datum datum

Zijn universiteitsbladen achterhaald?

'Redacties geven te makkelijk onafhankelijkheid uit handen'

Door Reinier Kist Reinier Kist
13
reacties
op 3 december 2009

Cover Ublad

Cover Ublad

Protest! De barricades op! Dat is wat studenten en de universiteitsraad van de Universiteit Utrecht vandaag gaan doen in de hoop hun Ublad van de ondergang redden.  De universiteitskrant heeft namelijk alleen nog maar toekomst online, zo besloot het college van bestuur.

Maar is het zo gek dat Ublad is opgeheven? Wel meer universiteitskranten maken zware tijden door, zo schrijft Frank Provoost vandaag in de papieren next. De hoofdredacteur van het Leids universitair weekblad Mare denkt ook te weten hoe dat komt: te gemakkelijk geven redacties hun onafhankelijkheid uit handen.

Want wat schreef zijn collega-hoofdredacteur Armand Heijen twee jaar geleden in Ublad? 

Dat het bij universitaire pers niet ging om ,,scoops halen” of „meedoen aan een welles-nietesjournalistiek”, maar om „loyaliteit in plaats van distantie (…) omdat je het beste met je instelling voor hebt en daarin een zekere verantwoordelijkheid draagt”. De tijd dat redactie en college van bestuur elkaar eenmaal per jaar troffen voor een kopje thee was „vervangen door veelvuldige bezoekjes aan bijeenkomsten, recepties, periodieke overleggen. (…) En meermaals is de thee vervangen door een mooie, droge chablis.”

Steeds vaker gaan hoofdredacteuren met bestuurders “mee naar ‘heidagen’ om samen gezellig te brainstormen over imago, branding en marketing van hun universiteit.”

Conversation Starter

Studio NRC

Zo laten universiteitskranten volgens Provoost onder druk van het college van bestuur  “hun onafhankelijkheid uit de vingers glippen, terwijl het de enige voorwaarde is die hun bestaan rechtvaardigt.”  

Beetje bij beetje toegeven is het begin van het einde. Wie wil overleven laat de chablis staan en houdt zijn rug recht. Zo niet, dan moet je als blad ook niet raar opkijken als de stekker eruit wordt getrokken.

Hoe onafhankelijk is de krant van jouw (voormalige) hogeschool of universiteit? En is dat belangrijk, die onafhankelijkheid?

12 reacties op "Zijn universiteitsbladen achterhaald?"rss-icon

Ik heb nog eens voor het Delta (Delft) geschreven. In die tijd was er een hoog oplopende ruzie met de TU vanwege de kritische houding van het blad. “Waarom bijt Delta in de hand die het voedt” vroeg men bij de TU zich af.  
 
Volgens mij hield de hoofdredacteur toen met zichtbaar genoegen z’n rug recht.

Antwoord

Belangrijk, de onafhankelijkheid. Dan is er meer plaats voor discussie, een kritische noot. Dat zou de docenten of in elk geval het bestuur scherp moeten houden: hoe kunnen we verbeteren, de kwaliteit hoog houden. Dat laatste hoeft overigens geen geld te kosten. 
Misschien is het niet de primaire taak van een universiteitsblad om het bestuur scherp te houden, maar de medezeggenschap doet het al jaren niet meer. Lijsten worden gevuld door vriendjespolitiek. Is er geen lijst dan zijn er ‘sollicitaties’ waarbij de meesten onbeatgumenteerd worden afgewezen. Meestal zijn dat de mensen die wat kritisch zijn over het beleid. Mensen die inderdaad liever de chablis drinken en alvast vissen naar een hoger baantje. Omdat zij niet kritisch meer zijn en al nooit onafhankelijk waren, elke week samen borrelen en de deals sluiten, daarom is het belangrijk dat er iets bestaat dat onafhankelijk is, scherp kan houden en waar velen toegang toe hebben om de discussie levend te houden: een papieren universiteitsblad

Antwoord

Als studentlid van de redactieraad heb ik de strijd in Utrecht vanaf de zijlijn meegemaakt. 
Eerst was er een vermanend woord tijdens het jaarlijks kopje koffie. Een jaar later werd dat kopje met trillende hand op het schoteltje gezet, en moest er toch echt iets gebeuren. 
Vervolgens kwamen er systematische ‘contactmomenten’. De toon was vriendelijk, de boodschap duidelijk: er moest meer geaaid, minder gekrabd worden.  
Er is wel degelijk strijd geleverd, ook door hoofdredacteur Armand Heijnen. Hij stond voor zijn krant, maar voelde zich met zijn redactie een roepende in de woestijn. De machtsverhoudingen zijn verschoven, er was geen academische gemeenschap die zich achter hen schaarde om weerstand te bieden tegen ‘de strategie’ van het college van bestuur. Zij werden langzaam met kopjes koffie en thee gewaterboard, terwijl niemand de moeite nam om in te grijpen.  
Dat nog geen tweeduizend mensen de petitie hebben getekend, bevestigt dit trieste beeld alleen maar.

Antwoord

Beetje rare aanname is dat universiteitsbladen een soort vanzelfsprekende financiele relatie met een universiteit hebben. 
 
Moet toch best mogelijk zijn om een echt onafhankelijke krant gericht op universiteiten te maken. Dan maar wat minder glossy en meer liefdewerk in plaats van betaald. 
 
Zul je zien dat de universiteit vanzelf weer een eigen papieren blad gaat maken, al is het maar om zo’n blaadje weerwoord te bieden.

Antwoord

In de discussie over de veranderende koers van de Nederlandse universiteitsbladen worden altijd weer dezelfde grote woorden gebruikt. De tegenstanders van verandering beklimmen steevast de barricades, met als inzet de onafhankelijkheid en ‘het vrije woord’, want dat zou in het geding zijn. En dat is “natuurlijk beschamend” en “een grove schande”, zegt Mare-hoofdredacteur Frank Provoost in de NRC-Next van vandaag, in reactie op de plannen voor het Utrechtse U-blad. Zonder die stellingen te onderbouwen. 
Het is een oneigenlijk argument, dat ‘vrije woord’. Wanneer je in Nederland roept dat het vrije woord in het geding is, dan roep je beelden op van totalitaire regimes, perscontrole en alles wat daarbij hoort aan burgerrechtenbeperking. Zo’n sterk argument ontslaat je van de plicht te onderbouwen; wie durft er immers te zeggen dat het vrije woord geen groot goed is dat beschermd moet worden? Daarmee ontneemt Provoost zijn tegenstanders de middelen om te reageren, en zo is de discussie al voor de helft gewonnen. Knap.  
Provoost en anderen lijken te denken dat het vrije woord bovenaan de doelstellingen staat van hun 6 fte’s tellende redactie. Dat is niet zo. De universiteit betaalt die zes m/v primair om de studenten en medewerkers evenwichtig en objectief te informeren en te binden. Zodat ze zich thuis en betrokken voelen bij hun organisatie, weten wat er speelt en wat de universiteit voortbrengt aan mensen en wetenschap. Bijdragen aan opinievorming en ‘academisch klimaat’ is ook een doel, maar niet het voornaamste. 
Dat neemt niet weg dat een kritisch en onafhankelijk schrijvende universiteitskrant een must is . Een blad dat niet betrouwbaar informeert over het wel én het wee van de universiteit, schept wantrouwen bij de lezers. Wantrouwen naar het blad, en ook naar de universiteit zelf, omdat die dingen achterhoudt. En een blad dat geen vertrouwen geniet, kan de hoofdfunctie van ‘bindmiddel’ niet waarmaken.  
Onafhankelijk schrijven moet dus, maar wel met een doel: om mensen betrouwbaar te informeren en te binden. Niet om het heilige uitdragen van ‘het vrije woord’.  
Ivo Jongsma, Redacteur Cursor, universiteitskrant van de TU Eindhoven

Antwoord

Provoost slaat een essentieel element over in zijn betoog: veel jongeren lezen geen kranten meer. Het Ublad gaat niet alleen digitaliseren vanwege bezuinigingen, maar ook omdat de doelgroep niet goed bereikt wordt. De gigantische stapels ongelezen Ubladen die ik overal op de universiteit tegen kom spreken boekdelen. Niet alleen universiteitskranten maken zware tijden door, alle kranten hebben het lastig. Steeds meer mensen halen al hun nieuws van het internet waardoor lezersaantallen kelderen.  
Heijnen, hoofdredacteur van het Ublad, is een van de eerste hoofdredacteuren in Nederland die het lef heeft een radicale, innovatieve verandering door te voeren om deze daling te stoppen en verdiend daarvoor juist lof. Als lid van een werkgroep heb ik mee mogen denken over het nieuwe digitale concept. Dit open discussie platform kan veel effectiever zijn in het betrekken van studenten en het voeren van discussies. De resultaten van dit project kunnen een les zijn voor de gehele Nederlandse dagbladsector. 
Ik vind het echter niet kunnen dat het College van Bestuur tijdens de besluitvorming de universiteitsraad heeft gepasseerd, daarom steun ik de actie van de raad. Ook denk ik dat het volledig stopzetten van een papieren editie te ver gaat, omdat sommige journalistieke vormen beter werken op papier dan op een beeldscherm (langere verdiepende achtergrondverhalen, interviews, het bindende gevoel van “ons blaadje”). De overstap naar volledig digitaal komt naar mijn idee te vroeg, maar wellicht dat Heijnen en zijn redactie het tegendeel kunnen bewijzen.

Antwoord

Mooi getypt, Ivo. Betrokkenheid vergroten is het uiteindelijke doel. Met kritische journalistiek, want een ongeloofwaardig blad bindt niet. 
 
En ja, heel soms betekent dat het een pas op de plaats. Zo zullen we reorganisatie-plannen altijd met diep in de azijn gedoopte pennen bekritiseren. Maar als het besluit eenmaal genomen is, wachten we even totdat het management het personeel netjes heeft geïnformeerd. Om zo’n besluit vervolgens in eigen woorden aan alle lezers te melden en te duiden. 
 
Tot slot een correctie. Frank Provoost noemde Resource een ‘glossy zonder nieuws’ (met een citaat van mijn voorganger uit 2006). Dat paste leuk in zijn opiniestuk, het is alleen niet waar. Wekelijks pikt het ANP berichten op uit Resource.

Antwoord

Ik ben het met Frank Provoost eens dat universiteits- en hogeschoolbladen worstelen met de loyaliteit aan de instelling. Maar onafhankelijkheid betekent niet ‘bestuurtje pesten’. Het betekent als redactie eigen verantwoordelijkheid nemen, waarbij het belang van de doelgroep (student en medewerker) en journalistieke criteria de boventoon moeten voeren. 
 
In het geval van het Ublad speelt de onafhankelijkheid an sich geen rol. De nieuwe website zal zeker onafhankelijk zijn. De vraag is echter of je met alleen een website de onafhankelijkheid van een universitair medium voldoende kunt waarmaken. Internet is een medium voor de relatief korte berichten, voor opinie en weblogs. Maar je kunt niet zo makkelijk thematische achtergrondverhalen schrijven (bijvoorbeeld een degelijk verhaal over de vraag waarom zoveel eerstejaars zo snel afhaken) of een mooi, diepgaand interview. Dat is een universitair medium aan zijn stand verplicht. In die zin vind ik het onbegrijpelijk dat de Universiteit Utrecht de papieren uitgave wil stopzetten. Een oplage van 14.000 is echt niet weinig. En misschien bereik je niet iedereen van de doelgroep. Enerzijds is het een opgave aan de redactie om dat te verbeteren, anderzijds kun je je ook afvragen of je echt iedereen moet willen bereiken.  
 
Ik denk dat een aansprekende website gecombineerd moet worden met een papieren uitgave. Bovendien is ook voor veel studenten het doorkijken van een blad laagdrempeliger dan achter de computer naar een website surfen.

Antwoord

Een universiteitsblad moet loyaal zijn aan de kritische geest van een universiteit. Dus ja: onafhankelijkheid is belangrijk. In een gemeenschap vol goed opgeleide kritische mensen past een blad dat volgens de regels van de journalistiek de lezers op de hoogte houdt. Dus geen mooi-weer-praatjes, maar hoor en wederhoor zodat de medewerker en student zelf hun mening kunnen vormen. 
En dat heeft wat mij betreft niets met ‘bestuurdertje pesten’ te maken (al zal niet ieder bericht de bestuurders even welgevallig zijn), maar alles met een volwassen manier van berichtgeving. Op papier én op het web.

Antwoord

Ik wil nog een stap verder gaan dan Ries Agterberg in zijn reactie hierboven. Je kunt namelijk best diepgaande interviews of analyses op het web plaatsen en ik voorspel dat daar zeker een doelgroep voor is: als informatie maar voldoende relevant is, zijn mensen ook bereid om langere stukken op internet te lezen. Tegelijkertijd is er op het web minder geduld voor informatie die niet direct iets oplevert. 
Probleem is dat een universiteitsgemeenschap geen homogene doelgroep is. Specifieke informatie voor een – ik noem maar wat – student rechten, staat tussen allerlei andere content waar hij van nature minder in geinteresseerd is(andere faculteit, politiek…). Reken maar dat hij die niet aanklikt. En daar heeft bladeren in een krant ineens een heel belangrijke functie: je zit lekker, je hebt minder haast, je rsi speelt niet op, je hebt wat tijd stuk te slaan …. toch eens kijken wat die gasten bij geneeskunde uitspoken. 
 
Gevolgen van het schrappen van de papieren krant: 
A) Mensen worden minder breed geïnformeerd over de universiteit. Ze laten meer informatie links liggen en als de site te ‘droog’ is of de informatie die voor hen relevant is, niet direct op de eerste scroll zichtbaar is, komen ze helemaal niet meer terug op de site. 
B) De informatievoorziening wordt slechter. Journalisten gaan namelijk anders werken. Op het web zie je direct resultaat van je werk: 30 kliks op die scherpe politieke analyse, 1500 op het condoomonderzoek onder studenten. Want o ja: mensen klikken ook op niet-relevante informatie, als die maar prikkelend genoeg is. En twee dagen broeden op een goed stuk voor 30 man houdt niemand lang vol als hij weet dat hij in een half uurtje 1500 lezers kan scoren. Dan is de vraag of het CvB je wel of niet onafhankelijk laat zijn, helemaal niet meer relevant. Het gaat vanzelf. 
 
En die student rechten, tja: die lijdt er niet onder. Wellicht had hij in het blad nog met een schuin oog naar die analyse gekeken, maar als hij eerlijk is, vindt hij het condoomonderzoek eigenlijk interessanter. 
 
Het is een keuze. 
Als het CvB zich daar dan maar van bewust is. 
 
En overigens ben ik van mening dat de ontlezing op papier meer te maken heeft met de kosten (mensen schaffen geen betaald abonnement meer aan als ze nieuws ook gratis kunnen krijgen), dan met het papier op zich. Gratis kranten – metro, spits, pers – worden ook uit de schappen gerukt. Als je universiteitsblad niet gelezen wordt, zeg ik: betere krant maken, of een betere pr verzorgen. Want zeker dat laatste, daar schort het nog wel eens aan.

Antwoord

Ik sluit me geheel aan bij Ivo Jongsma van Cursor. Echter heb ik nog wel een aanvulling: Je moet zeer zeker onafhankelijk schrijven. Maar dat niet alleen: je moet ook jezelf onafhankelijk positioneren. Ook wat Riki Janssen aangeeft: “Een universiteitsblad moet loyaal zijn aan de kritische geest van een universiteit.” sluit ik me bij aan. Universiteiten en Hogescholen denken vreemd genoeg nog steeds dat je loyaal moet zijn aan de “Corporate Identity” van je instelling. Gebeurd dit, zoals we bij diverse bladen al zien, creeer je “makke schapen”. En die corporate identity kan enkel hoog zijn als je een Universiteitsblad of Hogeschoolblad volledige onafhankelijkheid geeft: dus, het vrije woord is geen doel op zich, maar een bijdrage aan het geheel. Op deze manier vergroot je de betrokkenheid ook.

Antwoord

Nog even een tip ter aanvulling: als je zo bang bent om geld weg te gooien, maak dan een multimediaal platform met als basis de website, maar breng op frequente tijdstippen alsnog een magazine uit. Doe hier in ieder geval onderzoek naar. Als daar voldoende draagkracht voor is, ga je van start. Maak daar dan een maandelijks blad van en ga eventueel voor enkel abonnees dat blad maken. Zo kun je de kosten beheersen of zelfs met binnengekomen abonneesgelden verder investeren. Je moet investeren in volledig onafhankelijke pers, je niet de kop in laten drukken door een CvB.

Antwoord

Reageer