Nederland is kampioen afluisteren
Hoe je jezelf terugvindt in een politiedossier van de Hofstadgroep
Naschrift 11-09 12:10: Een woordvoerder van de AIVD, die naar aanleiding van dit blog contact heeft gezocht, zegt dat de laatste alinea niet in overeenstemming is met de feiten. Volgens de woordvoerder worden de zogeheten ‘taplasten’ die door de minister moeten worden ondertekend, persoonlijk aangeboden door een directeur van de geheime dienst, die de minister zorgvuldig informeert over nut en noodzaak van iedere tap, “zeker als het gaat om gevoelige zaken.”
Justitie tapte 26.425 telefoons in 2008, werd vorige week bekend. Ter vergelijking: De VS deed dat maar 2.208 keer in één jaar. Nederland is kampioen afluisteren. Daar kwam NRC-verslaggever Steven Derix ook achter, toen hij zichzelf terugvond in een politiedossier over de Hofstadgroep.
Arrestatie van twee leden van Hofstadgroep. Foto Rien Zilvold
Een fragment uit het dossier en hoe het ging:
„Moge Allah hem vervloeken”, roept Ismaïl A. kwaad. Volgens de transcriptie van de Nationale Recherche spreekt hij ‘met stemverheffing’ en klinkt hij ‘ontstemd’. „Allahu Akbar, Amariki! (…) ik weet het niet, dat is het antwoord, begrijp je? Moge Allah hem vervloeken!”
Het is begin november 2004, de dag na de moord op Theo van Gogh. In een verwaarloosde bovenwoning in het Haagse Laakkwartier bespreken twee leden van de Hofstadgroep de gebeurtenissen. Hoe heeft Mohammed B. van Gogh „geslacht”? Wie zijn er allemaal opgepakt door de politie?
‘Amariki’ (‘Amerikaan’) is Jason W. Later zal hij worden veroordeeld tot 15 jaar gevangenisstraf voor het gooien van een handgranaat naar de politie. Ismaïl A. is boos op Jason omdat hij met een journalist heeft gebeld.
„Hij zei, ik ben een journalist, ik ben van de NRC (…) en ik wil je vragen stellen”, legt Jason uit. „Ik zei: ‘ok’. Hij zei: ‘die jongen die opgepakt is, kent hij Samir goed? Ik zei: dat weet ik niet, en toen vroeg hij: hoe is zijn relatie met hem?”
„Moge Allah hem vervloeken!”, roept Ismaïl nog eens. „Ik was vandaag bij de moskee (…) er waren daar journalisten en al die Marokkanen stonden daar te slijmen bij twee onreine viezeriken … ik zei: Moge Allah jullie vervloeken, stelletje ongelovigen, en ik ben weggegaan.”
De NRC-journalist die met Jason belde, was ik.
In 2003 was Jason al eens met andere leden van de Hofstadgroep opgepakt, maar weer vrijgelaten, wegens gebrek aan bewijs. Zijn mobiele nummer had ik overgeschreven uit het strafdossier. Het gesprek was op niets uitgelopen: Jason had nauwelijks iets gezegd. Ismaïl A. had zich voor niets druk gemaakt.
Waarschijnlijk werd de telefoon van Jason afgeluisterd door de AIVD. Maar de inlichtingendienst had ook de woning in de Haagse Antheunisstraat voorzien van verborgen microfoons. De geluidsopnamen werden later aan het Openbaar Ministerie gestuurd, die de uitgewerkte transcripties toevoegde aan het strafdossier tegen de Hofstadgroep. In de tekst is de gewelddadige aanhouding van Ismaïl en Jason van seconde tot seconde te volgen: de eerste mislukte aanval van het arrestatieteam, het urenlange beleg dat daar op volgt, tot de uiteindelijke arrestatie, waarbij Jason in zijn schouder werd geschoten. Collega Jaco Alberts en ik schreven er over in NRC Handelsblad. En verbaasden ons over hoe boos Ismaïl was geworden over een simpel telefoontje van deze krant.
In Nederland wordt heel veel afgeluisterd.
In 2008, schreef minister van Justitie Hirsch Ballin (CDA) eerder deze maand aan de Tweede Kamer, werden er door Justitie 26.425 telefoonnummers getapt. In de VS waren dat er in 2007 2.208 telefoontaps, en in het Verenigd Koninkrijk in hetzelfde jaar 1.881. Alleen Duitsland scoort hoger in de cijfers die de minister geeft: ruim 44.000 taps.De cijfers die Hirsch-Ballin eerder deze maand naar de Kamer stuurde, gaan alleen over telefoontaps en niet over het afluisteren met andere middelen, zoals richtmicrofoons of verborgen microfoontjes, zoals in de Antheunisstraat. De cijfers hebben ook alleen betrekking op Justitie.Hoe vaak de inlichtingendienst AIVD afluistert, is geheim.
Afgelopen juni ontstond er ophef over de afluisterpraktijken van de dienst. Dagblad de Telegraaf spande een kort geding aan tegen AIVD, nadat justitie het huis van journaliste Jolande van der Graaf had doorzocht. Tegelijkertijd werden een AIVD-medewerkster en haar partner, een ex-medewerker, werden opgepakt. Volgens Justitie zouden zij ‘staatsgeheimen’ naar de krant hebben gelekt.
De AIVD was vele weken op jacht geweest naar het vermeende lek. Daarbij werd niet alleen Jolande van der Graaf, maar ook hoofdredacteuren Joost de Haas en Sjuul Paradijs langdurig afgeluisterd. Daarmee, zo gelastte de Amterdamse rechtbank, moest de AIVD onmiddellijk stoppen.
De kwestie kreeg veel aandacht van de pers. Daarmee, zo zegt de AIVD in een speciale uitleg op de website van de dienst, is er een ‘ verkeerd beeld’ ontstaan: alsof de geheime dient zomaar iedereen kan afluisteren, zelfs journalisten.
Volgens de AIVD is dat een misverstand. “De AIVD gaat bij de inzet van middelen (zoals telefoontaps, red.) uiterst zorgvuldig te werk”, schrijft de dienst op haar site. “Afluisteren mag alleen na toestemming door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De minister tekent hier persoonlijk voor.”
Hoe vaak zou dat gebeuren?
Een collega en ik interviewden ooit minister Van Binnenlandse Zaken Guusje Ter Horst (PvdA). De minister had een grote stapel papieren voor haar neus. Terwijl ze onze vragen routineus beantwoordde, wierp ze een vluchtige blik op de stukken en ondertekende ze, en schoof ze naar haar medewerker. Het waren er minsten tien.
De enige genezingsmethode is , de minister een goedkeuring laten tekenen voor het afluisteren van haar eigen telefoon, die zal ze als ik mag geloven routineus ondertekenen.
Dan is het aan de verenigde pers de taak haar aan de schandpaal te nagelen.