Ha fijn, crisis, kunnen we lekker doorrijden!
En nog enkele pluspunten van de double dip
Foto Flickr Dutch Astrid
Nederland is nog niet hersteld van de vorige recessie of we zitten al weer in de volgende. De double dip is vrijwel zeker een feit. De werkloosheid zal in 2012 oplopen, met 90.000 tot 545.000, de economie groeit niet en of de euro blijft leven weet niemand. Zijn er dan geen lichtpuntjes meer? Ja hoor. De schuldsaneringssector bloeit op, de files zijn minder en het milieu heeft ook baat bij de crisis.
1. Kunnen we doorrijden?
Ja. Het was vorig jaar al rustig op de weg en dat wordt alleen meer beter. Volgens Rijkswaterstaat daalde de ‘filezwaarte’ – de lengte van de files maal de duur ervan – in 2011 met een kwart ten opzichte van 2010.
Met name op de A12 tussen knooppunt Oudenrijn en knooppunt Gouwe profiteerden automobilisten van deze daling. Hun reistijd in de avondspits is met bijna zeven minuten verkort. Op de A2 tussen Amsterdam en Maastricht zijn de files nagenoeg verdwenen.
Volgens Rijkswaterstaat is de daling van de filedruk te danken aan de verbreding van wegen en de openstelling van spitsstroken. Maar de grote rol van de spitsstroken in de daling van de filedruk wijst erop dat de nieuwe wegen niet direct vollopen met verkeer, zoals vroeger het geval was. En dat is direct een gevolg van de slechte economische omstandigheden. Want als de files afnemen in economisch bloeiende tijden veranderen mensen eerder van baan, zo legt Henk Meurs uit. Hij is hoogleraar mobiliteit aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Nederlanders die zich eerder door files lieten ontmoedigen, stappen weer in de auto om een baan verder te nemen. En de wegen lopen opnieuw vol. De geplaagde filerijder heeft dus het economische tij mee. Meurs: „De woningmarkt ligt al enkele jaren op zijn gat en ook de arbeidsmarkt zit behoorlijk op slot. Mensen blijven langer op dezelfde plek zitten. Wegen slibben langzamer dicht en wegverbreding leidt dus op korte termijn tot fileafname.”
De Verkeersinformatiedienst zegt dat de daling weleens „langdurig zou kunnen aanhouden”. De economische vooruitzichten voor 2012 zijn niet rooskleurig. Bovendien komt er nog meer asfalt bij.
2. Profiteert het milieu mee?
Zeker. Voor groeihaters is een recessie een godsgeschenk. De afgelopen maanden ging het al de goede kant op met de consumptie. Onderzoeksbureau GfK spreekt zelfs van „een koopvacuüm”. Vooral de verkoop van wasmachines, keukens, vliegreizen, airco’s en dameskleding werd minder. En het milieu profiteert mee. De vorige crisis, uit 2008, geeft een indicatie. In Nederland gingen fabrieken minder produceren, waardoor hun vraag naar gas en stroom afnam. Dat leidde er weer toe dat elektriciteitscentrales minder uren draaiden. Ook werd er minder gereden. De vraag naar diesel nam met 6 procent af. Al met al zakte in 2009 de uitstoot van broeikasgassen met 3 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. Zo’n grote daling was zelden voorgekomen. Vervolgens trok in 2010 de economie weer aan en werd de daling meer dan tenietgedaan. In Nederland steeg de uitstoot van broeikasgassen met een sprong van 199 naar 211 miljoen ton CO2-equivalenten . In 1990 lag de uitstoot op 212 miljoen ton. Terwijl Nederland in het klimaatverdrag van Kyoto heeft vastgelegd dat de uitstoot van broeikasgassen in 2012 al met 6 procent moet zijn gedaald ten opzichte van ijkjaar 1990. Een nieuwe economische crisis brengt ongetwijfeld een nieuwe daling.
Het huidige kabinet doet niet veel aan het milieu, maar ondanks de crisis lijkt juist het bedrijfsleven actiever te worden. Het Amsterdamse bedrijfje Avantium sloot twee weken geleden een groot contract met de Amerikaanse drankenfabrikant Coca-Cola. Samen gaan ze een fles ontwikkelen die niet meer is gemaakt van PET, dat op basis van aardolie wordt gemaakt, maar volledig bestaat uit plantaardig materiaal. En telecombedrijf KPN heeft zich onlangs tot doel gesteld in 2020 klimaatneutraal te zijn. Unilever wil zijn milieubelasting tegen die tijd hebben gehalveerd, terwijl de omzet moet zijn verdubbeld. Unilever wil dat al zijn landbouwgrondstoffen in 2020 duurzaam zijn geproduceerd.
3. Welke sector heeft geluk?
Juristen, curatoren, opkopers en incassobureaus krijgen volop werk. Het aantal faillissementen zal in 2012 stijgen van 9.400 tot 11.000 volgend jaar, verwacht Graydon, bureau voor zakelijke informatie. Vooral winkels, horeca, de recreatiesector en adviesbureaus krijgen het zwaar. De slechtste betalers zijn de overheid en de transportsector. Een op de vier faillissementen wordt volgens Graydon veroorzaakt door late betalingen en wanbetalers: het domino-effect in schuldenland.
Slecht nieuws voor de economie, maar goed nieuws voor opkopers, zoals Pierre Hermans van de Boxmeerse handelsmaatschappij Hahebo Hermans. Hij koopt al zo’n dertig jaar boedels van failliete ondernemingen op en verkoopt ze door. „Kapitaalgoederen zoals machines, transportmaterieel en grondverzet. Het spul gaat naar Centraal- en Oost-Europa, Noord-Afrikaanse landen, Amerika en zelfs de Verenigde Arabische Emiraten.”
Ook bij de gemeentelijke schuldsanering en kredietbanken wordt nu „idioot hard gewerkt”, vertelt voorzitter Joke de Kock van brancheorganisatie NVVK. Tussen 2009 en 2010 is het aantal aanmeldingen gestegen van 53.250 tot 80.000 huishoudens en groeide het krediet van 44 tot 47 miljoen euro. Volgend jaar ziet het er niet beter uit, zegt De Kock.
Ook incassobureau Intrum Justitia, Europees marktleider met 3.300 werknemers in 22 landen, heeft het druk. „Wij zijn gemiddeld langer bezig met dossiers”, zegt commercieel directeur Fons Schootstra. „We zien daarnaast een toename van het aantal dossiers en we merken dat veel bedrijven hun vorderingen ook eerder uit handen geven.” Maar een gouden tijd is een recessie niet, volgens Jan Smit, op 1 januari veertig jaar gerechtsdeurwaarder. „Als de economie slechter is, zijn er minder transacties. Dus zijn er absoluut gezien ook veel minder wanbetalers.” Minder omzet, minder debiteuren.
De crisis betekent ook werk aan een breed scala aan juristen. Bedrijven laten zich adviseren over reorganisaties, werknemers roepen hulp in bij dreigend ontslag, crediteuren zoeken advies. En meer faillissementen leiden tot meer curatoren. En meer taxateurs.
4. Heeft beleggen nog zin?
Misschien. Het spreekwoord zegt dat het voor een goede beurshandelaar niet uitmaakt of de beurs omhoog gaat of omlaag. Maar de meeste beursanalisten wagen zich niet aan voorspellingen voor 2012. Te veel onzekerheden. Ja, ze denken wel dat China het goed zal doen.
Wie dit jaar zijn spaargeld niet kwijt wil raken, stopt het in een oude sok. Geen rente, wel inflatie (voorspeld: 2 procent). Wie een heel klein beetje risico durft te lopen, zet het vast bij een bank. Maximaal 100.000 euro – de grens van de garantieregeling van de staat – tegen een rente van zo’n 3,45 procent.
En door de schuldencrisis zijn zelfs staatsobligaties geen risicoloze investering meer. Maar toch: wie het afgelopen jaar het hoogste rendement wilde, had in staatsobligaties moeten beleggen. Wie aan het begin van 2011 zijn geld in Amerikaans staatspapier met een looptijd van tien jaar had gestoken en het aan het eind van het jaar had verkocht, haalde een rendement van 16,7 procent.
En kijk nog even terug naar de voorspellingen over het afgelopen jaar. Veel analisten hadden een koersdoel van 400 punten voor de AEX-index. Het werd een slot van 310 punten. Een zogeheten koersdoel voor de AEX-index over 2012 is nu nergens te vinden.
Een aantal dingen wordt wel algemeen verwacht. Europa belandt in een milde recessie, de Verenigde Staten zullen een recessie waarschijnlijk net weten te voorkomen door de lage rente en lage grondstoffenprijs. De echte groei komt van de opkomende economieën: geen last van enorme schulden en minder afhankelijk van export.
Analisten geven ook algemene adviezen. Kies bedrijven met een lage schuld en een stabiel dividend. Het bedrijfsleven staat er relatief goed voor, volgens analisten van Robeco. Met uitzondering van de financiële sector zijn de balansen van veel bedrijven solide. En wie nog steeds geld in staatsobligaties wil steken, moet volgens analisten denken aan schuldpapier van opkomende economieën.
Is er een kwestie in het nieuws die je graag in een bredere context geplaatst ziet? Tip dan de redactie via paginadrie@nrc.nl of twitter de hoofdredacteur via @robwijnberg
Door: Marcel aan de Brugh, Eppo König, Jeroen Wester, Jorg Leijten en Tom Kreling
