In de nasleep van de val van hoogleraar Diederik Stapel, die onderzoeksresultaten verzon, is een debat op gang gekomen over de goedgelovigheid van massamedia als het gaat om wetenschapsnieuws. Op weblog De Nieuwe Reporter trekt freelance wetenschapsjournalist Arno van ‘t Hoog vandaag fel van leer. lees verder›
De massa wordt steeds kritischer. Deze mondigheid wordt, volgens redacteur Arjen van Veelen vandaag in de papieren nrc.next, steeds meer verwoord in academisch jargon. Op internetfora stellen reaguurders keurige vragen als ‘Hoe heb je de data verzameld?’ en sturen ze pdf’jes mee als bewijs. Je bijna zou vergeten dat het heel bijzonder is dat gewone mensen zo’n wetenschappelijke houding hebben.
Eeuwenland gold dat het voetvolk zijn leider blind volgde, tot ver in de vorige eeuw. Je dacht niet na; er werd voor jou gedacht.
Deze mainstream wetenschappelijke houding is te verklaren door de groei van hoger opgeleiden, maar ook uit noodzaak. Er wordt nou eenmaal niet meer voor ons gedacht vanuit een zuil of geloof. Daarnaast laat de opkomst van Wikipedia en het succes van het tijdschrift Quest zien dat het ook leuk is.
We zijn leergierig. We willen zelf denken. En we willen debunken. Onze generatie is geobsedeerd door ‘puur’ en ‘authentiek’ en misschien daarom juist extra alert op fake, op foppers, op verzinsels.
En deze houding kan soms best irritant zijn. Fraude binnen wetenschap wordt meteen afgedaan als fopwetenschap en artsen ontvangen patiënten die na het zoeken op Google al denken te weten waar ze aan lijden.
Maar is er eigenlijk wel sprake van een mainstream wetenschappelijke houding? Denken we inderdaad voor onszelf omdat niemand anders dit meer doet? Of is het via internet gewoon makkelijker geworden om mondig te zijn en informatie te vinden?
“Voorzichtige groene blaadjes wurmen zich de grond uit, op zoek naar het licht. Ze bibberen enigszins doordat de tijd is versneld. Op het eerste gezicht lijkt het een normale time lapse video zoals er duizenden op internet te vinden zijn. Maar deze is anders.”
Zo schrijft Herbert Blankesteijn vandaag op de wetenschapspagina van de papieren nrc.next over een nieuwe techniek, GigaPan Time Machine, ontwikkeld door Carnegie Mellon University, NASA en Google:
Een belangrijke medische doorbraak van je universiteit staat plotseling ter discussie; een concurrerende universiteit komt met cijfers naar buiten waaruit blijkt dat er fraude in het spel was. Zoveel wordt duidelijk uit de trailer van The Lab, een interactieve film over een groep onderzoekers. De film is bedoeld als voorlichting voor jonge wetenschapper, een erg goed gemaakte “specialistische, Amerikaanse Postbus 51-spot” noemt Margriet van der Heijden het vandaag in nrc.next:
Het leukste is dat je mee mag doen. Je kunt kiezen welk van vier goed gecaste personages je wilt zijn. Daarna wordt het verhaal om de paar minuten onderbroken voor een vraag. “Confronteer je hem nu met je twijfels of laat je het erbij zitten?” Het antwoord bepaalt welk (stukje) scenario zich ontvouwt en zo is een lastige fraudezaak door verschillende ogen te bekijken.
Want het leed is nog niet geschied: je gaat terug in de tijd, naar het begin van het onderzoek en kiest een van de vier goed gecaste personages. Heb je de fraude die op handen is op tijd in de smiezen en – belangrijker – doe je er wat aan? lees verder›
Dit is de eerste alinea van het blogbericht. Zal ik eens een verrassende vraag stellen om je aandacht te trekken?
‘Wij blijken nogal door emotie en andere primitieve instincten gedreven dieren, met teleurstellend weinig inzicht in de ware drijfveren voor ons gedrag, die ook nog eens met de meest stompzinnige trucjes (handig benut door reclamemakers, verkopers, managers en wat al niet) zijn te verleiden tot gedrag dat het ‘onze’ niet is’.
Illustratie Merlijn Draisma
Aan het woord is Victor Lamme, hoogleraar cognitieve neurowetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Vorige week reageerde hij in de papieren nrc.next op een artikel van Rob Wijnberg over de vrije wil. Zijn prikkelende stelling, dat de vrije wil een illusie is en ons gedrag louter wordt veroorzaakt door dierlijke driften en verlangens, leverde veel ingezonden brieven op. Hier een passage uit zijn artikel:
Wat is de invloed van denken op je gedrag? Hoeveel invloed hebben factoren buiten jezelf op de beslissingen die je neemt? Hoe wordt wat je doet bepaald door onbewuste processen? Dat zijn zuiver empirische kwesties. Onderzoek hád kunnen uitwijzen dat de invloed van onbewuste boodschappen op je gedrag nihil is. Onderzoek hád kunnen laten zien dat wij vooral worden gedreven door ratio. Het hád zo kunnen zijn dat de motieven die wij geven voor onze keuzes altijd de ware zijn. Maar helaas heeft 50 jaar psychologie en hersenwetenschap het omgekeerde laten zien.
Zijn we wel de baas in ons eigen brein? Over die vraag staan vandaag opnieuw twee artikel in de krant. lees verder›
Artist impression van zwart gat
Voelt jouw lijf ook al zo zwaar aan, op deze lome vrijdagmiddag? Het is niets vergeleken met wat een zwart gat met je kan doen. De Rijksuniversiteit Groningen heeft een kekke site met uitleg over en experimenten met zwarte gaten.
Welke soorten zwarte gaten zijn er, wat zie je als je naar een zwart gat kijkt, hoeveel zijn er, wat zit erin, kunnen ze botsen? En natuurlijk de vraag die we ons allemaal wel eens stelden: wat gebeurt er als je zelf in een zwart gat valt?
Optie A, leren we, is dat je wordt uitgerekt door de zwaartekracht. “Bij stellaire zwarte gaten is dit oprekken zo krachtig dat je lichaam uiteen wordt gescheurd.”
Bij optie B, vallen in een superzwaar zwart gat, blijft je lichaam intact. “Maar al snel daarna bereik je de centrale singulariteit, alwaar je geplet raakt in het punt van oneindige dichtheid.” Hmmm.
Jim Robins/AP/University of Bristol
De dinosaurussen hadden veren! Misschien.
Britse en Chinese paleontologen meldden vorige week in het wetenschappelijk tijdschrift Nature dat de dinosaurus Sinosauropteryx onder meer witte en oranjebruine ringen had op de draadachtige veren op zijn staart.
Zulke patronen waren eerder al ontdekt in gefossiliseerde vogelveren. Volgens de Brit Mike Benton (universiteit van Bristol) ondersteunt zijn ontdekking van de kleurrijke veren de hypothese dat die zijn ontstaan om mee te pronken, niet om mee te vliegen of voor de warmte.
De wegen van de westerse mens van vijftig jaar geleden zijn soms ondoorgrondelijk. Alan Turing, een computerwetenschapper die in de Tweede Wereldoorlog met succes hielp aan het ontcijferen van versleutelde nazi-communicatie (wiki), werd in 1952 chemisch gecastreerd en ontslagen omdat hij een seksuele relatie met een man had toegegeven. Twee jaar later pleegde hij zelfmoord.
De ontcijferingsmachine van Alan Turing. Foto Reuters
In de film Jurassic Park brengen wetenschappers 65 miljoen jaar geleden uitgestorven dinosauriërs weet tot leven. Goede sciencefiction, of zou het echt kunnen? Nee, zegt het Duitse blad Spiegel, maar met mammoeten kan het misschien wel.
Verhuist de mammoet straks van het museum naar de dierentuin? foto AFP
Een eerste vereiste om een uitgestorven diersoort te klonen is de beschikbaarheid van een intact DNA-profiel. De kans dat er nog onbeschadigd DNA van dinosauriërs wordt gevonden, is zo goed als nul. De soort is te lang geleden uitgestorven. Bij mammoeten ligt dit anders. lees verder›
