Comments on: Harry Mulisch overleden

By: Marcel de Bruijn

Marcel de Bruijn — Tue, 02 Nov 2010 13:02:13 +0000

Met recht één van de Grote Drie. Mis wel Wolkers : Dan maar praten over de Grote Vier

By: Robert Bleeker

Robert Bleeker — Mon, 01 Nov 2010 16:10:54 +0000

In zijn laatste publieke optreden met een groot auditorium – de NRS-Collegetour Februari 2010 (*) met Twan Huys – leek hij in eerste instantie te twijfelen over zijn literaire relevantie voor de huidige generatie studerende jeugd.

Maar in de loop van de uitzending groeide hij toch weer onstuitbaar toe naar die vertrouwde mengeling (of paradox) van gelijkgestemde medestudent en joviale, eloquente, geniaal ogende en erudiete leraar.

Ook gaf zijn ietwat schuchtere, aftastende attitude aan het begin van het College, weer voedsel aan mijn indruk, dat Mulisch zijn leven lang heeft “geleden” onder het feit, dat hij niet alleen nooit een academische studie had gevolgd (dus daarop ook niet kon bogen), maar zelfs zijn middelbare school nooit had afgemaakt.

“Geleden onder” in die zin, dat zijn literaire oeuvre – volgens mij – vooral moest worden gezien, als de doorlopende, ultieme bewijsvoering voor de stelling, dat hij niet alleen geen academische studie zou behoeven, om zich aan verheven literaire gedachten-experimenten te wagen, maar zelfs feitelijk, al schrijvende weg, reeds op eigen kracht aan het academische niveau zou zijn ontstegen…

Een (toegegeven, uitermate speculatief) onderliggend zelfbeeld – een minderwaardigheidscomplex als creatieve bron – dat fractioneel lijkt te contrasteren met het alomvattend personele meerderwaardigheids-complex c.q. literair Napoleoncomplex, die hem altijd zo rijkelijk door zijn critici werden toegedicht.

Critici (lees : Veel compulsieve Mulisch-bashers), onder wie natuurlijk, de talrijke proper-wetenschappelijk onderlegde, beroeps-meesmuilende, carnivoire Propria Cures redacteuren in hun periodieke verbale, Freudiaans Oedipale confrontatie met de vleesgeworden corpsbal Mulisch.

Herinneren als literair fenomeen – in casu, het doorbreken door hem, van veel onuitsprekelijke maatschappelijke taboes d.m.v. het ver-literariseren ervan – doe ik hem, (afgezien van zijn talrijke, niet specifiek literaire producten) in een eerste opwelling na zijn overlijdensbericht, vooral als auteur van
1. “Archibald Strohalm” (een meeslepende, tomeloos turbulente initiatierite),
2. zijn vermakelijk pedante “Voer voor Psychologen”, en
3. het intrigerende interview met Albert Speer (in “De toekomst van gisteren”),
waaruit (ook) weer de levenslange fascinatie van de Oostenrijks-Joodse Mulisch voor WOII mocht blijken, zoals die nog in zijn laatste werk, “Siegfried”, op onnavolgbare wijze gestalte heeft gekregen.

Net als bij W.F. Hermans stond ook in zijn schrijversleven dikwijls het begrip (veelbetekenend) TOEVAL centraal.

Anders echter, dan bij WFH (die vooral was geobsedeerd door de verwoestende invloed van toevallige systeemfouten op het leven van het individu), was dit begrip voor hem een onuitputtelijke, bijna metafysische inspiratiebron, waarachter talrijke, fantastische verborgen, parallelle, magische werelden konden schuilgaan.

Magische parallelle werelden, die tijdens de ontdekking daarvan door hem (Mulisch), ons gretig lezerspubliek, weer evenzo vele fantastische boekwerken van zijn schrijvershand hebben mogen opleveren.

Literaire verbeelding(skracht), tot slot, is altijd het grootste fort van Harry “either you hate him, or you love him” Mulisch geweest, maar de fysiek-mentale pendant van zijn verbeelding (zijn “zelfbewustzijn”, of zoals anderen plegen te stellen : Zijn “arrogantie” ) is helaas door velen niet altijd even goed begrepen geworden, zo vermoed ik.

Valse bescheidenheid heb ik trouwens altijd al een verwerpelijke eigenschap gevonden, en Mulisch is (gelukkig) zeker niet aan valse bescheidenheid ten onder gegaan.

(*) Refererend – tijdens de eerder genoemde Collegetour-aflevering (die naar verluidt, gisteravond blijkt te zijn herhaald) – aan de niet-Nederlandse afkomst van zijn beide ouders, deed hij een zeer geslaagde poging, een link te leggen met onze contemporaine multi-culturele samenleving : “Ik ben eigenlijk een tweede generatie allochtoon” en met dat pseudo-ironische zelfpredikaat gaf hij eigenlijk, zo kort geleden nog, de ridicule relativiteit van “het allochtonen vraagstuk” aan.

By: Jan Arends ('janosj')

Jan Arends ('janosj') — Mon, 01 Nov 2010 11:01:11 +0000

Beste Kim,

Het doet me goed dat ik het helemaal met je eens ben. Dit soort fratsen hoort niet thuis op het nivo van de NRCNEXT-pagina. Ik vind het persoonlijk een g…….en schande.

By: Jan Arends ('janosj')

Jan Arends ('janosj') — Mon, 01 Nov 2010 10:57:04 +0000

Beste Bert,

In mijn jeugd werd een zin als deze afgedaan met de volgende woorden: ‘SCHRIJVEN EN DICHTEN ZONDER JE HEMD OP TE LICHTEN’.

Ik vind wat je bij zo’n gebeurtenis ALS EEN REACTIE neerzet is dom, ondoordacht ook nog volslagen onnodig, op het beledigende af.

Oefening baart kunst, maar dan zou het wel een ander soort oefening moeten worden als je hier hebt neergelazerd.

By: Jan Arends ('janosj')

Jan Arends ('janosj') — Mon, 01 Nov 2010 07:58:03 +0000

Het laatste boek dat ik van een van mijn meest geliefde schrijvers Harry Mulisch onlangs kreeg thuis gestuurd was de Engelse vertaling van SIEGFRIED.

Ik was al met zeven boeken tegelijk bezig geschreven door Ayaan Hirsi Ali, Richard Dawkins en die geniale Sam Harris, alle zeven in mooi Engels.

Harry Mulisch is hier weg maar in een van mijn vele boekenkasten staan zeven boeken op herlezing te wachten.

De grootste indruk in mijn leven was de voorstelling van het prachtige theaterstuk TANCHELIJN in Eindheven.

Harry Mulisch is nu in een andere wereld en schrijft of kletst gewoon door met mensen die hij mag.

Ik zal hem missen maar veel mensen zullen hem begroeten: ben jij Harry Mulisch.

Rust in vrede, fijne meesterlijke makker !

By: Peter Meussen

Peter Meussen — Sun, 31 Oct 2010 22:13:56 +0000

Beste Harry,
Er is met jou één tijdperk in de Nederlandse
literatuur afgesloten. Jij was zonder meer de
grootste tot nu toe, levende schrijver!
Ik wist dat je ernstig ziek was. Maar je wist
ook, dat ik je nooit vergeten zal.
Ik wens de familie veel sterkte,
Peter Meussen

By: Frank

Frank — Sun, 31 Oct 2010 21:59:37 +0000

Mulisch dood.
Ik wist niet dat dat kon.

By: suzie

suzie — Sun, 31 Oct 2010 21:30:40 +0000

Weer een groot man minder :(

Ik heb al zijn boeken gelezen, ik vind hem een zeer goede schrijver en ik ga zijn boeken die hij nog niet geschreven heeft, missen.

Ik ben blij dat ik hem heb mogen meemaken via zijn boeken!

Ik wens zijn familie sterkte toe.

By: Frank van Beuningen

Frank van Beuningen — Sun, 31 Oct 2010 20:04:13 +0000

Helaas, mijn grote held Harry Mulisch is overleden. Gelukkig leven zijn verhalen eeuwig voort en kunnen mijn kinderen straks ook van zijn boeken genieten. Ik heb zojuist online een mooie gedenkplaats voor hem aangemaakt op ememori.nl.
Meneer Mulisch rust in vrede.

By: Kim

Kim — Sun, 31 Oct 2010 19:20:40 +0000

Graag zinloze reacties van mensen zoals Bert en Alessandra verwijderen.