, De Groene Zaak, die vandaag officieel is opgericht. Van Boxtel is er voorzitter van. „We willen de politiek stimuleren een snellere omslag te maken naar een duurzame samenleving”, zegt hij.

Volgens topman Matthijs Bierman van Triodos Bank is het hard nodig dat er vanuit het bedrijfsleven een roep komt om meer duurzaamheid. Het klimaatprobleem groeit. Westerse landen raken voor hun olie en gas afhankelijker van landen als Rusland, Iran en Irak. Daarnaast neemt de wereldbevolking toe van de huidige 6 miljard mensen naar circa  9 miljard in 2050. Als die allemaal hetzelfde consumptiepatroon willen als de huidige westerling, zal dat een aanslag zijn op natuur en milieu wereldwijd. Dat kan de aarde niet dragen, zegt Bierman. En dat kan maar tot één ding leiden: de huidige consumptiemaatschappij moet op de schop. Welkom, duurzame economie.

De Groene Zaak beseft dat het bedrijfsleven een cruciale rol speelt in de omslag naar een duurzame economie. Gebundeld kunnen de 34 bedrijven nu een sterker geluid laten horen. En dat liegt er niet om. Ze verwerpen de huidige consumptiemaatschappij die drijft op het steeds maar weer vervangen van producten door nieuwere versies. Ze wil recyclebare goederen met een langere levensduur. Nadruk ligt er ook  op het beperken van het energiegebruik, en op het gebruik van meer duurzame energie uit wind, biomassa, en zon. Verder sturen de leden van  De Groene Zaak hun bedrijf niet alleen aan op winstmaximalisatie. Net zo belangrijk is het personeel, en het effect dat het bedrijf heeft op de omgeving en de natuur.

Bierman van Triodos Bank vraagt zich af waarom Nederland niet gretiger op deze duurzame ontwikkeling inspringt.  „We weten dat we linksom of rechtsom van de fossiele brandstoffen af moeten. Waarom proberen we als Nederland daarin niet voorop te lopen”, zegt hij. Kansen zijn er volgens hem genoeg.

Neem Richard Sikkel en zijn autoleasebedrijf Athlon Car Lease. Het concern is marktleider in Nederland, en least 130.000 auto’s. Sinds een aantal jaren probeert Sikkel  zijn klanten over te halen zuinigere, schonere auto’s te leasen. Ook vraagt hij ze of ze niet beter met de trein kunnen reizen, of thuis kunnen werken. Athlon biedt klanten  nu de mogelijkheid om een contract te sluiten met niet alleen een lease-auto, maar ook een NS-abonnement. Dat klinkt duur, maar volgens Sikkel  kunnen  klanten daarmee netto toch goedkoper uit zijn dan wanneer ze overal met een lease-auto naartoe zouden rijden.

Sikkel en Bierman vinden dat het duurzame ondernemers in Nederland niet altijd even makkelijk wordt gemaakt. Op veel gebieden is er nog geen gelijk speelveld. Dat zegt ook Xander Meijer, directeur van Wessanen Benelux. De voedselleverancier verkoopt onder meer biologische levensmiddelen, en is op dit gebied een van de grotere aanbieders in Nederland. Volgens Meijer zijn biologische boeren veel tijd en geld kwijt aan de bestrijding van onkruid. Dat gebeurt met de hand, of machinaal. Een traditionele boer spuit daarvoor pesticiden. De bestrijdingsmiddelen komen vervolgens in het grondwater terecht. Maar voor de kosten van drinkwaterzuivering draait die boer niet op. Dat betaalt de samenleving. „Het zou goed zijn als de overheid de biologische boer voor dat nadeel corrigeert”, zegt Meijer. Datzelfde geldt bijvoorbeeld voor de elektriciteit die kolencentrales produceren. De maatschappelijke kosten – gezondheidsproblemen door fijnstof, klimaatopwarming door de uitstoot van CO2 – zijn slechts deels verwerkt in de prijs van kolenstroom. Waardoor exploitanten van windturbines in het nadeel zijn. Daar zou de overheid meer rekening mee moeten houden, zegt Bierman. Milieueconomen noemen dat het internaliseren van externe kosten. Oftewel, meer het principe van ‘de vervuiler betaalt’ toepassen.

De Groene Zaak wil de overheid helpen de omslag naar een duurzame economie sneller te maken. Maar niet via meer  regelgeving. „De regeldruk is al zo groot”, zegt Marga Hoek, die directeur is van de vereniging. De overheid kan wel de eigen uitgaven tegen het licht houden. Jaarlijks geeft ze  50 miljard euro uit aan goederen en diensten. Als ze daarvan een groter deel duurzaam besteedt, zou ze daarmee  de omslag aanjagen.

De nieuwe vereniging, die De Groene Zaak heet, gaat zich ervoor inzetten dat bijvoorbeeld milieu- en klimaatproblemen sneller worden aangepakt. Onder de 34 bedrijven die zich tot nu toe bij De Groene Zaak hebben aangesloten bevinden zich grote concerns zoals postbedrijf TNT, voedingsmiddelenproducent Wessanen, zorgverzekeraar Menzis en autoleasebedrijf Athlon.

Voorzitter Roger van Boxtel van De Groene Zaak benadrukt dat het initiatief „geen aanval” is op VNO-NCW. De werkgeversorganisatie blijft voor de meeste zaken de enige en belangrijkste spreekbuis van het Nederlandse bedrijfsleven. Maar voor het thema duurzaamheid is er nu een alternatief. „Dit onderwerp verdient het om een tijd een apart geluid te laten horen”, zegt Van Boxtel, die voor D66 minister is geweest voor Grotesteden- en integratiebeleid. Tegenwoordig is hij voorzitter van zorgverzekeraar Menzis.

Algemeen directeur Niek Jan van Kesteren van VNO-NCW laat weten De Groene Zaak niet als een bedreiging te zien.  Het is goed dat er zo’n vereniging komt, zegt hij. „Bedrijven die hun geld verdienen met duurzaamheid kunnen zich nu beter profileren.”

De Groene Zaak wil vooral laten zien dat duurzaam ondernemen winstgevend kan zijn. Er liggen volgens de vereniging grote kansen voor het bedrijfsleven. Succesvolle voorbeelden zijn het bedrijf Tendris, pionier in energiezuinige led-verlichting, en Van Gansewinkel, dat afval hergebruikt.

Een van de leidende principes van De Groene Zaak is dat bedrijven zich niet alleen richten op korte termijnwinst, en op aandeelhouderswaarde. „De kredietcrisis heeft ons geleerd dat we afscheid moeten nemen van dat model”, zegt Marga Hoek, directeur van De Groene Zaak. Bedrijven horen meer rekening te houden met hun  werknemers en hun effect op de samenleving. Ze moeten bijvoorbeeld meer aandacht hebben voor natuur en biodiversiteit in Nederland.

Cruciaal, zegt Hoek, is de verduurzaming van de financiële sector. Deze sector heeft een grote economische impact omdat ze kredieten verstrekt aan bedrijven. „Niet alleen het economische plaatje van een bedrijf zou aanleiding moeten zijn om al dan niet een krediet te verstrekken”, zegt Hoek. Er moeten volgens haar ook eisen komen voor sociaal en ecologisch bedrijfsbeleid.

Fotodienst NRC

Valentijnsdag valt dit jaar op zondag. Restaurants gaan speciaal open. Kuuroorden trekken meer publiek. Maar voor bloemisten is het een domper.

Door Stephanie Samyn en Juliette Vasterman

Rotterdam.Valentijnsdag valt op zondag, dat is niet zo best voor de bloemensector. Paul van de Loo van stuurbloemen.nl kan er over meepraten. Hij verwacht zelfs een kleine daling in de omzet van die dag. „Omdat TNT Post op zondag niet bezorgt, kunnen wij onze klanten op Valentijnsdag niet bedienen.”

Van de Loo vertelt dat hij zijn best heeft gedaan om de bezorging toch te mogelijk te maken. „Maar zonder succes. En zelf heel Nederland doorrijden is te ingewikkeld.” Via een nieuwsbrief heeft hij aan zijn klanten laten weten dat er wel een Valentijnsaanbieding is maar dat zijn bloemen (fair trade uit Kenia) alleen op zaterdag worden bezorgd.

Bij Fleurop is het wel mogelijk om bloemen te laten bezorgen, maar niet in heel Nederland. „Klanten die hun geliefde willen verrassen moeten niet naar de site gaan, ze kunnen ons beter bellen. Dan kunnen wij kijken of er een bloemist in de buurt op die dag aan huis levert”, vertelt een woordvoerder. Fleurop telt 1.300 leden, zelfstandige ondernemers die normaal gesproken op zondag gesloten zijn. „Veel bloemisten hebben voor Valentijnsdag een uitzondering gemaakt.” De ondernemers regelen zelf de bezorging. „We doen geen zaken met TNT Post want het bedrijf levert alleen bloemen af in een doos. Dat vinden wij niet de manier om een boeket te bezorgen.”

Het is echter niet alleen de zondag die de verkoop bemoeilijkt, ook carnaval speelt ons parten, zegt Fleurop. „In het zuiden van het land zijn er minder bloemisten die meedoen. We verwachten in dat deel van het land ook minder bestellingen.”

Daarbij komt dat mensen in het weekend sowieso minder op internet zitten, zegt Van de Loo van stuurbloemen.nl. Maar hij heeft wel iets bedacht om Valentijnsdag te compenseren. Vrijdag beginnen de Olympische Spelen in Vancouver. „Zodra schaatser Sven Kramer goud wint, kan iedereen via de site voor €3,50 een roos sturen met een persoonlijke tekst. Als Kramer dan terugkomt op Schiphol staat er misschien wel een halve vrachtauto vol rozen.”

Een taart versturen op Valentijnsdag lukt dit jaar ook niet. Bij taartenwinkel.nl vertellen ze dat bakkers in Nederland op zondag niet werken. Ook de bezorging is een probleem. TNT Post laat weten geen uitzondering te maken voor Valentijnsdag. De liefdespost valt dus zaterdag of maandag op de mat. Elke dag worden er ongeveer 16 miljoen kaarten en brieven bezorgd in Nederland, vertelt een woordvoerder. „Met Valentijn komen daar enkele honderdduizenden bij.”

Ook dit jaar, ondanks de zondag en ondanks de crisis, verwacht TNT Post deze aantallen. „Er is dan ook al extra personeel aangenomen bij de handsorteerafdeling, ook omdat de sorteermachines de rode en roze enveloppen maar moeilijk kunnen herkennen. Daar is mensenwerk voor nodig.”

En er zijn bedrijven die dit jaar juist profiteren van het feit dat Valentijnsdag op zondag valt. Voor kuuroorden, sauna’s en massagesalons komt het gunstig uit. We hebben al veel meer reserveringen voor zondag dan normaal, zegt Tina Visch van HealthSpa Ryokan. „Mensen schrijven in hun mailtjes bij het boeken dat ze iemand willen verrassen.” Iedereen die zondag komt, krijgt dan ook een welkomsdrankje. Ook bij Wellnesscentrum Elysium was het aankomende weekend snel volgeboekt. „En dat terwijl er niet in een speciaal Valentijnsarrangement was voorzien.”

Sommige restaurants gaan speciaal op zondag open vanwege Valentijnsdag. Neem restaurant Het Koetshuis in Bennekom. Of De Kas in Amsterdam. „Normaal zijn we dicht, maar we vonden het wel een mooie gelegenheid om open te gaan”, zegt executive chef Ronald Kunis. En de reserveringen gaan hard. „We zitten zo goed als vol.” Het dessert serveren ze in een hartvorm. De rode kleur moet in het diner terugkomen en in de champagne komt een beetje roze siroop. „Voor een fris elementje.”

Wehkamp.nl heeft op de site een speciale Valentijnsetalage gemaakt. Daar kunnen mensen uit een selectie „van de mooiste Valentijnscadeaus” kiezen, vertelt een woordvoerder. Dat de dag van de liefde op zondag valt, wordt niet gezien als een groot probleem. „We bezorgen sowieso niet op zondag, en daarbij: de meeste mensen bestellen hun cadeaus op tijd.” Het best verkocht tot nu toe is lingerie, in rood en zwart. „Bij de bestelling krijgen mensen speciaal rood papier afgeleverd, zodat ze het mooi kunnen inpakken.”

En om deze reden sturen wij een Valentijnskaart

• Er bestaan meerdere verhalen over wie Valentijn is, vertelt historicus Erik Sweers van historien.nl.
• Volgens vele historici is Valentijnsdag vernoemd naar bisschop Valentinus van Terni, die leefde in de derde eeuw na Christus tijdens het regime van keizer Claudius II.
• Claudius II had zijn macht te danken aan een groot leger, en verbood mannen om te trouwen, want een vrouw zou hen alleen maar afleiden, aldus Sweers.
• Bisschop Valentinus huwde toch de soldaten en hun liefjes, maar werd uiteindelijk gearresteerd en ter dood veroordeeld.
• In de gevangenis werd hij verliefd op de blinde dochter van een cipier.
• Op de dag van zijn onthoofding liet Valentinus het meisje een brief overhandigen, met daarin een gele bloem. Toen het meisje de bloem vastpakte, kon ze plots weer zien en las ze op het briefje: “van je Valentinus”.

Het EU-land zit nu financieel tot over zijn oren in de problemen, door corruptie op kleine én grote schaal
Door Marloes de Koning

Iedereen weet dat Griekse statistieken nooit helemaal kloppen. Ook Brussel.
Waarom die opwinding, nu de cijfers dus onjuist blijken?

In het negende belastingkantoor van de Atheense binnenstad legt directeur Dimitris Tsoukas zijn gratis krant aan de kant om uit te leggen hoe zijn kantoor dagelijks tussen 8 uur ’s ochtends en half twee ’s middags de belasting van 20.000 buurtbewoners afhandelt. En hoe wordt gewerkt aan verdere digitalisering, wat een machtig wapen kan zijn in de bestrijding van corruptie. „Al was het maar wegens de nepbonnen en nepstempels die rondgaan.” In een poging vervalste aangiftes te ontmaskeren „geven we de formulieren iedere maand een ander nummer”, onthult hij. Loonsverhoging zou volgens hem ook geen kwaad kunnen.
Je hoeft Grieken niet uit te leggen dat statistieken de werkelijkheid niet weergeven. Geen Griek was dan ook verrast toen de nieuw aangetreden minister van Financiën, Giorgos Papakonstantinou, in Brussel kwam melden dat het begrotingstekort dit jaar niet 6 procent is, zoals door de vorige regering was gemeld, maar meer dan het dubbele, bijna 13 procent.
„Natuurlijk was die 6 procent niet realistisch”, zegt Gikas Hardouvelis, topeconoom van EFG Eurobank, een grote bank in Griekenland. Hij zit in de commissie die namens de banken moet adviseren hoe de financiële rapportages transparanter kunnen. Hardouvelis werpt een denkbeeldig rapport over zijn schouder om te laten zien wat hij met de kwartaalcijfers van het Griekse bureau voor de statistiek doet. „Die verzinnen ze, nadat ze de jaarcijfers verzonnen hebben.” Waar vertrouwt hij dan op om een van de grootste banken van Griekenland goed te kunnen besturen? „Intuïtie.”
Ambtenaren kregen met verkiezingen op komst van hun politieke bazen opdracht de waarheid voor het Europese bureau voor de statistiek (Eurostat) te verzwijgen, vermoedt de econoom. Dat kan makkelijk, want de overheidsboekhouding is „zwaar verouderd”. Scholen en ziekenhuizen werken vaak alleen met een papieren kasboek. Apparatuur die is gekocht maar niet betaald, blijft in de boeken onzichtbaar, totdat de schuldeiser echt stennis begint te schoppen. „De opeenstapeling van uitgestelde betalingen gaat tot op het hoogste niveau.” Economische groei, dalende rentes en Europese subsidies maakten ontkenning vijftien jaar lang mogelijk, „nu haalt de realiteit ons in”.
Dinsdag besloot kredietbeoordelaar Fitch als eerste de kredietwaardigheid van Griekenland een slechter cijfer te geven. Standard & Poor’s en Moody’s overwegen te volgen. Dat betekent voor Griekenland duurdere kredieten en daardoor meer moeite om de staatsschuld te financieren. Het woord ‘staatsbankroet’ zingt rond in de financiële pers.
Griekenland heeft nu een staatsschuld van 100 procent van het bbp en de verwachting is dat die snel verder stijgt. De regering reageert geschrokken en verontwaardigd op „de negatieve houding die veel buitenlanders hebben aangenomen jegens de economie”. Het is volgens minister Papakonstantinou „naïef” te geloven dat de reactie van de markten een weerspiegeling is van hoe de Griekse economie er werkelijk voorstaat. Vorig jaar groeide de economie met 2 procent. Dit jaar is 1 procent krimp voorspeld. Banken presteren goed.
De verontwaardiging in het buitenland is huichelachtig, vindt Yannis Stournaras, hoofd onderzoek bij de stichting voor onderzoek naar de economie en industrie. Men had al lang kunnen weten dat die 6 procent begrotingstekort niet klopte. „Zij lezen toch ook Griekse kranten? Iedere maand komt een team van de EU poolshoogte nemen.” De gouverneur van de centrale bank beweert bovendien dat hij de juiste gegevens trouw en met grote regelmaat naar de Europese Centrale Bank (ECB) heeft gestuurd. „Ik geloof hem.”
Griekenland laat zich makkelijk casten voor de rol van zondebok. Het land met elf miljoen inwoners is een relatief kleine economie met een bepaalde reputatie. Na iedere machtswisseling tussen de twee grote partijen – de centrum-linkse PASOK en het iets rechtsere Nieuwe Democratie (ND) – constateert een nieuw aangetreden regering met pathos dat zij het land in een veel beroerdere staat heeft aangetroffen dan zij in haar stoutste verwachtingen had gevreesd. Toen in 2004 weer de ND aan de macht kwam, veranderde zij de boekhoudingssystematiek met terugwerkende kracht, om voorganger PASOK dwars te zitten en tegelijk ruimte te creëren op de begroting. Het effect van de herberekening was zo groot, dat Griekenland achteraf bezien niet aan de toetredingscriteria voor de euro bleek te hebben voldaan. De Grieken hebben zich de euro in gemanipuleerd, werd het beeld. Een leugenachtige reputatie, die hen nu in Brussel parten speelt.
„Volkomen onterecht”, zo windt Stournaras zich op. Hij vertegenwoordigde Griekenland voor de PASOK-regering in het Europese overleg ter voorbereiding op de monetaire unie. Griekenland was daarbij volgens hem „niet creatiever” dan andere landen. Stournaras: „Brussel heeft die nieuwe rekenmethode destijds zelf geaccepteerd. Daar waren ze tegen gewaarschuwd en dat hadden ze nooit moeten doen. Brussel liet ons daarmee zien geen strikte principes te hebben, zelf geen fatsoenlijke auditing te doen. Ze accepteren klakkeloos wat regeringen sturen.”
In chaos schuilen ook altijd kansen, zijn Grieken gewoon te denken. Naar schatting is nog aldoor eenderde van de Griekse economie zwart. De regering denkt dat de meeste winst te halen is in het bestrijden van belastingontduiking, die ongeveer gelijk zou staan aan 10 procent van het bbp. Notoire belastingontduikers zijn advocaten en artsen. De minister van Financiën heeft zijn verontwaardiging geuit over artsen die minder dan 2.500 euro opgeven bij de belastingdienst, maar het tegelijk breed laten hangen in een dure Atheense wijk.
Voorbeelden van kleine en grote fraude en corruptie somt iedereen moeiteloos op. Ministers met illegale huizen. Buren met dubbele huurcontracten: een voor de belastingen en een met de echte prijs. Om op de begraafplaats een gunstig plekje – vlak bij de poort – te krijgen moet de grafdelver worden omgekocht. Wie wil dat zijn zoon zijn dienstplicht niet op een afgelegen eiland hoeft te vervullen belt een politicus.
In de jongste corruptievergelijking van Transparancy International geeft 18 procent van de Grieken toe dat hij of een gezinslid afgelopen jaar smeergeld heeft betaald. Ter vergelijking: in het om zijn corruptie beruchte Roemenië is dat 14 procent, in Denemarken 1 procent.
De Europese fondsen die het land al decennia ontvangt (Griekenland is sinds 1981 EU-lid en tot nu toe netto-ontvanger) zijn vooral gebruikt voor infrastructuur, zoals wegen en gebouwen. Modernisering van de ‘zachte’ kant gaat trager. We zijn nog in transitie, zeggen de bewoners van het land, dat qua EU-integratie een grote voorsprong heeft op zijn buren Albanië, Macedonië, Bulgarije en Turkije.
Het is hoog tijd voor de Griekse regering om „moedig” zijn, zei ECB-president Jean-Claude Trichet. De situatie is ernstig, maar we fiksen het wel, probeert de Griekse regering de wereld te overtuigen.

Of terugdringen van het tekort lukt, is hoogst onzeker
Of het Griekse begrotingstekort volgend jaar kan worden teruggedrongen, zoals de Europese Commissie en Griekenlands partners in de Raad van Ministers van de EU hebben geëist, is hoogst onzeker.
Het vertrouwen in de Griekse overheid is helemaal weg. Nu al is sprake van stijgende sociale onrust, en de bezuinigingsoperatie moet nog beginnen.
Het land zal volgend jaar waarschijnlijk 55 miljard euro moeten lenen op de kapitaalmarkt, en dat is voor een kleine economie (40 procent van de Nederlandse) als de Griekse een enorm bedrag.
Het Griekse tekort betekent ook een risico voor de andere landen die de euro voeren, terwijl bijvoorbeeld het hoge Britse tekort geen direct risico oplevert voor de zestien eurolanden.
De financiën terug op orde brengen zal zonder hulp van andere eurolanden zeer moeilijk worden. Maar of Griekenland die hulp krijgt, is ten zeerste de vraag.
Het vertrouwen dat de Grieken zich voortaan zullen gedragen, heeft daarvoor te veel deuken opgelopen.

Grieken moeten nu snel hun financiën op orde krijgen
Door Caroline de Gruyter

Eurostat publiceerde deze week een vernietigend rapport over Griekenland.  De regering komt nu met allerlei plannen, maar zijn die nog wel op tijd?
Schulden van Griekse ziekenhuizen die de ene dag 5,2 miljard euro bedragen en een dag later maar 2,2 miljard. Militaire uitgaven waarvan niemand weet hoe hoog ze zijn: staatsgeheim. De baas van het Griekse bureau voor de statistiek die collega’s bij Eurostat – het Europese statistiekbureau in Luxemburg – vertelt dat de regering cijfers manipuleert. Het rapport dat Eurostat deze week uitbracht over de statistische rotzooi die Griekenland de afgelopen jaren heeft geproduceerd om eurolanden om de tuin te leiden, is vernietigend.
De financiële markten reageerden direct op dit dertig pagina’s tellende rapport. Aandelen van Griekse banken kelderden. Wéér stegen de rentes die Griekenland moet betalen op leningen, vergeleken met andere eurolanden. En een IMF-team zit sinds deze week in Athene om te helpen met het terugdringen van het astronomische begrotingstekort van 12,7 procent waarvan, stelt Eurostat, niemand weet „hoe accuraat dit is”. Investeerders vragen zich af of Griekenland failliet kan gaan, wie het land dan te hulp schiet en welke gevolgen dit heeft voor de euro.
Het Eurostat-rapport beschrijft de chaos van de Griekse statistiek die statistici in oktober aantroffen. De informatie kregen zij van de net aangetreden socialistische regering-Papandreou. De socialisten ontdekten dat de vorige, conservatieve, regering gemanipuleerde cijfers naar Brussel had gestuurd. Het begrotingstekort bedroeg niet 7, maar 12,7 procent van het bbp, omdat de crisis niet werd verdisconteerd en miljardenuitgaven buiten de boeken bleven. Het rapport geeft hier concrete staaltjes van. De toon is hard en koel – precies de toon die de Europese Commissie en Europese ministers van Financiën sinds oktober aanslaan. Om met de voorzitter van de eurozone te spreken, de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker: „Nu is het spel uit.”
Brussel wist allang dat het door Athene bij de neus werd genomen. Dat de Grieken tanks buiten de begroting hielden om lid te worden van de eurozone is bekend. Vorig jaar stuurde Athene zulke tegenstrijdige jaarcijfers dat Eurostat geen grafieken kon maken. Nu de Griekse regering (naar eigen zeggen) openheid geeft over deze oplichterij, legt zij ook de zwakheden van het eurosysteem bloot – een systeem waarin alle landen, ondanks de gemeenschappelijke munt, met een beroep op hun nationale soevereiniteit toch doen waar ze zin in hebben.
Ingewijden zeggen het al jaren: sancties en collectieve verantwoordelijkheid zijn in het Stabiliteits- en Groeipact niet hard genoeg geregeld. Rijkere landen als Duitsland, die weten dat een slecht gemanagede munt en hyperinflatie tot politiek extremisme kunnen leiden, geven meer om een stabiele euro dan sommige andere. Deze dode hoek in het reglement was bij economisch hoogtij nauwelijks zichtbaar. Nu, in crisistijd, wordt die hoek door de Griekse perikelen blootgelegd. Politici kunnen niet anders dan een van de meest coöperatieve Griekse regeringen sinds tijden bekritiseren. Zij moeten tonen dat ze de zaak onder controle hebben.
Europese ministers van Financiën vroegen Eurostat in november om een rapport over de Griekse statistieken. Eurostat-statistici moesten ‘op missie’, het rapport schrijven, redigeren, fiatteren. Bureaucratieën hebben deugdelijke rapporten nodig als basis voor besluitvorming. Daardoor lopen ze per definitie achter de feiten aan. Griekenland zit, zei minister Giorgos Papaconstantinou deze week, permanent „in het oog van de storm”. Ontwikkelingen gaan razendsnel. Deze week diende hij een wetsontwerp in voor een nieuw bureau voor de statistiek, onafhankelijk van ministeries, met parlementaire controle om gesjoemel te voorkomen. Het bureauhoofd wordt niet door het kabinet benoemd, maar door parlementariërs gekozen. In oktober stelde Papandreou een comité van bankiers, consumenten en dergelijke aan, dat deze week met 51 aanbevelingen kwam. Een Commissiedelegatie stelde vorige week in Athene vast dat de Grieken begonnen zijn de stal schoon te vegen.
Niettemin voelt Brussel zich in zijn hemd gezet door Griekenland. Betrekkingen tussen Athene en Eurostat zijn gespannen. Want wie zegt dat déze regering oprecht is?
De kredietwaardigheid van Griekenland is verschillende keren naar beneden bijgesteld. Dit is een reclameposter voor een Griekse bank.

Griekse plannen zijn gisteren goedgekeurd
In Griekenland keurde het kabinet gisteren een pakket maatregelen goed dat het land uit de financiële problemen moet helpen. Diepgaande bezuinigingen en belastingverhogingen moeten de staatsopbrengsten op peil brengen.
Vandaag biedt de minister van Financiën Papaconstantinou die plannen aan de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank aan.
Papaconstantinou waarschuwde dat het maanden kan duren voordat de internationale beurzen erop vertrouwen dat die plannen ook daadwerkelijk effect hebben.
Kredietbeoordelaars verlaagden de afgelopen maanden de kredietwaardigheid van Griekenland. Hoe lager die beoordeling, hoe duurder het voor een land is om leningen te verkrijgen.
Wat zijn de risico’s voor andere landen met de euro?
Als Griekenland zijn financiën niet op orde krijgt, en de rest van de eurolanden schiet niet te hulp, loopt de rest van de eurozone gevaar.
Dat betekent voor de eurolanden een politieke klap: overige landen zien dat de eurozone kennelijk zijn verantwoordelijkheid niet neemt. Bovendien zal het vertrouwen in de euro als munt dalen.
Dalend vertrouwen betekent een slechtere positie van de euro op de wereldwijde financiële markten. Daar zouden bijvoorbeeld de Nederlandse pensioenfondsen direct hinder van kunnen ondervinden.

Datum 18 januari 2010
Telefoonnr. 020 58 16 547
Onderwerp Positie zelfstandigen
Ronald.vanderKrogt@vc.fnv.nl

Geachte heer Balkenende,

De Vakcentrale FNV vraagt u en uw kabinet dringende aandacht voor het volgende:

Onlangs heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) cijfers gepubliceerd waaruit blijkt dat het inkomen van zzp’ers in het derde kwartaal 2009 met gemiddeld 12 procent is gekrompen. Het CBS omschrijft dit als ‘de grootste inkomensduikeling van dit decennium’. Vooral na de zomer blijkt het aantal opdrachten en uitstaande orders van de zzp’ers fors te zijn afgenomen en gevreesd mag worden dat deze tendens zich voorlopig zal voortzetten. Een deel van de zelfstandigen heeft de klap kunnen opvangen door in te teren op reserves die in betere tijden zijn aangelegd, onder andere als pensioenvoorziening. Er is echter ook een aanzienlijke groep die geen buffer heeft kunnen opbouwen.

De FNV had op basis van signalen van de zzp-achterban al langer zorgen over de financiële positie van een deel van de zzp’ers, maar ziet in de cijfers van het CBS de bange vermoedens bevestigd. Wij zijn dan ook van mening dat de zzp’ers beschouwd mogen worden als de grootste slachtoffers van de huidige economische crisis.

Na het uitbreken van de economische crisis heeft het kabinet een pakket maatregelen genomen om de economie krachtig te ondersteunen en zoveel mogelijk werkgelegenheid te behouden. Nog los van de miljarden euro’s die in de bankensector zijn gestoken, investeert uw regering zeventien miljard euro extra in de Nederlandse economie. De FNV juicht deze maatregelen en investeringen natuurlijk toe, maar constateert tegelijkertijd dat zzp’ers daar niet of nauwelijks profijt van hebben. Derhalve vraagt de FNV het kabinet om op korte termijn een aantal maatregelen te nemen ter ondersteuning van de (financiële) positie van de groep zzp’ers, ter voorkoming van een verdere inkomensterugval en ter overbrugging van de leegloop aan uren waar velen mee worden geconfronteerd. Wij stellen daarbij de volgende maatregelen voor:

1. Om in aanmerking te komen voor onder andere de zelfstandigenaftrek, startersaftrek en MKB-winstvrijstelling, moet een zzp’er voldoen aan het zogenaamde urencriterium dat is vastgesteld op 1.225 uur. Zzp’ers die in 2008 aan het urencriterium hebben voldaan zouden voor 2009 dispensatie moeten krijgen indien zij als gevolg van de crisis niet meer aan het urencriterium kunnen voldoen. Op deze wijze behouden zij de fiscale aftrekmogelijkheden en wordt een verdere inkomensdaling voorkomen. Een alternatief is het tijdelijk verlagen van het urencriterium op bijvoorbeeld 650 uur.

2. Zzp’ers die (tijdelijk) in de financiële problemen (dreigen te) komen kunnen een beroep doen op het Besluit Bijstandsverlening zelfstandigen (BBZ) Zzp’ers die daarop een beroep willen doen worden echter geconfronteerd met een verplichte afkoop van pensioenvoorzieningen indien dit lijfrenteverzekeringen betreft. Naast het feit dat deze afkoop financieel zeer nadelig uitpakt voor de betreffende zzp’er moeten we ons ook realiseren dat dit de aanvullende oudedagsvoorziening van de ondernemer betreft. Hij of zij heeft immers (vooralsnog) geen andere mogelijkheden voor het opbouwen van aanvullend pensioen, dan het afsluiten van een lijfrenteverzekering. Wij stellen voor om de vermogenstoets voor zzp’ers die een beroep moeten doen op de BBZ (tijdelijk) te verruimen en voorzieningen voor aanvullend pensioen buiten de vermogenstoets te houden.

3. Hoewel het aantal zzp’ers dat een beroep moet doen op de BBZ-regeling sterk is gestegen, is ons gebleken dat veel zzp’ers nog onbekend zijn met deze regeling. Wij verzoeken u dan ook het initiatief en voortouw te nemen voor een landelijke campagne waarin het bestaan en de mogelijkheden van de BBZ-regeling voor zzp’ers onder de aandacht wordt gebracht. Via de bestanden van de Kamers van Koophandel en in samenwerking met de gemeenten moet het mogelijk zijn om op korte termijn alle zzp’ers over de regeling te informeren. Vanzelfsprekend zullen de bij de FNV aangesloten bonden die zzp’ers organiseren hun verantwoordelijkheid nemen bij het informeren van de ruim 35.000 zzp-leden.

4. Analoog aan de voorwaarden die zijn gesteld bij de deeltijd-WW pleit de FNV voor een uitbreiding van de scholingsmogelijkheden voor zzp’ers. Scholing is immers van groot belang om de markt- en concurrentiepositie van zzp’ers te vergroten en voor het behoud en uitbreiding van kennis en vaardigheden. De FNV pleit dan ook voor een (tijdelijke) extra fiscale stimulering van de scholingsmogelijkheden voor zzp’ers, bijvoorbeeld door de scholingskosten dubbel aftrekbaar te maken tot een maximum van bijvoorbeeld 80 procent.

5. Ons bereiken nog steeds signalen dat, ondanks de goede voornemens, de betalingsmoraal van de landelijke-, provinciale- en gemeentelijke overheden nog steeds te wensen overlaat. Er worden nog steeds (zeer) lange betalingstermijnen gehanteerd waardoor zzp’ers die voor overheden werken financieel in de knel komen. Wellicht ten overvloede roepen wij u op de overheden (nogmaals) aan te sporen hun rekeningen tijdig te betalen.

Naar het oordeel van de FNV is bovenstaand 5puntenplan snel te realiseren zonder dat dit hoge investeringen vereist. Voor de langere termijn wil de FNV de onderhandelingen binnen de SER naar aanleiding van uw adviesaanvraag inzake zelfstandigen aangrijpen om de positie van zzp’ers structureel te verbeteren.

Gezien de lastige situatie waarin veel zzp’ers momenteel verkeren, willen wij u vriendelijk maar ook dringend vragen om bovenstaand 5puntenplan op zeer korte termijn binnen uw kabinet te bespreken en daarbij financiële middelen vrij te maken voor de uitvoering. Vanzelfsprekend zijn wij te allen tijde bereid om het plan nader toe te lichten en mee te denken over een efficiënte en effectieve uitvoering.

Met vriendelijke groet,
Vakcentrale FNV

Agnes Jongerius
Voorzitter