Deense geluidskunstenaar laat je oren zingen
Jacob Kirkegaard treedt op het Sonic Acts festival in Amsterdam op
In nrc.next staat vandaag een interview van mij met de Deense geluidskunstenaar Jacob Kirkegaard. Hij heeft een compositie gemaakt, waarbij je je eigen oren kunt horen. Het klinkt misschien paradoxaal, maar het is echt waar. Het menselijk oor is niet alleen een passief orgaan dat geluiden opvangt, maar het kan zelf ook geluid maken.
Jacob Kirkegaard aan het werk
Het werkt zo: in ons oor zitten duizenden microscopisch kleine haarcellen, die in contact staan met zenuwbanen. Als geluid ons oor binnenkomt, gaan die haartjes trillen. De zenuwen geven dat door aan de hersenen waardoor we in staat zijn om te horen. Haarcellen reageren maar op één frequentie en hoe harder het geluid hoe meer de haartjes vibreren. De haarcellen liggen op het basilair membraan. Dit is het deel van het oor dat geluid maakt. Als twee tonen van een bepaalde frequentie tegelijk het oor binnenkomen, gaat het basilair membraan ook trillen op andere plaatsen dan waar beide frequenties de haarcellen in beweging zetten.
Het geluid dat hierdoor wordt voortgebracht, heeft Kirkegaard opgenomen en daarmee heeft hij een compositie van gemaakt die bij de luisteraar dezelfde sensatie teweegbrengt. Hieronder geluidsfragmenten en filmpjes…
Het resultaat is fascinerend conceptueel kunstwerk dat nu eens echt volkomen interactief is. Labyrinthitis laat de oren van de luisteraar zingen. Zonder de luisteraar zou het stuk niet compleet zijn. Labyrinthisis is één van de twee composities van Kirkegaard die op het Sonic Acts festival in Amsterdam te horen zijn.
Je kunt fragmenten van de compositie horen op de website van Kirkegaard. Daar legt hij ook uit hoe Labyrinthitis precies werkt. Het oor is niet de enige vreemde bron voor Kirkegaards composities. De Deen is geinteresseerd in verborgen geluiden, die hij opneemt met wetenschappelijke opnameapparatuur.
Zo maakte hij voor de compositie 4 Rooms opnames in Tsjernobyl. In vier ruimtes (een kerk, een auditorium, een zwembad en een gymzaam) plaatste hij een microfoon en nam hij de stilte op. Die opname speelde hij vervolgens in dezelfde ruimte af. Deze mix van echte en opgenomen stilte legde hij weer vast. Dat herhaalde hij tien keer. Het resultaat is stilte tot de tiende macht, een beklemmende, uitvergrote stilte van ruimtes waar alle menselijke activiteit en beschaving weggevaagd is.
Voor zijn laatste compositie Sabulation maakte Kirkegaard opnames van de zingende zandduinen in Oman. Deze zandduinen maken een zoemend geluid omdat de zandkorrels op een bijzondere manier tegen elkaar botsen. Hij dat klinkt is hier te horen. Sabulation is ook te horen op het Sonic Acts festival. Als je er niet bij kan zijn, maar wel nieuwsgierig bent naar Kirkegaards optredens, hier een fragment van een optreden in het kasteel Uppsala in Zweden:
