datum datum

Next Checkt: ‘In de Kalverstraat voelt niemand zich Europeaan’

SP-leider Emile Roemer in het tv-programma Buitenhof

Door Freek Schravesande Freek Schravesande op 31 januari 2012

onwaar-200x165 Next Checkt: ‘In de Kalverstraat voelt niemand zich Europeaan’ Op 18 december 2011 dook in diverse media waaronder De Volkskrant een citaat op van SP-leider Emile Roemer. Hij zou in tv-programma Buitenhof hebben gezegd: „Vraag maar in de Kalverstraat: niemand voelt zich Europeaan.” De uitspraak was inderdaad van deze strekking, maar de precieze formulering van de SP-leider luidde: „Ga hier in Amsterdam de Kalverstraat op en vraag: ‘Wie voelt zich hier Europeaan?’ Iedereen zit je aan te kijken alsof je gek bent, hoor.”

nrc.next checkt en oordeelt: Emile Roemer heeft ongelijk.

Mogelijke interpretaties

Er zijn twee manieren om de bewering van Roemer te checken. Allereerst door, steekproefsgewijs, na te gaan of inderdaad iedereen in de Kalverstraat in Amsterdam zegt zich geen Europeaan te voelen. Maar de SP-leider bedoelt ‘de Kalverstraat’ waarschijnlijk metaforisch, doelend op het feit dat het ‘Europagevoel’ in Nederland niet breed wordt gedeeld – een bewering die vaker in het politieke debat wordt gedaan en daarom de moeite waard is eens te checken. Voor de volledigheid kijken we ook naar representatief opinieonderzoek naar de mate van identificatie met Europa in Nederland en in de rest van de Europese Unie.

En, klopt het?

Eerst maar eens naar de Kalverstraat. Op woensdagochtend, tussen 11.00 en 12.30 uur, stelden wij daar de vraag: ‘Voelt u zich Europeaan?’ In totaal gaven 214 mensen (210 voorbijgangers en 4 winkeliers) antwoord. 136 van hen (64 procent) beantwoordde de vraag met ‘ja, ik voel mij Europeaan’; 78 ondervraagden (36 procent) antwoordden ‘nee, ik voel mij geen Europeaan’.
Daarbij moet worden aangetekend dat het uitmaakt hoe je de vraag stelt. „Vraag je mij of ik me Nederlander voel, dan zeg ik óók ja”, antwoordde een van de voorbijgangers. Met andere woorden: een Europese identiteit sluit een nationale identiteit niet uit. Er waren enkele voorbijgangers die zich Europeaan, Nederlander én wereldburger zeiden te voelen.
Euroscepsis lijkt een beperkte rol te spelen in de antwoorden – tenminste: als het gaat om de vraag ‘Voelt u zich Europeaan?’ Een veertigjarige vrouw stelde: „Ik voel me Europeaan. Niet dat ik het met alle besluiten in de EU eens ben. Maar ik hou niet zo van dat genavelstaar.” Slechts één voorbijganger zei zich sinds de crisis geen Europeaan meer te voelen. „Europa kost me veel te veel geld.”
De steekproef in de Kalverstraat is natuurlijk verre van representatief, maar wordt wel bevestigd door grootschalig onderzoek naar de Europese identiteit. Uit het meest recente onderzoek van de Europese Commissie, de Eurobarometer uit 2009 (p. 34-50), blijkt dat 78 procent van de Nederlanders zegt zich Europeaan te voelen. Daarmee staat Nederland 14de van de 27 EU-landen – 4 procent boven het EU-gemiddelde. Samen met Duitsland (85 procent), Spanje (82 procent), Frankrijk (74 procent), België (83 procent) en Luxemburg (89 procent) is Nederland een van de zogenoemde ‘Europese kernlanden’ waar het conflict tussen de nationale en de Europese identiteit nauwelijks speelt.
Dat heeft onder andere te maken met de geografische ligging: in het hart van Europa. De ‘randlidstaten’ hebben het gevoel ‘Europees’ te zijn veel minder: Macedoniërs bijvoorbeeld voelen zich weinig verbonden met Europa; in het noorden van Scandinavië noemen ze zichzelf liever ‘nordic’ en de Britten zeggen in Europa ‘op vakantie’ te gaan.
De nationale identiteit wordt overigens in alle Europese landen het sterkst gevoeld (94 procent van de Europeanen), daarna de regionale identiteit (91 procent) en dan de Europese (74 procent). Van alle Europeanen zegt 64 procent zich ook ‘wereldburger’ te voelen.

Conclusie

Vraag je in de Kalverstraat wie zich Europeaan voelt, dan kijken maar weinig mensen je aan ‘alsof je gek bent’. Sterker, 64 procent van de 214 ondervraagden zegt zich Europeaan te voelen – tegenover 36 procent die zegt dat gevoel niet te hebben. Deze uitkomst komt overeen met de resultaten van grootschalig onderzoek naar de Europese identiteit: 78 procent van de Nederlanders zegt zich Europeaan te voelen, blijkt uit de Eurobarometer uit 2009. Hoewel de nationale identiteit in alle Europese landen sterker wordt gevoeld dan de Europese, en deze cijfers niet uitsluiten dat mensen kritisch staan tegenover Europa als politieke unie, beoordelen wij de bewering dat ‘iedereen je gek aankijkt als je vraagt ‘Voelt u zich Europeaan?’ als onwaar.

Correctie: in de krant van vandaag stond in de conclusie van het gelijkluidende artikel dat 74 procent van de Nederlanders zegt zich Europeaan te voelen. Dat moest 78 procent zijn, zoals ook eerder in het stuk vermeld staat. In de blogpost hierboven is de fout gecorrigeerd.

27 reacties op "Next Checkt: ‘In de Kalverstraat voelt niemand zich Europeaan’"rss-icon

Goh, een politicus die vooral *pretendeert* te spreken voor het volk in plaats van het werkelijk te doen. Dat laatste kan natuurlijk ook moeilijk, aangezien we gelukkig in een pluralistische samenleving wonen. Jammer dat politici dat nogal eens negeren en vooral hun achterban het gevoel willen geven dat zij de maat der dingen is. 
 
Wat dat betreft is de SP blijkbaar niet minder populistisch dan de partij waarmee ze (getuige de peilingen) een flink deel van het electoraat mee moeten delen.

*moeten moet natuurlijk moet zijn, SP is en blijft enkelvoud. En is achterban wel vrouwelijk? Blijft moeilijk, m’n eigen moerstaal.

Voel ik me Europeaan? 
Ja want ik ben geen Afrikaan of Aziaat. 
 
Voel ik me Europeaan zoals ze in Brussel willen? 
NEE.

Rein, dan ben je waarschijnlijk een tot verdwijnen gedoemde minderheid. Ik voel me zelf minstens zoveel Europeaan als Nederlander en ik voel me meer aangetrokken tot mijn regio dan tot het “Koninkrijk der Nederlanden”. Dat is hopelijk/waarschijnlijk ook de (verre) toekomst: een Europa van de regio’s, zonder de naties zoals we die nu kennen.

@Paul47: meen je dat nu? De landen die jij opnoemt hebben 1 officiele taal: de EU heeft er 23. Dat opzich is al een indicatie hoe gefragmenteerd de EU is. De EU zal nooit een natie zijn, het is hoogstens een intergouvermentele organisatie.

Naar mijn mening is het veel interessanter als je mensen vraagt “Voelt u zich meer Nederlander of meer Europeaan?” in plaats van of ze zich Europeaan voelen; ze wonen in Europa, dus natuurlijk voelt men zich in zekere zin Europeaan.

Het is een voorrecht deel te zijn van een Unie die ons na de twee grootste oorlogen van de afgelopen eeuw vrede, vrijheid en economische vooruitgang heeft gebracht. Ik ben er trots op mij Europeaan te mogen noemen. Pessimisme en naar binnen gekeerd provincialisme getuigt enkel van angst en wantrouwen. Een positief geluid, een geloof en vertrouwen in de toekomst, dat tilt ons uit deze crisis. Daarvan zouden we vaker moeten horen!

De Engelsen zijn zelf ook Europeanen, het is een Germaans volk dat oorspronkelijk uit Noord Duitsland komt.

Jammer dat ik hier geen ‘like’ kan geven anders ging die regelrecht naar Rein hierboven. 
 
Dat is m.i. waar het werkelijk om gaat en iets totaal anders dan wat politici en ook deze NRC redacteuren menen te moeten concluderen uit de antwoorden. 
Maakt de boel echt niet minder werkbaar maar wel even een stukje realistischer. 
 
Doet me denken aan een kinderspelletje van vroeger (nu nog?) waarbij je een brief aan een vriendinnetje of oma, opa e.d. adresseerde met straat, huisnummer, stad, provindie, Nederland, Europa, de wereld, het heelal… 
Terugkoppelen kon ook. 
Een bijzonder spelletje waarbij je je als kind bewust werd van je plaats in de wereld die op een gegeven moment steeds groter bleek te worden. Geen flauwekul dus.

Van de Noordkaap tot Sicilie staat midden in ieder dorp een kerk. Voetbal is overal de belangrijkste sport. In iedere stad, in ieder dorp zijn er gemeenschapshuizen, theaters en / concertzalen, alles afhankelijk van de bevolkingsdichtheid natuurlijk, maar het principe geldt, in heel Europa. Wij zijn gewoon Europeanen. De uitspraak van Roemer is dus niet meer dan stemmingmakerij. Niet de eerste keer dat we dit zien van de SP. Geen haar beter dan andere populisten. Een stuk handiger, dat wel, maar uiteindelijk is Roemer in de eerste plaats een Rattenvanger van Hameln.

Tuurlijk, en van de Noordkaap tot aan Sicilie wonen er eigenlijk maar twee soorten mensen: mannen en vrouwen. In principe in heel Europa. 
Wij zijn dus gewoon Europeanen. 
 
Zullen we in Nederland anders nog eens een referendum uitschrijven of we voor een Europese grondwet zijn?

Ik denk-maar dat is een puur persoonlijke observatie-dat meneer Roemer nog niet zo doorkneed is in het gebruik van pakkende metaforen.Een beetje flauw van Checkt om hierover te muggeziften;alsof de NRC vol zit met Taalkunstenaars.Zie de taalfouten all over the place.Maar het is wel opvallend dat de Kalverstraat gebruikt wordt om doorsnee-Nederland mee aan te duiden.Voor een SP-politicus was de Schilderswijk toch eerder een-automatische-keuze geweest.Denk ik,hoor..

Ik woon in een ander continent dan Europa- en ja, ik voel me vooral Europeaan… eigenlijk meer dan ‘alleen maar’ Nederlander

@ Rein 
Ze in Brussel zijn 1/27 deel Nederlands. Het is ook altijd zo flauw om naar Brussel te wijzen. Alles wat slecht is komt uit Brussel, alles wat goed is uit Den Haag.

Ik zou me graag nog veel meer europeaan voelen, en dat kan als er eens fatsoenlijke verkiezing komen en de afgevaardigden in brussel niet door de lidstaten benoemd maar door het europese volk gekozen kuunen worden.
Het is toch van de gekke dat smit-kroes daar namens nederland zit ipv een gekozen iemand.

Europeaan is een door Brussel en co(co=intellectuelen die encanailleren met diezelfde politici) bedachte nepidentiteiten om hun politieke droom (het europese eenheidwordingsproject)te verwezenlijken. Een grandioos onderbelicht thema n.m.m.; politici die diep roeren in de meest persoonlijke levenssfeer(identiteit) van mensen om hun politieke doelen te verwezenlijken. Politici die het recht met het grootste gemak aanmatigen om zover buiten hun oevers te treden en dat mensen dat niet in kunnen zien en er gewoon aan mee doen.  
 
p.s. diegene die beweert dat hij/zij de Europese identiteit heeft simpelweg omdat hij/zij in Europa leeft, heeft de ballen verstand van het begrip identiteit.

De mening over Europese identiteit van iemand die duidelijk geen lang en diep gewortelde West Europese identiteit heeft en die door zijn extremistisch oordeel over de EU duidelijk blijk geeft geen idee te hebben waarover hij het heeft, interesseert me eigenlijk niet zo veel, meneer Buzgulu.

Dat de afkomst van iemand mede bepalend is voor het opwekken van uw interesse zegt veel over u.  
Ik heb geen extremistische ideeën over de EU en nergens in mijn reactie komt dit naar boven. Extremistische ideeën over de EU, welke zijn dat dan? Nog nooit zoiets dergelijks gehoord. Ik had het toch echt over politici en Co.  
Als u niet geïnteresseerd bent, laat voortaan reactie dan achterwege wilt u? Beetje mal om te reageren dan. Fijne avond.

In dit speciale geval lijkt me de afkomst wel relevant. Ik woon zelf niet in Nederland, ben hier dus allochtoon, en vóór ik reageerde vroeg ik me af of ik me in mijn woonland in een dergelijke discussie zou mengen. En kwam vervolgens tot de conclusie dat het antwoord “nee” was; dat mijn bijdrage vrij zinloos zou zijn. Net als die van u hier.

U dacht: ik zou niet reageren, dus mag Mustafa Buzgulu dat ook niet. Right.

@Rein: je zegt dat je je niet Europees voelt “zoals ze in Brussel willen”…
Wat willen ze dan in Brussel?

Een Europese grondwet bijvoorbeeld, 
Europese wetgeving, Europees volkslied…

@ paula47
Ik denk dat de uitleg en vooral zijn reactie van de heer Buzgulu in correct nederlands is neergezet, dus is uw reactie zwaar misplaatst. De vraag stelling is gewoon verkeerd. Het zou moeten zijn voelt u zich een burger van de EU. Ik denk dat vele antwoorden dan heel anders zouden uitpakken. Als je een Canadees vraagt of hij zich noord Amerikaan voelt betekent niet
gelijk dat hij zich verbonden voelt tot de USA.

Meneer Buzgulu. Dit is een discussieforum waar iedereen zijn mening mag geven en dat heb ik gedaan. U ook, en dat mag, maar bij dit specifieke onderwerp vind ik die niet erg relevant. Bovendien zou u waarschijnlijk eerder serieus genomen worden als u: “de ballen verstand” achterwege zou laten en de paranoide beschuldigingen aan het adres van de EU en zijn supporters: “bedachte nepidentiteiten – roeren in de meest persoonlijke levenssfeer”. Wat bedoelt u daar eigenlijk mee. Heeft u ook concrete voorbeelden?

De Europese identiteit bestaat niet en in technisch opzicht kan dat helemaal niet. Eurofielen willen dat u en ik geloven dat 500 miljoen Europeanen tot dezelfde groep behoren en dezelfde waarden, normen, principes en idealen delen. Maar ook dat alle inwoners van Europa een gezamenlijke geschiedenis, cultuur en levenswijze hebben. Dit is nogmaals onwaar en is gebaseerd op een veel te geromaniseerd beeld over Europa en haar inwoners maar ook een grandioze relativering van (nationaal)identiteit en alles wat ermee te maken heeft. Eurofielen willen dat u dit gelooft zodat zij door kunnen gaan met het grote Europees project. Ik zeg nu helemaal niets paranoïde of extreem. Het zou me niet eens verbazen als de meerderheid van de samenleving van Europa hier het mee eens zou zijn. 
 
“Dit is een discussieforum waar iedereen zijn mening mag geven..” 
Een gotspe dat dit uit uw mond komt! U heeft mij buiten de hele discussie geplaatst op basis van niets anders dan mijn naam. 
 
“Bovendien zou u waarschijnlijk eerder serieus genomen worden als u..” 
Fijn dat u uw bezorging toont aangaande mijn digitale imago. Mag ik ook mijn nederig advies geven? Een reactie als:”het kan mij niets schelen wat jij erover denkt want jij bent niet van Europees afkomst” is al geen al te beste reactie maar het wordt al gauw belachelijk aangezien ik niet op u reageerde. Als mijn eerste reactie verzonden was aan uw adres, zou het pas eventueel als zinvol beschouwt worden.

Laatste opmerking: die 500 miljoen EU inwoners hebben veel meer gemeenschappelijke historie, cultuur, levenswijze en vormen veel meer een ethnische eenheid dan de bevolkingen van bv de USA, Canada, Australië. Waarom zouden die wel één natie kunnen vormen waar alle inwoners zich mee identificeren, en wij niet?

één na laatste opmerking: 
De historie van Europa is vele vele malen groter dan die van de USA, Canada of Australie. 
Europa zal daardoor nooit één natie vormen waar alle inwoners zich mee kunnen/willen identificeren.