next.checkt: ‘Je hebt een groot ego nodig om kwaliteit te leveren’

Elmer Mulder, VUMC-bestuursveoorzitter, in een interview met NRC Handelsblad op 23 augustus

Het academisch ziekenhuis VUmc was vorige maand veel in het nieuws: ruziënde chirurgen, een arts die op non-actief werd gesteld en de Inspectie voor de Gezondheidszorg die het ziekenhuis onder verscherpt toezicht stelde. Te midden van dat tumult gaf VUmc-bestuursvoorzitter Elmer Mulder een interview aan NRC Handelsblad (23 augustus). Daarin stelt hij: „In een academische setting werken veel ambitieuze mensen met talent, maar ook vaak met een groot ego. Die hebben ze nodig om kwaliteit te leveren.” Een saillante stelling, ook omdat Mulder in zijn werk juist het ‘dienend leiderschap’ propageert. next.checkt is benieuwd: is een groot ego inderdaad noodzakelijk om kwaliteit te leveren?

Interpretaties

Dat lijkt een problematische vraag. Want wat is een ‘groot ego’, bijvoorbeeld? In elk geval geen betrouwbaar wetenschappelijk begrip. Maar als we ‘groot ego’ vertalen naar werkbare definities, zoals een hoge zelfwaardering, valt er toch iets over te zeggen. Want er bestaat veel wetenschappelijk onderzoek naar bijvoorbeeld de relatie tussen zelfwaardering en prestaties op het werk. We gaan te rade bij psychologen en de wetenschappelijke literatuur.

En, klopt het?

In het kort: een ‘groot ego’ heeft voor- en nadelen, maar er is geen bewijs dat je het nodig hebt voor goede prestaties.
Je zou een onderscheid moeten maken tussen ‘zelfvertrouwen’ en ‘zelfoverschatting’, zegt Daan van Knippenberg, hoogleraar Organizational Behavior aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Een groot zelfvertrouwen kan bijvoorbeeld motiverend werken, maar een te groot zelfvertrouwen is risicovol. Het kan bijvoorbeeld luiheid in de hand werken: ‘ik ben geweldig, het komt toch wel goed’. Er zijn aanwijzingen dat een narcissistic personality (een ‘te groot ego’) in zekere zin disfunctioneel is, zegt Van Knippenberg verder. Bijvoorbeeld in situaties waarin samenwerken belangrijk is. Ook kan zo iemand onaangenaam in de omgang zijn. Er zijn vermoedens dat relatief veel CEO’s zo’n narcissistic personality hebben, maar dat vraagt nog om nader onderzoek. Waar ligt de grens tussen een groot en een te groot ego? Daarover bestaat nog veel wetenschappelijke discussie. Er is in elk geval niet een bepaalde testscore voor. Er is zelfs discussie of de narcissistic personality überhaupt bestaat, zegt Van Knippenberg: gaat het bijvoorbeeld niet gewoon om een grote vorm van zelfvertrouwen? „Dat weten we gewoon nog niet.

Een averechts effect van zelfoverschatting blijkt ook uit een recent proefschrift van Niels van der Kam. Hij deed onderzoek naar zelfoverschatting bij het middenkader van een onderwijsinstelling en een GGZ-instelling (Leader Self-Enhancement: An Interpersonal Approach, 2012). Daaruit bleek onder meer dat die bij leidinggevenden kan leiden tot een verstoorde werkrelatie en mindere prestaties.

Ego vertalen naar ‘zelfwaardering’ is geen aanleiding om te denken dat een groot ego tot betere prestaties leidt, stelt Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Mensen met een groot ego zijn weliswaar meer dan anderen ‘onrealistisch optimistisch’, en dat heeft voordelen: zoals meer initiatief en hogere doelen die je jezelf stelt. Maar er kleven ook grote nadelen aan: roekeloosheid, verwaarlozen van details. En bovendien: met andere drijfveren kun je ook veel bereiken – soms zelf meer. „Als je bijvoorbeeld gelooft in de goede zaak. Of als je het team wil laten scoren, in plaats van per se jezelf.”

Toonaangevend onderzoeker op het gebied van zelfwaardering’ (self-esteem) is de Amerikaanse psycholoog Roy F. Baumeister van de Florida State University. Uit zijn onderzoek blijkt dat een hoge zelfwaardering inderdaad voordelen kan hebben (volharding na falen, initiatief, durf, een groter geluksgevoel). Verder zijn er aanwijzingen dat het experimenteergedrag bevordert, bijvoorbeeld wat drinken of seks betreft.

Maar hij constateert slechts een zwak verband tussen hoge zelfwaardering en goede prestaties. En belangrijker: die zelfwaardering kan het gevolg zijn van succes, in plaats van andersom. „Er is geen sterk bewijs dat specifiek aantoont dat een groot gevoel van eigenwaarde leidt tot verbeterde prestaties op het werk”, schrijft Baumeister in de toonaangevende studie Does high self-esteem cause better performance, interpersonal success, happiness, or healthier lifestyles? (Roy F. Baumeister, e.a., Psychological Science in the Public Interest, 2003).

Conclusie

Een groot ego kan voor- en nadelen hebben. Mensen met succes hebben soms een groot ego. Maar er is geen onderzoek dat aantoont dat je een groot ego ook nodig hebt om goede prestaties te leveren – integendeel, er zijn allerlei aanwijzingen dat een groot ego op het werk juist in de weg kan zitten. Daarom beoordelen we de stelling als ongefundeerd.

• ego
• Elmer Mulder