Dansen op de blote voeten op mijn afscheidsfeest (Foto: Femke van Zeijl)

Toen ik voor het eerst in het Dioula welkom werd geheten, dacht ik dat ik werd uitgenodigd om te dansen. ‘Adancé‘ klonk in mijn oren als het Franse ‘dansez‘. En ook al weet ik inmiddels de echte betekenis, voor mij houdt de welkomstgroet die ik in Bobo zo vaak hoorde nog steeds verband met dansen. Ik heb dat dan ook nergens in Afrika zoveel gedaan als hier.

Lees verder

De moskee bij mij tegenover, die me iedere ochtend maant me te haasten voor het gebed (Foto: Femke van Zeijl)

Vijfeneenhalf, zes uur slaap op zijn hoogst. Aan meer kom ik niet in de tropen. Zodra mijn lijf richting evenaar reist, verandert het radicaal zijn bioritme en daar heb ik geen woord over te zeggen. Ik kan proberen in mijn bed te blijven liggen na zonsopgang en woest mijn ogen dichtknijpen om de slaap weer te vatten, maar het werkt niet. Ook in Bobo loop ik zo langzamerhand een chronisch slaaptekort op. En dat ligt echt niet alleen maar aan de moskee aan de overkant die me iedere morgen iets na vijven maant me te haasten voor het gebed. ‘Hajje allel salat!’

Lees verder

In muzikantenwijk Bolomakoté word je al vroeg achter de djembé gezet (Foto: Femke van Zeijl)

Op straat voor Farafina Love speelt een balafon-orkest zijn traditionele West-Afrikaanse xylofoonmuziek. Pal voor de muzikanten danst een rijtje Bobolezen. Hun heupen wiegen beheerst op de maat terwijl hun voeten wolkjes rood zand van de straat doen opstuiven, zo driftig schuifelen ze. Een Westerse toeriste draaft over de dansvloer, haar hoofd rondkegelend, een extatische blik in haar ogen. Ik kan me haar verhalen straks thuis wel voorstellen: hoe blij de Afrikanen zijn en dat ze altijd dansen, ook al zijn ze arm. Niet beseffend dat de mensen om haar heen niet om dezelfde reden staan te swingen als zij.

Wat drijft de Bobolese kunstenaar? Waarom tokkelt de muzikant op zijn traditionele kora, waarom volgt de werkloze danseres om de andere dag lessen in het cultureel centrum en waarom giet de bronssmid het ene na het andere beeld dat daarna staat te verstoffen in zijn openluchtatelier?

Lees verder

Bobolese zanger Zanké bij de opnames van Saya Mama op de begraafplaats in Bobo Dioulasso (Foto: Femke van Zeijl)

Een bezoek aan de begraafplaats van Bobo, een rammelende Peugeot 504 en een kluitje opgetrommelde vrienden gekleed in zwart of wit. Veel meer was er niet nodig om de videoclip te draaien van het liedje Saya Mama. Naast mijn Lumix-camera en Apple-laptop dan.

Voor de afwisseling ben ik de laatste serie van deze blog begonnen kleine filmpjes te monteren, zodat mensen ook eens met eigen ogen kunnen zien waar ik in Afrika uithang. Omdat ik nog nooit had ik gedraaid, kreeg ik voor vertrek van een vriendin die cameravrouw is een middag lang een cursus ‘Camera vasthouden voor Dummies’ op de Utrechtse Amsterdamsestraatweg. Na wat gepruts in iMovie produceerde ik zo mijn eerste filmpje.

Lees verder

Aan het Offerfeestdiner bij mij op het erf, van links naar rechts: Bouba (vriend Dédé), Dédé (zoon Yacine), Yacine, Awa (nichtje), Ibrahim (oom), Mariam (nicht), Maman (moeder Yacine) (Foto: Femke van Zeijl)

De spanning is voelbaar in de stad, al dagenlang. De komst van het Offerfeest maakte de kinderen opgewonden, de vrouwen druk met de keuken en de mannen met onderhandelen over de prijs van het aan te schaffen schaap. Schapen die de laatste weken in grote kuddes de stad in zijn gedreven, opstoppingen veroorzakend op de boulevards van Bobo Dioulasso.

De feestdag zelf was gisteren qua sfeer het best te vergelijken met Kerstmis. De moslims gedenken hoe God Abraham testte door hem te vragen zijn zoon te offeren. Op het allerlaatste moment verschafte God echter een schaap verstrikt in de bosjes als alternatief – een verhaal dat ook in het Oude Testament te lezen is. Vandaag wordt gevierd dat Abraham de ultieme geloofsproef doorstond en dat God het hem bespaarde zijn zoon te moeten doden. Lees verder

De twee Peul-heren van het erf, die de begroeting tot kunstvorm hebben verheven (Foto: Femke van Zeijl)

Een kleine overhoring, iedere ochtend als ik mijn slaapkamerdeur opendoe die uitkomt op het erf. Zo voelt de begroeting in het Dioula. ‘La vieille‘, zoals haar dochter Yacine haar moeder liefdevol noemt, de oude vrouw, kijkt me verwachtingsvol aan als ze me ziet. Daar gaat -ie, de riedel vrij vertaald als goedemorgen, goed geslapen, alles goed met de familie, etcetera:

‘Anisoroma mama!’

‘Ere sera, Femke?’

Lees verder

Mijn laptop – na een schoonmaakbeurt weer terug in witte staat, maar niet voor lang (Foto: Femke van Zeijl)

‘Je hebt zeker zo’n mooie witte Mac bij je’, veronderstelde grinnikend de Nederlandse cameraman die al jaren in Burkina Faso woont en die ik belde om computerraad. Hij bedoelde het als grapje, maar ik sjouw dus inderdaad altijd een spierwitte laptop met me mee door Afrika. Vooralsnog heeft hij veel overleefd, maar in Bobo Dioulasso zit de stofduivel hem op de hielen.

Krrrr, zeggen de cijfers 1 tot en met 4 op mijn toetsenbord. Als ik mijn vinger over het scherm haal, blijft er altijd een laagje oranje stof achter. De harmattan is opgestoken, de wind die hoort bij het droge seizoen en die het zand uit de Sahel in het noordoosten van het land meeneemt. De droogte doet je lippen springen en je huid schilferen, maar veel meer zorgen maak ik me over het effect van al dat stof in mijn apparatuur.

Lees verder

Kopergieten en -bewerken in Bobo: een mannenvak (Foto: Femke van Zeijl)

Hele families doen hier al generaties lang hetzelfde werk. Als je in Bobo geboren wordt in een gezin van kopergieters, dan word je kopergieter. Tenzij je een meisje bent. De vrouwen in de familie worden namelijk pottenbakster. In het oude stadscentrum is het leven sinds de voorouders zo geregeld. Langzaam onttrekken sommige kinderen zich aan deze voorbestemming en worden onderwijzeres of boekhouder; ook in het oude Bobo veranderen de tijden. Maar een vrouw die koper bewerkt of een man die aan het kleien slaat, dát nooit.

Wat ik me niet heb gerealiseerd toen ik voor het thema kunst koos als afsluiting voor mijn stedenboek, was hoezeer dit thema door mannen wordt bepaald. Alle muzikanten die zich aandienen, de couturiers, zelfs het gros van de dansers, zijn van het mannelijk geslacht. Als ik vraag om een voorbeeld van een moderne kunstenaar, fotograaf of filmer, volgt steevast de naam van een man. Alleen bij de traditioneel aan vrouwen voorbehouden ambachten zoals pottenbakken en het verven van stoffen tref ik mijn seksegenotes.

Lees verder

De pottenbaksters van Dioulassobâ (Foto: Femke van Zeijl)

De pottenbaksters van Dioulassobâ wachten me al op tussen hun aardewerk als ik om vijf voor tien ‘s ochtends kom aanfietsen. Vier dagen geleden maakten we de afspraak dat ze me zouden tonen hoe ze hun potten en kannen vervaardigen. De vrouwen kwamen ruim voor het afgesproken tijdstip van tien uur bijeen om te bespreken welke modellen ze voor me gingen kleien. Eén ding heb ik mezelf ook in Afrika nooit afgewend, en dat is op tijd opdagen op een afspraak. Ondanks het vooroordeel dat geen enkele Afrikaan zich aan de tijd houdt.

Afspraken lopen wel eens mis, maar dat is op iedere plek weer anders. Elke stad had wat dat betreft zijn eigen hindernissen. In Luanda, Angola, de eerste stad voor mijn stedenboek, was ik al blij als er van de drie afspraken op een dag één doorging. Of de rapper kreeg buikpijn, of de regen die de nacht was gevallen verhinderde een tocht naar de volksbuurt in de periferie, of iemand stond vast in de eeuwige Luandese file.

Lees verder

Mariam, constant op het erf in de weer met een veger (Foto: Femke van Zeijl)

Wakker worden in Afrika is voor mij onlosmakelijk verbonden met het geluid van een vegende bezem. Of het een bundeltje takken is, een haffel stro of een veger zoals ik thuis gebruik, in de ochtenduren is er altijd iemand – meestal een vrouw – die het erf veegt. Zelfs de onverharde zandvloer wordt minutieus onder handen genomen. Dat geveeg hoort bij de ochtenduren. Tenzij je natuurlijk in een Westers hotel logeert, dan hoor je dat geluid niet.

Op reportage verblijf ik het liefst tussen de echte mensen, zo lokaal mogelijk. Dat is deels een budgettaire kwestie, maar vooral een inhoudelijke. Hoe zou ik kunnen schrijven over het dagelijks leven vanuit hotelkamers die overal in de wereld op elkaar lijken?

Hier in Bobo Dioulasso logeer ik op het erf van Yacine, een Bobolese die in een volkswijk in het noorden van de stad woont met haar moeder, zoons en wat aangewaaide familieleden. Het ritme van de Afrikaanse dag krijg ik zo vanzelf mee.
Lees verder