It’s hard to say I’m sorry – of toch niet?

Vandaag biedt de paus waarschijnlijk zijn excuses aan

watercooler Its hard to say Im sorry - of toch niet? Sorry. Excuseer. Het spijt me. Mea culpa. Welke woorden zal Paus Benedictus gebruiken om namens de kerk zijn verontschuldigingen aan te bieden voor seksueel misbruik van kinderen binnen de Ierse kerk? Vandaag ondertekent hij een pastorale brief over het misbruik in Ierland. De inhoud wordt waarschijnlijk zondag pas bekend gemaakt, maar op zijn wekelijkse audiëntie in Rome zei hij al: ‘Ik hoop dat het schrijven zal bijdragen tot berouw, genezing en vernieuwing in de kerk’.

Velen zijn de paus al voorgegaan. Publiekelijk excuses maken voor fouten uit het verleden is een fenomeen dat de afgelopen jaren een hoge vlucht heeft genomen. Enkele recente voorbeelden.

  • Premier Kok heeft in 2002 zijn “medeleven” betuigd aan Srebrenica (geen spijt, want de schuld voor de dood van de moslimmannen lag bij de Serviërs).
  • De Canadese regering heeft  in 2008 excuses aangeboden aan de indianenbevolking van Canada voor het voormalige beleid van kostscholen, waar tot in de vorige eeuw ongeveer 150.000 indiaanse kinderen werden ondergebracht voor gedwongen assimilatie in de blanke maatschappij.
  • Ook Australië heeft in 2008 zijn oorspronkelijke bewoners, de Aborigines, excuses aangeboden voor de manier waarop ze in het verleden zijn behandeld.
  • Het Amerikaanse huis van Afgevaardigden maakte in 2008 zijn excuses voor het slavernijverleden.
  • En de Britse premier Gordon Brown en de Australische premier Kevin Rudd boden vorig jaar hun verontschuldigingen aan arme kinderen aan die in de vorige eeuw gedwongen gedeporteerd waren naar Australië.

“Hierdoor is het publiekelijk aanbieden van excuses nogal aan inflatie onderhevig”, schrijft Bart Funnekotter vandaag in nrc.next. “Als iedereen alsmaar ‘sorry’ zegt, verliest dat woord veel van zijn waarde.” Bovendien, waar houdt het op? Moeten de protestantse Nederlanders zich verontschuldigen voor de beeldenstorm. Of moet Italië Europa zijn excuses aanbieden voor het feit dat de economie van het Romeinse rijk volledig afhankelijk was van slaven? Wat vind jij?

5 reacties op "It’s hard to say I’m sorry – of toch niet?"rss-icon

We leven in een complexe wereld waarin acties, naast het beoogde effect, ook altijd onverwachte neveneffecten hebben. In de (meeste) bovengenoemde voorbeelden was het toebrengen van leed niet het hoofddoel van de actie. Soms is de actie te onnadenkend geweest maar soms ook was het toegebrachte leed niet redelijkerwijs te voorzien. 
 
Achteraf stilstaan bij de ongewenste effecten kan (hopelijk) de pijn van slachtoffers verzachten. Maar het is vooral erg effectief er van te leren. 
Bij luchtvaartveiligheid is het “leren” tot grote hoogte opgevoerd, met als ultiem doel dat dezelfde fout niet twee keer een ongeluk veroorzaakt. Andere sectoren (openbaar bestuur, bankwezen) zijn nog niet zo ver maar zouden er wel beter van worden. 
 
De Rooms Katholieke kerk heeft een extra handicap. Men claimt namelijk de waarheid van God te verkondigen en die kent per definitie geen fouten. Daarmee is er geen ruimte om te leren. 
Meer nog dan het erkennen van misbruik zou het daarom de kerk sieren als ze willen erkennen dat God groot, oneindig en onkenbaar is, dat het interpreteren van Gods woord mensenwerk en aan fouten onderhevig is. Dat de kerk in staat is fouten te maken en bereid is daar uit te leren.

Antwoord

Verschil tussen de genoemde voorbeelden en een eventueel excuus van de paus (ik moet het nog maar zien gebeuren trouwens), is dat degene die nu zijn excuses aan zou bieden, mede heeft gezorgd voor de doofpotcultuur in de katholieke kerk. Je excuses aanbieden voor iets wat je voorouders hebben gedaan is minder lastig lijkt mij, soms ook een beetje een loos gebaar: to little to late. Maar als de paus nu echte excuses aanbied dan doet hij dat hopelijk ook voor zijn eigen daden. Overigens snap ik niet dat de kerk hier zo’n moeite mee heeft, de schuldbelijdenis is een vast onderdeel van elke mis: mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa.

Antwoord

Als de paus al sorry gaat zeggen zullen zijn juristen eerst heel nauwkeurig over de teksten heen gaan zodat hij wel sorry zegt zonder echt sorry te zeggen. Het klinkt raar maar juridisch gezien hangt er veel vanaf want als je echt sorry zegt beken je schuld en staat de deur open voor schadeclaims. Dat de regering van Engeland, Canada en Australië sorry hebben gezegd heeft niet veel consequenties omdat betrokken al lang dood en begraven zijn en doorgaans de eerste lijn van nabestaande ook dus te weinig verbinding om een claim te rechtvaardigen en tevens is de feit allang verjaard. De Katholiek kerk aan de andere hand hebben veel te verliezen omdat ze in de eerste plaats rijk zijn en er dus veel geclaimd kan worden en bovendien leven nog veel van hun slachtoffers en in genoeg gevallen is het misbruik nog niet verjaard. Slachtoffers kunnen nu natuurlijk al een procedure starten maar de bewijslast ligt vrij hoog en als de kerk het wil kunnen ze die mensen jaren lang laten procederen wat veel geld kosten en dat hebben de meeste mensen niet en de kerk dus wel. Het ligt anders als er een strafrechtelijke voordeling is van bijvoorbeeld een frater of een monnik die een kind hebben misbruikt of als de paus ondubbelzinnig sorry heeft gezegd.  
 
Ik vind het erg om te denken maar het is niet eens ondenkelijk dat de paus zelf ook direct of indirect betrokken is geweest bij deze praktijken net als zijn broer en dan wordt het de vraag of het Vaticaan nog wel bestaansrecht heeft om spirituele leiding te geven aan de miljoenen volgers die ze hebben.

Antwoord

Martijn, je raakt de spijker op zijn kop. De consequenties van sorry zijn veel te groot geworden, dus heb je aan de ene kant de behoefte om mensen gelijk te geven in het gedant onrecht maar aan de andere kant zijn de gevolgen mogelijk zo groot dat deze niet meer zijn te overzien. Ga er maar aan staan…

Antwoord

Minister President Wilders gaat namens Nederland zijn excuses aanbieden aan Indonesië voor de politionele acties 1945-1949. Ik geloof dat het gaat gebeuren!

Antwoord

Reageer