De driekoppige jury achter de tafel, links ernaast op een verhoging de presentator van S'ó dáa béè?' (Foto: Femke van Zeijl)
‘Ja meneer, nee mevrouw.’ Bij ons is het al lang in onbruik, maar hier in Ibadan leer ik weer met twee woorden spreken. Ik doe mijn best wat van de lokale Yoruba-taal op te pikken en krijg daarbij ongevraagd lessen in etiquette. In een gemeenschappelijke taxi op weg naar het commerciële centrum Dugbe bedankte ik een oudere dame naast me dat ze inschikte om plaats voor me te maken. Ze glimlachte om mijn dankjewel in het Yoruba, maar wees me meteen terecht.Ik had er geen ‘mevrouw’ achter gezegd, en dat was niet netjes. Ze was immers oud genoeg om mijn moeder te kunnen zijn.
Sindsdien speur ik ieder gezicht dat ik groet of bedank eerst af naar tekenen van ouderdom, om dan te besluiten of ik ‘mevrouw’ of ‘meneer’ moet laten volgen op mijn uitspraak. Het voelde in het begin onwennig, kruiperig zelfs. Maar ik heb gemerkt dat deze beleefdheidsfrasen ontwapenen en brede glimlachen oproepen, dus nu peper ik mijn gesprekken er rijkelijk mee.
Ik ga donderdag weer kijken naar de opnames van het populaire tv-programma ‘S’ó dáa béè?’ Het is een soort realityshow die traditie combineert met de mogelijkheden van de moderne media. In ‘S’ó dáa béè?’, dat iets betekent als ‘Mag dit wel?’, worden conflicten opgelost op traditionele wijze.
Drie wijzen horen de grieven van de twee partijen aan, ondervragen zonodig en proberen tot een oplossing te komen waar iedereen mee kan leven. Een soort Yoruba poldermodel. Het zijn met name conflicten over de erfenis en landkwesties die op het tv-scherm worden uitgepraat. De officiële rechtsgang in Nigeria kan jaren duren en kost veel geld, dus met name arme mensen verkiezen het tv-programma van regionale zender BCOS boven de rechtbank.
De autoriteit van deze informele rechtspraak zit hem, hoe kan het ook anders, in de anciënniteit van de driekoppige jury. Stuk voor stuk gepensioneerden wier oordeel traditiegetrouw wordt gerespecteerd om de wijsheid van hun jaren.
De andere stok achter de deur bij S’ó dáa béè?’ is de macht van het medium televisie. Als je partij bent bij een zaak maar niet komt opdagen, wordt je naam op tv genoemd net zo lang tot je verschijnt. En dat is zo’n schande dat je huisbaas, je familie en je werkgever erop zullen aandringen dat je je alsnog bij de tv-zender meldt.
Hoezo is met twee woorden spreken bij ons allang in onbruik? Als het goed is dan krijg je bepaalde normen en waarden mee met je opvoeding, en daar hoort ook bij dat je beleefd bent, en al helemaal tegen mensen die ouder zijn dan jijzelf.
Wat een flauwekul om te beweren dat het hier in onbruik is geraakt.
Lisa op 16 July 2009 om 07:56