datum datum

Knutselen tegen de klimaatverandering

Door Thalia Verkade Thalia Verkade
15
reacties
op 10 maart 2009

1003nncoverbinnen02 Knutselen tegen de klimaatverandering

Vanaf vandaag zijn klimaatwetenschappers en politici in Kopenhagen bijeen om over het klimaat te praten. Ze doen dat in de aanloop van het  nieuwe klimaatakkoord dat in december gesloten moet worden. Eén van de dingen waar ze over praten is geo-engineering (waar ook het coververhaal in nrc.next vandaag over gaat).

Door te knutselen aan de atmosfeer kun je de opwarming van de aarde tegengaan. Je kunt bijvoorbeeld anderhalf miljoen ton zwaveloxide in ballonnen de lucht in te laten. Door chemische reacties in de bovenste luchtlagen zou dan een soort zonnefilter ontstaan. En door ijzerdeeltjes in de oceaan te dumpen kun je algengroei bevorderen. Die algen halen dan de koolstofdioxide uit de lucht waardoor het broeikaseffect vermindert.

Maar werkt dit soort experimenten? En zo nee, wat dan? Twee wetenschappers over geo-engineering, en vier doemscenario’s die met deze ontwikkeling voorkomen moeten worden.

1. De Amerikaanse fysicus Robert Socolow ziet onderzoek naar geo-engineering als een verzekering tegen de risico’s van klimaatverandering. Met snelle geo-engineering zou je een plotseling optredende klimaatcrisis het hoofd kunnen bieden. Hier een lezing die Socolow gaf aan de universiteit van Princeton:

2. Tim Lenton, hoogleraar aardwetenschappen aan de Universiteit van East Anglia in Norwich en zijn studente Naomi Vaughan rekenden in een studie voor dat veel van die plannen niet werken.

Dan de doemscenario’s, via het klimaatblog van nrc.

1. Ondanks de economische crisis daalt de CO2 uitstoot niet. De CO2-concentratie in de atmosfeer is in 2008 met 2,2 duizendste promille gestegen. Dat hoeft niet te betekenen dat er meer CO2 wordt uitgestoten. Het kan ook zo zijn dat ze oceanen minder CO2 opnemen. Maar dan hebben we pas echt een probleem (zie doemscenario 3).

2. Temperatuurstijging heeft grotere gevolgen dan gedacht. Het klimaatpanel van de VN rekende in 2001 uit dat de de temperatuurstijging in ieder geval onder de twee graden moest blijven. Volgens recent onderzoek heeft een temperatuurstijging van 1 graad al grote gevolgen.

3. De oceanen nemen steeds minder CO2 op. Door klimaatverandering waait het harder op zee. Het water wordt omgewoeld en de koolstofdioxide uit de onderste lagen komt naar boven. Daardoor raakt de bovenste waterlaag verzadigd en neemt het water minder CO2 op.

4. Het ijs op de Noordpool smelt sneller dan ooit tevoren. Wanneer de ijslaag dunner is, wordt er minder zonlicht gereflecteerd. Bovendien komt er bij het smelten van de ‘eeuwige’ laag sneeuw veel methaangas vrij. Methaan is een broeikasgas.

1003nncoverbinnen01 Knutselen tegen de klimaatverandering

15 reacties op "Knutselen tegen de klimaatverandering"rss-icon

Tis allemaal gevolgenbestrijding, geen oorzaakbestrijding…

Antwoord

@Teecay: Dat wordt ook gezegd in het artikel. Geo Engineering is een laatste redmiddel. Maar het is pas een realistisch laatste redmiddel als er onderzoek naar is gedaan en we beter weten wat de voor- en nadelen zijn. 
 
In principe de strekking van dit artikel, toch?

Antwoord

Wat ik in alle discussie mis is het volgende, misschien kan een van de collega lezers er een antwoord op geven: hoeveel olie en gasverbruik (en dus opwarming) zou het schelen als we op ieder huis in Nederland met een dak op het zuiden of zuidwesten zonnepanelen zouden monteren? Volgens mij zijn we dan al redelijk op weg om fossiele brandstof onafhankelijk te worden.

Antwoord

“En door ijzerdeeltjes in de oceaan te dumpen kun je algengroei bevorderen. Die algen halen dan de koolstofdioxide uit de lucht waardoor het broeikaseffect vermindert.” 
 
Deze optie wordt niet genoemd in het college van Socolow. Dit lijkt een goede optie, echter door de algengroei in de oceaan te bevorderen verstoor je het natuurlijke evenwicht in de oceaan. Waarom worden er geen bassins, gevuld met zeewater met een hoge concentratie ijzer, gemaakt waarin deze algen kunnen groeien. 
 
Twee grote voordelen: 1) CO2 reductie zonder het evenwicht van de oceanen te verstoren. 2) De algen kunnen gebruikt worden voor het produceren van biobrandstof, waardoor tevens de emissie van CO2 wordt teruggedrongen.

Antwoord

Als inwoner van de lage landen en vader van een tweetal mensen met een toekomst ben ik altijd in dit onderwerp geïnteresseerd.  
 
In de afgelopen jaren heb ik veel publicaties voorbij zien komen. Een aantal punten hieruit zijn bij mij blijven hangen en wil ik hier achter laten als uitgangspunt voor verdere discussie. Ik ben een leek, maar laat mij graag voorlichten over de volgende zaken: 
 
1. Geo-engineering brengt wijzigingen teweeg in de aardse atmosfeer. Dat heeft (onbekende) gevolgen. Op de huidige voet verder gaan met uitstoot van co2 is ook geo-engineering en heeft ook (onbekende) gevolgen. Ik zou denken dat de gevolgen van “niets doen” voor de laaggelegen en dichtbevolkte gebieden van de wereld te groot zijn om geo-engineering niet sterk te overwegen. 
 
2. In het verlengde van punt 1. het volgende. In het recente verleden (tot pakweg halverwege de jaren 80) was de uitstoot die aan onze (industriële) activiteit gepaard ging nog veel smeriger dan nu. ik meen dat met name de zwaveloxide die in het artikel wordt genoemd destijds rijkelijk in de atmosfeer werd gepompt. In een documentaire die ik enige tijd geleden zag werd verteld dat destijds de ene uitstoot de andere min of meer neutraliseerde voor zover het de temperatuureffecten betreft. Er lijkt dus wel al enige ervaring te zijn met deze vorm van geo-engineering. Neem overigens aan dat zwaveloxide ook geen lekker goedje is. Het was zonder meer verstandig dit uit onze uitstoot te elimineren. 
 
3. Afgelopen najaar las ik in de wetenschapbijlage van NRC Handelsblad een artikel over Olivijn. Een gesteente dat op aarde ruim voor handen is en co2 bindt. De suggestie was dat de bindende werking nog kon worden versterkt door olivijn te vermalen (groter oppervlak creëren en dus betere werkzaamheid). Briljant in zijn eenvoud, zo dacht ik destijds. Kennelijk niet, want ik heb er niemand meer over gehoord. 
 
4. Tenslotte, maar dit is meer economisch, denk ik dat de organisatie die nu met innovaties op de markt komt die het geconstateerde klimaatprobleem kunnen verminderen een zeer belangrijke rol voor de wereld in zijn algemeenheid kunnen spelen (dat ten eerste). Daarnaast plaatsen zij hun organisatie op een uitgangspositie die Standard Oil circa 100 jaar geleden had en tenslotte kunnen zij de (wereld)economie weer op gang krijgen. Dit laatste vanuit de gedachte dat bepaalde productinnovaties, de (wereld)economische groei telkens een “boost” gaven. Denk aan de landbouw, de stoommachine, de automobiel, de transistor, de chip, het internet etcetera. Of draaf ik hier wellicht door. 
 
Graag reacties.

Antwoord

Re: W. Ijsneus, punt 3 
 
Ik ben zelf ook een leek op dit gebied, maar ik ga er vanuit dat het probleem met Olivijn hetzelfde is als het probleem met alle mogelijkheden van CO2 opslag: 1) Waar laat je het gesteente dat verzadigd is met CO2? 2) Hoe lang wil je het daar opslaan? 3) Als een stof bindt, dan kan het ook ontbinden onder de juiste omstandigheden. Hoe groot is het risico als al de opgeslagen CO2 uit een opbergruimte in één keer vrij komt? 4)Is de hoeveelheid energie (en daarbij de belasting voor het milieu en de CO2 uitstoot) nodig voor het opgraven, het vermalen en het weer opbergen van het gesteente significant kleiner dan de hoeveelheid CO2 die je kunt binden? 5) En erg belangrijk: Wie gaat het opgraven, het vermalen en het opslaan van het gesteente betalen?

Antwoord

Re: W. Ijsneus, punt 1 
 
Het klopt dat voor ons als laaggelegen land geo-engineering belangrijk kan zijn. Wij hebben er baat bij dat de aarde niet verder opwarmt. Op het moment dat we er van uit gaan dat de opwarming uit de hand zal lopen, dan heeft de hele wereld er baat bij dat we de opwarming stoppen. Echter, mocht het zo zijn dat het blijft bij een paar graden, dan zijn er landen als Canada en Rusland die er op vooruit gaan. Kortom: niets doen is voor ons een slecht idee (NL komt onder water te staan), maar voor andere landen is het geen probleem of zelfs een prima optie (meer landbouwgrond en een groter deel van het land bewoonbaar). En voor iets dat globaal aangepakt moet worden kunnen deze belangenverschillen wel eens cruciaal blijken.

Antwoord

Aan nummer 3: Ik gun me zelf even niet de tijd om er achter aan te gaan maar het www biedt een schat aan info die het mogelijk moet maken dit zelf te berekenen. Een NL Huishouden (ik neem aan dat we het over gezinnen hebben en niet over industriële huishoudens) verbruikt ca. 3.500 Kwh (Bron: Nuon). Als we weten hoeveel Brandstof er nodig is om 1 Kwh te produceren en we weten ook wat de bijbehorende uitstoot is dan kunnen we snel berekenen wat de besparing in brandstof is als we bijvoorbeeld 30% van dit verbruik opwekken met zonnecellen.

Antwoord

Aan Alchemist. 
 
Je bezwaren omtrent het Olivijn lijken mij hout te snijden. Het artikel heeft wellicht een positiever beeld bij mij achtergelaten dan reëel is. Of het artikel belichtte in werkelijkheid niet alle kanten van het Olivijn.  
 
Kunnen we dit artikel nog achterhalen? 
 
Met betrekking tot de belangenverstrengeling moet ik je mening ook delen. In dat geval moeten we echter als “gemeenschap van laagelegen gebieden” aanspraakl maken op toekomstig woon- en werkgebied in de hogergelegen gebieden die zoveel baat hebben bij de opwarming ten koste van een ander. Een soort NAVO-bepaling dus waarbij een land in nood hulp wordt geboden. Daarbij moeten natuurlijk wel alle denkbare uitvluchten wordenn uitgebannen. 
 
Hebben de betreffende landen meteen extra afzetmogelijkheden voor hun baten met deze extra bevolkingsaanwas. 
 
Moeten wij alleen nog wel even collectief aan de Engelse taal, anders overleven we nooit daar in Canada. Of moeten we voor Rusland kiezen?

Antwoord

@ W. Ijsneus, #9 
 
Er zijn inderdaad problemen, vandaag nog beginnen met geo-engineering zou een slechte keuze zijn. Maar er geen onderzoek naar doen zou ook een slechte keuze zijn. Het lijkt me nu van belang om te kijken naar wat is er mogelijk (bijvoorbeeld met Olivijn) en wat voor problemen daar aan verbonden zijn. Door dat in kaart te brengen, en dan oplossingen te verzinnen voor de problemen, zal er straks een noodplan klaar liggen als het fout gaat. Door het onderzoek naar geo-engineering te koppelen aan het onderzoek naar alternatieve brandstoffen zal er meer geld voor beschikbaar zijn (zowel vanuit overheden als vanuit het bedrijfsleven) en komt er een oplossing voor zowel de korte termijn (alternatieve brandstoffen) als de lange termijn (geo-engineering).

Antwoord

Een belangrijk punt voor deze discussie: de belofte van geo-engineering geeft overheden (en consumenten) het idee dat ze kunnen vervuilen zonder dat het consequenties heeft. De aandacht zal verschuiven van het terugdringen van de CO2 uitstoot naar het uit de lucht halen van die CO2. Dit levert grote problemen op voor de toekomst. //Stel dat er een manier gevonden wordt om net zo veel CO2 uit de lucht te halen alsdat gewenst is, dan kan de uitstoot van CO2 zonder problemen toenemen. En er komt een ander politiek beleid, of er blijken zeer ongewenste bijwerkingen te zijn. Kortom: er wordt mee gestopt. Dan zitten we met een enorme uitstoot, die niet in één nacht kan worden ingeperkt, waardoor er een veel groter probleem zal zijn dan dat er nooit geo-engineering was geweest.

Antwoord

@ Thalia 
 
Buiten deze discussie om: ik wilde je bedanken voor het plaatsen van het college bij dit artikel. Het college heeft, voor mij in iedergeval, echt toegevoegde waarde boven het alleen plaatsen van een krantenartikel. Ik hoop dat je in de toekomst vaker colleges op de site plaatst!

Antwoord

@Alchemist. Graag gedaan en dat is zeker de bedoeling van dit blog: nuttige verwijzingen naar online materiaal bij het nieuws. Leuke aanvullingen en discussie tussen jou en “W. IJsneus”, ik heb onze wetenschapsredactie er zojuist op attent gemaakt.

Antwoord

Aan Alchemist: 
 
Geo-engineering als werkzame oplossing brengt inderdaad als gevaar mee dat mensen daar op ‘gokken’. Er is nog wel een andere oplossing, maar die ligt, vrees ik, toch in het opleggen van de gewenste manier van doen aan de bevolking.  
 
ik merk aan mezelf dat ik niet (of in elk geval onvoldoende) bereid ben werkelijk mijn leven aan te passen. ik vrees dat ik, wat dat aangaat, niet afwijk van de massa. Er geldt dus: Ik wil wel maar ben onmachtig. Leg het mij op! Dan ga ik wel met de trein naar mijn werk (wat gerust kan), dan breng ik mijn kinderen wel alle dagen met de fiets naar school, dan eet ik (net als vroeger bij mijn ouders ) 1 of 2 maal per week vlees (maximaal). 
 
Kortom de vraag is hoeveel willen (met name westerse burgers) burgers zich laten aanleunen in het kader van overheidsmaatrgelen vanwege het milieu. Ik denk dat ik zelf heel wat zou willen accepteren omdat ik denk dat het, tot op een behoorlijke hoogte, kan zonder dat het leven werkelijk minder leuk wordt. 
 
Het wordt dus waarschijnlijk of het een of het ander. Of geo-engineering toepassen of maatregelen opleggen. Beide gaan uit van de gadachte dat de mens (in elk geval bij zijn huidige omvang en diversiteit) niet in staat is zelfstandig, in de privé-sfeer, tot maatregelen te komen die de gehele mensheid ten dienste staan.

Antwoord

Een wat late reactie, maar met betrekking tot oorzaak bestrijding kwam ik net een verwijzing tegen naar deze uitzending van VPRO tegenlicht van oktober vorig jaar die ik zeer indrukwekkend vond: http://tinyurl.com/dyavnc . Gaat niet over geo engineering, maar vond hem toch wel relevant en boeiend genoeg om hem hier te vermelden.

Antwoord

Reageer