Wanneer kunnen we nu eens aan de gang met overheidsdata?

Dat vraagt Alexander Klöpping zich vandaag af in nrc.next

In een oogopslag zien waar de overheid belastinggeld aan besteedt? Een veilige fietsroute kiezen op basis van ongeluk- en criminaliteitscijfers? En deze kan ook handig zijn: een kaart met alle openbare toiletten in het land. Het kan respectievelijk in Groot-Brittannië, de VS en Denemarken. Maar het kan niet in Nederland.

Where Does My Money Go?

Where Does My Money Go?

De Nederlandse overheid loopt achter met het openbaar maken van overheidsdata, de cruciale grondstof voor bovengenoemde websites. Dat schrijft internetjournalist Alexander Klöpping vandaag op de opiniepagina’s van de papieren next.

“De Nederlandse overheid produceert jaarlijks duizelingwekkende hoeveelheden niet-persoonlijke gegevens”, aldus Klöpping.

Gegevens over het openbaar vervoer (hoeveel procent van de trams rijdt op tijd?), gegevens over basisscholen (welke school presteert het beste?), gegevens over misdaad (welke buurt is het veiligst?); alles is kwantificeerbaar gemaakt om het resultaat van beleid te kunnen meten. Maar hoewel deze informatie betaald is met belastinggeld, wordt veel achtergehouden door de overheid.

Met z’n eigen artikel was Klöpping  in ieder geval ook lekker transparant bezig, zoals we al eerder meldden. Hij vroeg twitteraars en bezoekers online commentaar te geven op zijn opiniestuk in wording.

Overheidsgegevens zijn volgens Klöpping een goudmijn voor burgers, webdevelopers en journalisten. “Ze kunnen speciale sites aanbieden waar ziekenhuizen, universiteiten of stemgedrag van Tweede Kamerfracties met elkaar vergeleken kunnen worden. Of waar recent verkochte huizen op een Google Map weergeven kunnen worden, gecombineerd met misdaadcijfers en andere gegevens.”

Bovendien is ruwe data onmisbaar voor de kenniseconomie. Balkenende had toch altijd zijn mond vol van Nederland als innovatieland, waarom is hij nooit begonnen met het openbaar maken van overheidsdata? vraagt Klöpping zich af.

Maar de hamvraag is natuurlijk: hoe de overheid ervan te overtuigen niet-persoonlijke data gestructureerd openbaar te maken. Volgens Klöpping moeten “maatschappelijke organisaties als de Consumentenbond, de ANWB, Rover, de Vereniging voor Nederlandse Journalisten en MKB Nederland  ‘Open Overheid’ eisen voor hun achterban”.

Dan kunnen we in Nederland ook de wedstrijden houden  die in de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en elders  al worden uitgeschreven, zoals ‘Wie verzint het beste bezuinigingsplan?’, ‘Wie maakt de beste reisplanner voor het openbaar vervoer?’ en ‘Wie maakt het openbaar handelsregister het best toegankelijk?’

“Als maatschappelijke organisaties openheid eisen, komt de boel in beweging,” zegt Klöpping. “Dat is in het buitenland aangetoond.”

Goed idee?

22 reacties op "Wanneer kunnen we nu eens aan de gang met overheidsdata?"rss-icon

Veel van die informatie kun je toch gewoon via het CBS binnenhalen? 
 
http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/cijfers/default.htm 
 
Of mis ik iets?

Antwoord

Ik zou niet zo goed weten wat ik met al die informatie aanmoet, eerlijk gezegd. Het wordt pas interessant en waardevol wanneer bijvoorbeeld een journalist daar iets mee doet, er iets handzaams van maakt.  
Ik zou overigens liever hebben dat de overheid zich met zaken bezig houdt die echt belangrijk zijn, dit lijkt me vooral heel veel extra werk voor nog meer ambtenaren.

Antwoord

De BAG (basisregistratie adressen en gebouwen) komt straks ook beschikbaar. Maar dat schijnt niemand op te vallen. Die is in principe openbaar en een perfect koppelvlak met locatie!

Antwoord

De BAG klinkt heel handig, maar wat ik nu zie op de website van VROM is vooral veel wol en weinig duidelijkheid. 
 
Als het een registratie van elk adres is Nederland is samen met postcode en GPS-coordinaat op allerlei manieren vrij via het web op te vragen, dan is het van onschatbare waarde. 
 
Zo’n product kan ik op de site helaas niet terugvinden en de producten die er staan lijken me niet heel erg gericht op automatisch hergebruik door derden.

Antwoord

Als je precies wilt weten wat er in de BAG staat, kijk dan even op https://catalogus.stelselcatalogus.nl/ , toegankelijk moet nog beter maar in principe vind je hier het gehele datamodel van de BAG en dat omvat bijvoorbeeld ook de geometrie van panden. Aan het toegankelijker maken van de BAG gegevens voor privaat gebruik, wordt door VROM hard gewerkt.

Antwoord

Ik zie aan die ruimtelijke elementen geen GPS of rijksdriehoekscoordinaten gekoppeld, dus dan is het nut toch vrij beperkt?

Antwoord

Toch wel. In de BAG zitten adressen en gebouwen met coordinaten. Dus superinteressant voor: onderzoek, beleid, commerciele toepassingen (veelgenoemde augmented reality) etc. etc. etc. 
Sommige gemeentes (bronhouder) hebben hun data beschikbaar gesteld aan openstreepmap. Oh, tot 31 december 2010 gratis! 
 
..Tarieven 
Het gebruik van de BAG is voor overheden kosteloos. Private partijen kunnen de BAG tot 31 december 2010 gratis gebruiken. Daarna zullen aan private partijen mariginale verstrekkingskosten worden berekend. BAG Web blijft voor iedereen altijd gratis. De ontwikkelingen m.b.t. de postcodeproblematiek en de beschikbaarstelling van BAG Extract en BAG bevraging kunt u volgen op de website van het ministerie van VROM… 
bron: http://kadaster.nl/bag/

Het transparant maken van gegevens die de overheid beheerd betekend niet alleen dat grote databases in tabel form op een internet site gegooid worden, maar dat deze gegevens ook duidelijk en overzichtelijk gepresenteerd worden aan burgers, bijvoorbeeld door het gebruik van iconen en grafieken. In de jaren tussen de twee wereldoorlogen is hier veel onderzoek naar gedaan door o.a Otto Neurath.. De belangstelling voor deze zaken komt langzaam terug met de komst van infographics en datavisualisatie en geavanceerde ICT’s. Voor degene die het nut hiervan nog niet snappen.. Dit wordt ook wel eens democratie genoemd. Mensen vergeten dat zij de verantwoordelijk hebben om de overheid te controleren. Dit is natuurlijk ook lastig als je geen idee hebt wat er precies speelt..  
 
Lees meer op http://www.ict4accountability.wordpress.com

Antwoord

Er is veel overheidsdata al bereikbaar. Wij maken reeds gebruik van een aantal data bronnen in samenwerking met een bekend instituut om overheidsdata op relevante wijze toegankelijk te maken. Hiervoor maken wij gebruik van mobile augmented reality. Hiermee kun je door de camera van je telefoon de digitale informatie in je omgeving verkennen.  
 
Een paar concrete voorbeelden waar wij aan werken: 
 
- Stel je zoekt een huis en wilt weten wat de fysieke impact is van het bestemmingsplan op die directe omgeving. Dan kun je de Layar augmented reality browser op je telefoon aanzetten en scan je de omgeving. Dan zie je in 3D modellen weergegeven waar men bijvoorbeeld een torenflat of winkelcentrum gaan bouwen.  
 
- Stel je bent een reddingswerker en je moet in het IJ duiken om iemand uit een gezonken auto te halen (kan toch?). Het zicht is in dat gebied 1 tot 2 meter onder water) Dan zet je je augmented reality browser aan op je mobiel en bekijkt de waterdieptes en of er objecten onder water zijn waar je in verstrikt kunt raken. Het kan dus een cruciaal hulpmiddel zijn voor een reddingswerker die vaak ook nog eens maar 15 meter diep mag duiken.  
 
Dit is nog maar het tipje van de ijsberg van wat er allemaal mogelijk is…

Antwoord

Wat heeft het wk tripje van Balkenende nu gekost? 
o 7000 euro 
0 70.000 euro 
0 700.000 euro 
0 7.000.000 euro 
 
kruis zelf maar aan

Antwoord

Het transparant maken van gegevens die de overheid beheerd houd niet alleen in dat grote databases in tabel-vorm op een internet site gegooid worden, maar dat deze gegevens ook duidelijk en overzichtelijk gepresenteerd worden aan burgers, bijvoorbeeld door het gebruik van iconen en grafieken. In de jaren tussen de twee wereldoorlogen is hier veel onderzoek naar gedaan door o.a Otto Neurath.. De belangstelling voor deze zaken komt langzaam terug met de komst van infographics en datavisualisatie. Voor degene die het nut hiervan nog niet begrijpen.. Dit wordt ook wel eens democratie genoemd, mensen vergeten dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor het controleren van de overheid. 
 
Lees meer hierover op http://www.ict4accountability.wordpress.com

Antwoord

@Azijn Bij CBS vind je wel wat demografische gegevens, maar niet in ruwe en herbruikbare vorm. Verder vind je er vooral heel veel niet. De overheid verzamelt de wereld aan gegevens bij het uitvoeren van haar taken. Die gegevens hebben ook nu in andere toepassingen. Denk aan milieudata v.h. RIVM, verkeersgegevens v. RWS, alles over scholen en onderwijs bij OCW, allerlei cultuur historische info bij RCE, vergunningen en werkzaamheden in alle gemeenten, gezondheid, de lijst is eindeloos. Let wel, veel informatie is al wel beschikbaar, maar niet in een herbruikbare vorm of in open standaarden (sinds 2 jaar wettelijk verplicht) 
 
@Marianne 
 
Alle informatie en gegevens die met de uitvoering van overheidsbeleid te maken hebben zijn (al 30 jaar) bij wet openbaar. Maar pro-actieve openbaarmaking is meestal nog een fictie. Het gaat er hier bovendien om het op een manier te ontsluiten dat anderen er wat aan kan hebben.  
Dat hoeft eigenlijk niets extra te kosten, als openbaarmaking een standaard onderdeel is van het proces. Nu komt het vaak als achteraf toegevoegd stapje, en dat vergt inspanning. 
Open data is echter juist een kans voor de overheid om met veel minder veel meer te kunnen doen. 
Meest directe effect is afname van het aantal WOB verzoeken, die kosten nu juist veel werk.  
Maar ook helpt open data overheden beter gebruik te maken van elkaars informatie. De brandweer heeft nu bijvoorbeeld nooit op de juiste manier toegang tot elders bij de overheid beschikbare informatie over gevaarlijke stoffen, of over diepte en obstakels in water waar ze moeten duiken. Of weten niet waar de wegwerkzaamheden zijn die hun aanrij-routes hinderen. 
 
Verder kunnen burgers, ondernemers en anderen met open data dingen doen die voor hen belangrijk zijn. De zelfredzaamheid en participatie (door te doen, niet door gehoord te worden) neemt hierdoor toe. Met open data kan de overheid veel taken nu eens samen met burgers uitvoeren in plaats van alleen maar voor burgers. 
Een kleinere overheid is mogelijk middels open data. 
 
Dat is het besparingspotentieel. Het economisch potentieel van hergebruik van open data is daar bovenop in 2000 becijferd (in de zgn. PIRA studie) voor de EU op 68 miljard Euro per jaar.  
En dan is er nog het potentieel voor nieuwe diensten en producten, en veel belangrijker voor de zelfredzaamheid, participatie en het welzijn van ons allemaal. 
 
Wat mij betreft is open data een ontzettende grote quick win voor de overheid op alle vlakken.

Antwoord

Het gaat hier volgens mij ook om het beschikbaar stellen van data die niet persé gestructureerd is opgeslagen (in een database) en van veel verschillende bronnen afkomstig is. Er wordt gewerkt aan allerlei technieken om dit soort data met elkaar te relateren en te publiceren. 
De Engelse overheid neemt hier een voortrekkersrol in: http://data.gov.uk/  
 
Een interessant issue bij dit soort onderwerpen is of op enig moment de privacy van burgers in het geding is.

Antwoord

Er wordt door en in opdracht van overheden enorm veel data geproduceerd, voor heel specifieke doeleinden. 
 
Ton’s redenering “Dat hoeft eigenlijk niets extra te kosten, als openbaarmaking een standaard onderdeel is van het proces” is een drogredenering: openbaarmaking tot standaard onderdeel maken van die processen kost enorm veel tijd en dus geld, terwijl je er gif op kunt innemen dat er slechts zeer beperkt gebruik van zal worden gemaakt (zoals Marianne ook aangeeft). 
 
Je wilt voor die openbaarmaking immers de potentiële gebruikers wel vertellen wat-ie wel of niet met die data kan, wat de nauwkeurigheid er van is, wat voor meeteenheden zijn gebruikt etc. Zelf binnen een specifiek vakgebied is dat al een heidens karwei, laat staan als je dat voor 16 miljoen potentiële klanten en oneindig veel potentiële doelen zou moeten doen.  
 
Maar laten we focussen op het goede nieuws:  
In het nationaal georegister (http://www.nationaalgeoregister.nl) is al veel informatie te vinden over wat voor (geografische) data bij welke organisatie te vinden is, over welk tijdvak en van welk gebied. Met deze Gouden Gi(d)s wordt het voor overheden en bedrijfsleven steeds gemakkelijker wél te weten wie welke data in huis heeft.

Antwoord

Mooi betoog van Alexander. Ik ben het helemaal met hem eens. Zodra de data vrij toegankelijk is, vindt ‘het internet’ wel een manier om het te verbeelden en uit te dragen.

Antwoord

@Gert-Jan 
Je hebt neem ik aan wel gelijk dat aanpassing van processen om openbaarmaking te integreren niet helemaal kostenvrij kan. Je werk goed organiseren is nooit kostenvrij uiteraard. Buiten kijf staat echter dat de overheid bij wet verplicht is aan openbaarmaking te doen. Het is dus niet een kwestie of je het doet, maar alleen hoe je het doet. Openbaarmaking in je proces opnemen is dan de efficiëntste weg. 
 
De eigenlijke drogredenering zit hem volgens mij in wat je daarna zegt:  
“Je wilt voor die openbaarmaking immers de potentiële gebruikers wel vertellen wat-ie wel of niet met die data kan, wat de nauwkeurigheid er van is, wat voor meeteenheden zijn gebruikt etc. Zelf binnen een specifiek vakgebied is dat al een heidens karwei, laat staan als je dat voor 16 miljoen potentiële klanten en oneindig veel potentiële doelen zou moeten doen.” 
 
Het is volgens mij allereerst helemaal niet nodig om anderen te vertellen wat die wel en niet met de data kunnen. Omschrijven hoe de overheid die data zelf benut is voldoende, daaruit volgt de bijbehorende metadata van nauwkeurigheid en meeteenheden die je meegeeft bij publicatie van de dataset.  
De allergrootste valkuil is namelijk gaan gissen wat die ’16 miljoen potentiële klanten willen’ en voor welke doeleinden. Daar rekening mee willen houden is een heilloze en kostbare weg. De algemene hergebruiker is geen klant van je. Net zomin als de recyclende papierhandelaar een klant van je is als je je oud-papier aan de straat zet. Meer dan het oud-papier in een simpel doosje stoppen hoef je niet te doen. 
 
Verder hoef je ook niet te gissen naar ‘oneindig veel potentiële doelen’, daar maak je het voor jezelf alleen maar ingewikkeld mee. Door juist niet te gissen dwing je jezelf er juist toe de data op een voor jou zo eenvoudig mogelijke manier aan te bieden (en dat is goedkoper!), omdat je alleen door het simpel te houden zeker kunt gaan dat je voor anderen een bepaalde manier van hergebruik niet uitsluit.  
 
Mooi voorbeeld in dat kader is de publicatie van schoolgegevens door OCW. Toen dagblad Trouw daar om vroeg wist OCW natuurlijk meteen dat het gebruikt zou worden om een top-tien lijstje van scholen te maken. Intern kwamen ze tot de conclusie dat ze zelf die lijst niet konden maken, want hoe houd je het objectief. En of dat reden was om niet tot publicatie over te gaan. De crux is dat de absolute top-tien lijst van scholen heel iets anders is dan dat iemand voor zijn situatie en zijn kinderen een lijstje maakt op basis van de eigen subjectieve criteria om de beste scholen voor de eigen kinderen te vinden. De oplossing lag in het niet willen voorkoken wat de burger met de data gaat doen (een lastig te onderdrukken reflex bij sommige overheidsonderdelen, en ook bij specialisten, ik weet het, ik heb die reflex bij tijd en wijle ook), maar de data gewoon zo eenvoudig mogelijk aanbieden op de manier zoals ze ze er zelf ook mee werken. 
 
Er is inderdaad gelukkig ook het nodige goede nieuws. Met elk beetje goed nieuws wordt het echter ongeloofwaardiger om te zeggen dat publicatie van andere datasets niet kan. Je kunt niet een beetje zwanger of een beetje openbaar zijn.  
 
Niettemin zullen we met z’n allen wel het pad van de geleidelijkheid moeten bewandelen. Om onderweg te kunnen leren hoe je dit nou het handigst doet. Om overheden de kans te geven openbaarheid zo in te richten dat het niet een kostenpost is maar een manier om de eigen beleidsdoelstellingen goedkoper en effectiever te halen (zoals OCW inmiddels bij zichzelf constateert). Om te leren hoe we de vragen die openbaarheid opwerpt die we nu nog niet kunnen voorzien moeten beantwoorden. En om te leren niet alleen de kosten te zien maar ook de opbrengsten zichtbaar te maken. Helder is voor mij dat de overheid dat niet allemaal zelf hoeft uit te zoeken, maar daarbij in dialoog kan rekenen op de steun en expertise van heel veel potentiële hergebruikers.

Antwoord

Hear hear. Een van de eerste en realitief gemakkelijke acties die de overheid zou kunnen doen, is alles dat een geografische dimensie heeft (ik schat zo’n 70% van alle data van de overheid) die laten publiceren. 
 
Er is inmiddels inderdaad wel het een en ander online (www.vergunningenkaart.nl en http://www.verkiezingskaart.nl maken daar bijvoorbeeld gebruik van). 
 
In het verleden heeft de overheid zichzelf allerlei eisen opgelegd voor de voorkant van het internet (www.drempelvrij.nl) en voor de manier waarop zij met internet/online zou moeten omgaan (http://www.burgerlink.nl/burge.....cecode.xml). 
 
De volgende stap is, natuurlijk naast open standaarden hanteren, dat de overheid zichzelf, al dan niet onder druk van samenleving of politiek, eisen oplegt voor de achterkant van (online) data.

Antwoord

@Marije 
Die data met een geografische dimensie is nu precies wat het Nationaal Georegister (NGR: http://www.nationaalgeoregister.nl) doet. 
 
Gemakkelijk is dat (nog) niet: de kost gaat ook hier voor de baat uit, en er is nog geen lekker businessmodel voor gevonden.  
 
Wel goed om (oa via deze discussie) de groep potentiële gebruikers beter in beeld te krijgen: het NGR blijft nu nog teveel in de traditionele geografie-vakwereld hangen. De wensen en eisen uit die wereld zijn strikter en formeler dan die vanuit de “neografie”.

Antwoord

En dan is natuurlijk de volgende stap dat er een nieuwe lichting journalisten opstaat die van die data journalistiek weet te maken… :)

Antwoord

Het argument dat open data geld kost is wat mij betreft in dezelfde categorie dat dat accountantsrapporten geld kosten. Het is onze overheid, en die hoort transparant te zijn, zodat we als burgers kunnen kijken hoe goed de overheid zijn werk doet. 
Het argument dat de data niet bruikbaar zijn zonder goed onderzoek en het dus niet zinvol is om die data open te stellen is een 19e eeuws argument. Als data-sets op een logische en consistente, op open standaarden gebaseerd manier ontsloten worden is het een kwestie van slimme software om mash-ups van data te maken. Dat die software op dit moment nog niet optimaal functioneert is geen argument om data gesloten te houden. Want die software wordt de komende jaren een stuk beter en is al behoorlijk bruikbaar. 
Point in case: http://www.gapminder.org. Daar kun je als gewone burger op een geweldige manier data ‘bekijken’. Zie ook de NOAA State of the Climate 2009 report (de USA variant van het KNMI) (http://www.ncdc.noaa.gov/bams-.....e/2009.php), waar je zelf data kunt mixen. 
Open data is de toekomst van de publieke sector, en het wordt hoog tijd dat de Nederlandse overheid die toekomst omarmt (en dat gaat ze ook gewoon doen, gelukkig).

Antwoord

Op veel overheidsdata is de Creative Commons zero verklaring (CC0) van toepassing, oftwel je mag het hergebruiken zoals je wilt.  
 
De data op Rijksoverheid.nl is goed toegankelijk voor desktop browsers, maar niet voor smart phone’s. Om dit op te lossen is de Rijksoverheid app ontwikkeld.  
 
Deze iPhone/Ipad app bevat informatie over 642 onderwerpen van Aanbesteden tot Zwerfafval verdeeld over 20 thema’s van “Bouwen, wonen en leefomgeving” tot “Werk en loopbaan.” 
 
Mooi voorbeeld van hergebruik van overheidsdata?

Antwoord

Reageer