Next checkt: ‘Een gevangene kost 200 euro per dag’
Presentator Tijs van den Brink en criminoloog Simone van der Zee in Dit is de Dag (Radio 1, 19 april)
Iets meer
Criminoloog Simone van der Zee werd op 19 april in het radio-1-programma Dit is de Dag geïnterviewd door presentator Tijs van den Brink over haar nieuwe boek, Het Staatshotel. Van der Zee betoogde dat gevangenen in Nederland streng gestraft worden, en dat is volgens haar niet altijd de beste oplossing. Voor sommigen zou behandeling beter zijn.
SvdZ: „Doe een therapeutische gemeenschap bijvoorbeeld voor dit soort mensen, dat ze wel een hele tijd van de straat zijn, maar dat er tegelijkertijd ook…”
TvdB „Ja, dat kost geld waarschijnlijk, meer geld dan we nu uitgeven.”
SvdZ „Ja nou, gevangenisschap…”
TvdB „Ja, dat is duur hè, 200 euro per dag…”
SvdZ „Ja, 200 euro per dag.”
Het getal van 200 euro komt ook voor in het boek van Van der Zee. Ze schrijft: „En zijn onze gevangenissen echt de staatshotels waarvoor ze worden versleten? Aan de prijs van de kamers te zien wel. Een dagje cel in een gewone penitentiaire inrichting kost meer dan 200 euro, een tbs-cel kost het dubbele.”
Lezer Pek van Andel vroeg next.checkt om uit te zoeken of het bedrag klopt. „En wat brengt het op? Wat zijn de betrouwbaarste schattingen?”
Interpretaties
Aangezien de discussie gaat over de kosten van een „gewone” gevangenis, in vergelijking met de kosten voor een speciale strafbehandeling, zullen we in deze factcheck kijken wat gevangenen kosten die een celstraf voor een misdrijf uitzitten in een reguliere penitentiaire inrichting. De kosten van bijvoorbeeld tbs-klinieken blijven dus buiten beschouwing. Volgens het CBS zaten er in 2010 13.295 mensen in ‘normale’ gevangenissen.
Hoe is er gerekend?
Simone van der Zee zegt zich te baseren op het naslagwerk Criminaliteit en rechtshandhaving 2010 van het Wetenschappelijk onderzoek- en documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Daarin staat: „De kostprijs van plaatsen in het gevangeniswezen is in de afgelopen vijf jaar met 8 procent licht gestegen. In 2010 was de gemiddelde prijs van een cel 217 euro per plaats per dag. Dit is het gemiddelde over bezette en onbezette plaatsen.”
Het WODC baseert zich op begrotings- en jaarcijfers van het ministerie van Justitie en van de DJI. Dat is de Dienst Justitiële Inrichtingen, die verantwoordelijk is voor de uitvoering van door de rechter opgelegde straffen.
En, klopt het?
Het ministerie van Justitie en Veiligheid maakte in 2010 volgens het jaarrapport ruim een miljard euro (1.035.610.000) aan kosten voor gewone gedetineerden. De inkomsten, onder meer uit verhuur van cellen aan België en het ministerie van Jeugd en Gezin, kwamen uit op 131 miljoen. Over de inkomsten uit arbeid door gevangenen wordt alleen gezegd dat die 11,8 miljoen euro lager uitkwamen dan geraamd, „als gevolg van onder meer de economische tegenwind en het lagere aantal gedetineerden”.
De DJI stuurt op verzoek een gewogen specificatie van de gemiddelde kosten per plaats per dag op, uit de begroting voor 2012 en verder. Voor 2012 zijn de kosten begroot op 247 euro gemiddeld. Hiervan gaat 142 euro op aan personeel, 69 euro aan materieel en 36 euro aan ondersteuning. Tussen cellen bestaan prijsverschillen, afhankelijk van de mate van beveiliging (een Huis van Bewaring wordt bijvoorbeeld minder streng beveiligd dan een terroristenafdeling), de hoogte van het zorgniveau en de intensiteit van de terugkeeractiviteiten.
Conclusie
Simone van der Zee baseerde zich op cijfers van het Wetenschappelijk onderzoek- en documentatiecentrum van het ministerie van Justitie en Veiligheid over 2010. Die kwamen uit op een gemiddelde prijs van 217 euro per dag. De Dienst Justitiële Inrichtingen komt in de begroting van 2012 uit op 247 euro gemiddeld. Meer dan de helft van de kosten wordt uitgegeven aan personeel.
De uitspraak van Tijs van den Brink en Simone van der Zee dat een gevangene 200 euro per dag kost, wordt daarom grotendeels waar bevonden.
Waarom is dit ‘grotendeels waar’? Ze wil aangeven dat een gevangene een behoorlijk bedrag per dag kost, 200 euro per dag is zelfs een onderschatting. Dus waar uit veel checks blijkt dat mensen overdrijven om hun punt te maken, zit zij er onder, dus in die zin lijkt me de bedoeling achter de uitspraak volledig waar, zeker omdat ze er niet ver onder zit.
Bij een bedrag van 180 euro zou ik aan grotendeels waar denken, of bij 300.
Hier ben ik het mee eens. De factcheck zou rekening moeten houden met de context van de uitspraak. Het zou natuurlijk perfect zijn wanneer iedereen bij cijfertjes ook een standaard deviatie mee zou geven. (en geef dan gelijk mee of je van een gaussian deviatie, of toch van een log-based schaal uitgaat ;))
Helaas is dat nog minder informatief voor de gemiddelde toehoorder.
En de factcheck moet consistenter. Bijvoorbeeld de check hoeveel mensen in afrika onder de armoede grens leven, zat er ook significant naast. Maar omdat het een teer onderwerp is, werd dat vergoeilijkt dat de strekking duidelijk is. Dat was ook waar, maar dan moet de strekking ook in deze gevallen duidelijk zijn.
Zeker bij dit soort getallen (aantallen, prijzen etc) moet er een bandbreedte bestaan bestaan waarin meldingen in verschillende categrien vallen. En dan moet onderschatting lichter wegen dan overschatting.
En waarom moet onderschatting lichter wegen dan overschatting? Wie bepaalt wat dicht genoeg bij volledig waar staat of eerder ‘grotendeels waar’ is. Laten we wel wezen, als het om getallen gaat is er maar 1 aantal het juiste, en niet iets wat dicht in de buurt zit. Daarom is er natuurlijk de gradatie ‘grotendeels waar’, wat ook gewoon heel positief is. Misschien vat je het negatiever op dan nodig is.
Dat bepaal je aan de hand van de strekking van de uitspraak, of beter gezegd, het doel van de bewering waar de cijfers een ondersteuning voor zijn.
In deze context wil de spreker met het getal aantonen dat het bedrag hoog is. Ze zit er weliswaar iets naast, maar na het doen van de factcheck is haar eigenlijke bewering (gevangenen kosten veel geld) alleen nog maar sterker geworden.
Dat is fundamenteel anders dan wanneer ze het getal had overschat met eenzelfde percentage, in dat geval had ik ook een ‘grotendeels waar’ label verwacht.