Ontvrienden? Dat deden ze al in 1626 en 1658!

Ontvrienden

Volgens Van Dale is ‘ontvrienden’ hét woord van 2009. Maar het  blijkt in de zeventiende eeuw ook  al te hebben bestaan – zij het (uiteraard) in een iets andere betekenis. Dat heeft publicist Ed Schilders ontdekt, meldt de Taaladviesdienst van het genootschap  Onze Taal, vereniging voor taalliefhebbers.

Schilders „had het heldere  idee” om gewoon in het Woordenboek der Nederlandsche Taal te  kijken, vertelt Wouter van Wingerden, taaladviseur bij Onze  Taal. En daar bleek het in te staan,  in een lemma uit 1892 dat geïllustreerd wordt met citaten uit 1658  en 1626. Destijds betekende het   ‘van vrienden beroven’ of  ‘tot vijand maken’. „Die vermaerde  Courtizane Lais placht te roemen  (…), datze de toehoorders van de  grootste filosoof, wist aen te halen, en haren meester t’ ontvrienden”, luidt het ene citaat. Het andere, nog wat oudere is afkomstig  uit een psalm: „Mijn vrienden  hebt ghy my ont-vrindt” – ‘van  mij vervreemd’, zouden we nu  zeggen.

Volgens Van Wingerden werd  het woord vroeger wel wat anders  gebruikt dan nu: „Tegenwoordig  ben je zelf degene die mensen  ontvriendt, vroeger wérd je ontvriend.”

Het woord was echt  vergeten, zegt Van Wingerden, maar is onlangs opnieuw gevormd. Dat gebeurde via een leenvertaling uit het Engels; daarin heet het defriend of unfriend. Die  laatste variant werd het Oxford Word of the Year 2009. Want het woord heeft echt ‘lex-appeal’, aldus een lexicograaf van de uitgever. Het kwam Oxford op boze reacties uit de  internetgemeenschap te staan omdat mensen vonden dat defriend de correcte term is.

De Taaladviesdienst meldt de  ontdekking van Schilders op zijn  weblog. Blogger ‘Taalprof’ merkt  in de reacties op dat het woord  ‘twitteren’ al in een citaat uit  1893  in het Woordenboek der Nederlandsche Taal voorkomt, in de betekenis ‘flikkeren’: „dat kaarsige  twitt’ren van ‘t oog”. De betekenis  ‘kwetteren’  heeft een citaat uit  1906: „…een leeuwerik twitterde  onzichtbaar in het grijze licht”