datum datum

next.checkt: ‘Een op de tien Nederlanders leest wekelijks een e-boek’

Onder meer te lezen op de websites van de Groep Algemene Uitgevers, het Nederlandse Uitgeversverbond, de Standaard en e-readers.nl

Door Laura Wismans Laura Wismans op 19 juli 2012

stoplicht_a-200x165 next.checkt: ‘Een op de tien Nederlanders leest wekelijks een e-boek’

Boekwinkels hebben het zwaar en televisie en internet vragen steeds meer aandacht, ten koste van boeken. Dat het slecht gaat met de boekenmarkt is algemeen bekend. De branche probeert te innoveren. Sinds ongeveer 2007 is daar het e-boek. Is dit de heilige graal waardoor mensen weer gaan lezen? Het nieuwsartikel dat vorige week onder meer op de websites van de Groep Algemene Uitgevers, het Nederlandse Uitgeversverbond, de Stentor en e-readers.nl te lezen was onder de kop ‘Eén op de tien Nederlanders leest wekelijks een e-boek’, doet vermoeden van wel. Maar een aantal lezers van nrc.next leek de bewering op zijn minst flink overdreven en vroeg ons te checken wat er van klopt.

Interpretaties

De stelling ‘een op de tien Nederlanders leest wekelijks een e-boek’ impliceert dat 10 procent van de Nederlanders elke week een heel e-boek uitleest. De websites schrijven dit niet alleen in de kop, maar ook in de eerste alinea van het nieuwsbericht zelf. De formulering is dus geen kwestie van ruimtegebrek in de kop waardoor een zachtere bewoording als ‘leest wekelijks in een e-boek’ niet volledig paste. Wij beoordelen hier daarom de stelling dat een op de tien Nederlanders wekelijks een e-boek van begin tot eind leest.

En, klopt het?

Het artikel is gebaseerd op een consumentenonderzoek uit juli 2012 dat Intomart GFK uitvoerde in opdracht van het Koninklijke Vereniging van het Boekenvak  (KVB) en de Stichting Marktonderzoek Boekenvak (SMB). De KVB wil het onderzoek niet aan ons geven. „Het is alleen beschikbaar voor de mensen die voor het uitvoeren hebben betaald”, zegt een woordvoerder. Volgens haar klopt het getal van 1 op de 10 „in grote lijnen”, maar betreft het eerder mensen die „wekelijks een e-boek inkijken”. Dat maakt de stelling in het nieuwsbericht al direct onwaar: wekelijks een e-boek inkijken is wat anders dan wekelijks een e-boek (uit)lezen.

Het onderzoek van GFK uit juli 2011 is wel via internet te raadplegen. Daarin valt te lezen dat een derde van de representatieve groep van 1.305 respondenten tussen de 13 en 65 jaar „bekend is” met e-boeken. Het e-readerbezit ligt op 7 procent en 9 procent van de mensen heeft een tabletcomputer. Deze twee apparaten zijn het populairst voor het lezen van e-boeken en in het bezit ervan zit een stijgende lijn.

Niet alleen de KVB en SMB doen onderzoek naar lezen. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau leest een Nederlander gemiddeld 1,3 uur per week. Dit onderzoek stamt echter uit 2005 en gaat bovendien niet over e-boeken. Wel doet de Stichting ter Promotie en Optimalisatie Televisiereclame (SPOT) iedere twee jaar onderzoek naar (vrije)tijdsbesteding van consumenten: uit dat onderzoek, gepubliceerd in 2012, blijkt dat een representatieve groep van 3.700 respondenten gemiddeld 7,9 minuten per dag leest in een papieren boek en 1,2 minuten in een e-boek. Wekelijks komt dit voor het e-boek neer op 8,4 minuten.

Een hypothetische rekensom leert dat dat niet genoeg is om de bewering te staven. Stel dat de 8,4 minuten die Nederlanders volgens het SPOT-onderzoek gemiddeld per week in e-boeken lezen volledig voor rekening komen voor die in de stelling genoemde 10 procent. Dat zou betekenen dat die 10 procent 84 minuten per week leest – oftewel iets minder dan anderhalf uur. Dat is doorgaans te weinig om een heel boek te lezen.

Conclusie

Helaas mochten wij het onderzoek waarop de stelling gebaseerd is niet inzien. Wel zei een woordvoerder van het Koninklijke Vereniging van het Boekenvak  dat opdracht gaf tot het onderzoek dat het eerder gaat om mensen die een e-boek „inkijken” dan uitlezen. Dat maakt de stelling uit het nieuwsbericht onwaar. Dat 1 op de 10 Nederlanders wekelijks een e-boek inkijkt, is mogelijk: het e-readerbezit lag in juli 2011 op 6 procent, het tabletbezit op 9 procent en de trend is stijgend. Daarnaast kunnen mensen ook nog e-boeken bekijken op hun computer of smartphone. Maar gezien de tijd die mensen besteden aan lezen is het daarentegen onmogelijk dat 10 procent van de Nederlanders wekelijks ook daadwerkelijk een (heel) e-book leest. Wij beoordelen de stelling dat ‘een op de tien Nederlanders wekelijks een e-boek leest’ dan ook als onwaar.

33 reacties op "next.checkt: ‘Een op de tien Nederlanders leest wekelijks een e-boek’"rss-icon

Ook smart phones worden gebruikt als e-reader. Of die in het besproken onderzoek zijn meegenomen is de vraag. Smart phones zouden echter nog wel eens een aanzienlijk aandeel in het lezen van e-books voor hun rekening kunnen nemen.

Ondanks dat het onwaarschijnlijk is dat de kop inderdaad klopt, is dit gegoochel met verouderde cijfers natuurlijk geen fatsoenlijke manier om de krantenkop te ontkrachten.

Dit resultaat verbaast me zeer. E-readers zijn een pracht uitvinding en ik maak er ruim gebruik van. Ik lees wekelijks 3-4 boeken op mijn Kobo. Niet dat de boekenwinkels en uitgevers daar veel aan verdienen: ik krijg de boeken gratis voor niks via de stadsbibliotheek op mijn e-reader! En dan is Project Gutenberg er nog met al die gratis klassieken. Die investering in een e-reader was het dubbel en dwars waard!

Ik lees dagelijks op mijn ereader, maar haal denk ik een boek per 2 weken.  
Toch lees ik dus dagelijks een boek in het spraakgebruik. Wie zegt ik er nou “ik lees dagelijks in een boek”?

Tja Joop, dat ligt aan de formulering. Wie wil zeggen dat hij iedere dag een tijdje leest en daarvoor een e-reader gebruikt, die zegt gewoon: “ik gebruik mijn e-reader dagelijks”; wie dat eens per week doet zonder een heel boek uit te lezen, zegt “ik gebruik mijn e-reader (minstens) eens per week”. 
 
Maar als ik zeg dat ik maandelijks een boek lees, impliceert dat dat ik er een dozijn per jaar lees. En wie wekelijks een boek zegt te lezen, moet niet verbaasd opkijken als de buitenwereld vervolgens denkt dat hij ongeveer vijftig boeken uitleest. 
 
Het lijkt er sterk op dat in het persbericht een formulering is gebruikt die de lezer op het verkeerde been zet, met als doel e-boeken te portretteren als succesvoller dan ze feitelijk zijn. De flauwe en vergezochte verduidelijking achteraf maakt dat pijnlijk duidelijk.

,,Een hypothetische rekensom leert dat…” 
Er is dus gerekend. Wat is daar hypothetisch aan?

Jammer dat ook dit weer zo’n slecht stukje onderzoeksjournalistiek is. 
 
‘Niet te checken’ zou een inhoudelijk betere beoordeling zijn.

Jammer dat u zo’n slecht beargumenteerde reactie geeft. 
Er zijn diverse sterke aanwijzingen -waaronder een bekentenis van de KVB- dat het gaat over lezen in plaats van uitlezen en er is geen enkel bewijs van het tegendeel. 
Wat ziet nrc volgens u over het hoofd?

De juist kop had waarschijnlijk moeten zijn: Een op de tien Nederlanders leest wekelijks IN e-boek’, maar dat klinkt toch iets minder interessant…

Eergisteren werd er een soortgelijke vraag gesteld bij NRC checkt. De vraag was of het klopt dat een NRC gemiddeld door 3,8 mensen wordt gelezen. Toen werd er wat coulanter omgegaan met het verschil tussen “lezen” en “inzien”. Het werd als “grotendeels waar” beoordeeld. Wel een groot verschil met de bovenstaande beoordeling. http://www.nrcnext.nl/blog/201.....n-gelezen/

Heel goed, deze reactie. Meten met twee maten, het viel mij ook op.

Grotendeels waar was inderdaad wat optimistisch. Aan de andere krant: hoeveel mensen kent u die een krant helemaal van begin tot eind uitlezen? 
 
Als men een boek niet uitleest, zegt men doorgaans niet dat men hem gelezen heeft. Als men 1/4 van de krant leest, zegt men doorgaans wel de krant gelezen te hebben.

Is het een idee om e-boeken VOOR te lezen.

Een E-book gelezen? Volgens mij zou het moeten zijn: één op de 10 nederlanders heeft wel eens boek gelezen.

Prima ontmaskering van een misleidende kop en dito artikel. Het is kwalijk dat men steeds steeds pogingen onderneemt om ons voor het lapje te houden. Interessant zou zijn geweest als ook het leesgedrag van jongeren bij het plausibiliteitsonderzoekje zou zijn betrokken.

De Nederlandse uitgeefmaffia strikes again…

Lezen en inkijken is toch echt hetzelfde. Lezen en uitlezen daarentegen niet. Dus het klopt. Zoals jullie het zeggen zou ‘een boek lezen’ betekenen dat het boek wordt uitgelezen. 
Kom op zeg, wie zegt er nou ‘ik ben in een boek aan het lezen’ in plaats van ‘ik ben een boek aan het lezen’…

De betekenis van het werkwoord lezen kan zowel “uitlezen” als “in lezen” betekenen. Ligt aan de context, het werkwoord ervoor (zijn of hebben) en de tijdsaanduiding. 
In dit geval staat er geen werkwoord voor dus betekent het zowel “uitlezen” als “in lezen”. Wouden ze specifiek zijn dan had er “Een op de tien Nederlanders leest wekelijks een e-boek uit’ of “Een op de tien Nederlanders leest wekelijks één of meerdere woorden danwel zinnen uit één of meerdere pagina’s van een e-boek’. Deze tweede kan echter ook nog betekenen dat je het boek hebt uitgelezen na er in gelezen te hebben.

De bewering:‘Eén op de tien Nederlanders leest wekelijks een boek’ wil in gewoon degelijks Nederlands niet zeggen dat 1 op de 10 Nederlanders elke week één boek uitleest. Het wil gewoon zeggen dat 1 op de 10 regelmatig (in ieder geval elke week) leest in een boek.  
 
Hetzelfe dus daarom de bewering voor de E-boeken lezers: ‘Eén op de tien Nederlanders leest wekelijks een e-boek’ 
 
Beetje pietluttig deze Next Checkt. 
 
Aan de andere kant, als het KVB zo geheimzinnig doet, moeten wij hun bewering niet zomaar geloven.

Om aan alle verwarring een einde te maken; de vraagstelling in het SMB-onderzoek luidde:  
 
Hoe vaak leest u e-books? 
 
Met als antwoordopties: 
 
1. (bijna) elke dag 
2. minstens één keer per week 
3. minstens één keer per maand 
4. minder vaak dan één keer per maand 
5. nooit 
 
Er is dus niet gevraagd hoe vaak mensen een e-book helemaal uitlezen; maar met welke regelmaat ze wel eens (in) een e-book lezen. 
 
(Ik was (mede)verantwoordelijk voor het opstellen van de vragenlijst)

“1 op de 10 Nederlanders leest minstens één keer per week een e-boek” Klinkt al heel anders. 
Dat woordje “keer” maakt een boel duidelijk omdat je hetzelfde boek doorgaans maar één keer leest. 
 
Vind ik.

En voor de volledigheid: mijn naam is Niels Bakker.

@ Daniel: De KvB doet pietluttig omdat (sommige) partijen die het onderzoek financieren dat zo willen. Zie ook de reactie van directeur Anna Bakker op Boekblad, http://www.boekblad.nl/nrc-nex.....als-onwaar. In de contracten staat dat de onderzoeken na drie maanden helemaal mogen worden vrijgegeven door de aangesloten partijen. Het is dus geen bewuste geheimzinnigheid.

Juist, niemand gaat vragen ‘hoevaak leest u ín een e-book’, ‘hoe snel leest u een e-book uit’ of ‘hoevaak leest u e-books, maar niet helemaal uit’. 
NRC kon toch wel bedenken dat de titel hier slaat op de vraag die gesteld is aan respondenten van een onderzoek. Ik heb nog steeds geen idee waarom men verondersteld dat het om het uitlezen van een boek zou moeten gaan. Bovendien leest de één veel sneller als een ander, is het ene boek niet zo dik als het andere boek, etc. Allemaal zeer logisch, in dat geval zou het onderzoek helemaal nergens op slaan.

En met deze insiders informatie van de opsteller van de vragenlijst mag deze Next Checkt uitkomst dus wel worden veranderd naar ‘Waar’.

Wat een onzin. Sinds wanneer is ‘ een boek lezen’ hetzelfde als ‘een boek uitlezen’ ?

Het is gewoon schandalig wat er hier gesuggereerd wordt. De uitgevers houden het aantal beschikbare titels als eboek op een bizar laag niveau, beperken verder het verwerven van de eboeken met DRM en houden het prijsniveau van de eboeken belachelijk hoog. 
En dan laten ze onderzoeken hoeveel er als eboek gelezen wordt, waarna ze nog conclusies menen te kunnen trekken ook. 
 
Achtereenvolgens gaat NRCnext een zogenaamd feitencheck-relaas uitbraken, zonder de marktsituatie te analyseren en zonder de uitkomsten van het onderzoek te kennen. 
 
Hoezo kwaliteitskrant/journalistiek?

Gegeven het feit dat informatie vaak over andere onderwerpen buiten BOEKEN blijft is het zoeken naar gegevens aantrekkelijk. Dat betekent niet dat het ‘Boekenvak’ levendig blijft. Een mooi boek – wat betreft inhoud – is hulp bij mensen die zich interesseren.  
 
Ik hoop dat Uitgeverijen overeind blijven. Hun keuze voor een echt consistent fonds kan héél goed zijn. Laat mij hopen dat Boeken de produkten van kwaliteit blijven. Naar mijn mening is dat de redding van Uitgeverijen.

Een boel reacties over het verschil tussen “lezen” en “uitlezen”, maar wees nou eens eerlijk: als u die kop leest ‘Een op de tien Nederlanders leest wekelijks een e-boek’… als er “in een e-boek” had gestaan zou geen hond het artikel hebben gelezen. Ze hebben bewust het meest spectaculair klinkende resultaat ongelukkig geformuleerd.

een e-reader ruikt nooit zo goed als een echt boek uit de bieb !!

Ik hoop nog heel lang het leescijfer voor e-boeken te kunnen drukken. Ik lees nooit (in) een e-boek! Tot de dag dat de laatste boekhandel zijn deuren moet sluiten…. en de laatste bibliotheek ook. Hopelijk na mijn verscheiden.

De kop van het artikel is prima. Er staat immers niet .. leest e-boek uit. Er is trouwens wel een betere kop. .. komt in contact met eboek.
Geef het tijd, denk aan het eerste e-boek voor het onderwijs, het er alle schijn van dat het e-boek zijn opmars zal maken in het onderwijs.

Lees een keer Van tofu krijg je geheugenverlies en je wantrouwt ieder onderzoek. De rest van je leven.