Het Afrika van de klok

De pottenbaksters van Dioulassobâ (Foto: Femke van Zeijl)

De pottenbaksters van Dioulassobâ wachten me al op tussen hun aardewerk als ik om vijf voor tien ‘s ochtends kom aanfietsen. Vier dagen geleden maakten we de afspraak dat ze me zouden tonen hoe ze hun potten en kannen vervaardigen. De vrouwen kwamen ruim voor het afgesproken tijdstip van tien uur bijeen om te bespreken welke modellen ze voor me gingen kleien. Eén ding heb ik mezelf ook in Afrika nooit afgewend, en dat is op tijd opdagen op een afspraak. Ondanks het vooroordeel dat geen enkele Afrikaan zich aan de tijd houdt.

Afspraken lopen wel eens mis, maar dat is op iedere plek weer anders. Elke stad had wat dat betreft zijn eigen hindernissen. In Luanda, Angola, de eerste stad voor mijn stedenboek, was ik al blij als er van de drie afspraken op een dag één doorging. Of de rapper kreeg buikpijn, of de regen die de nacht was gevallen verhinderde een tocht naar de volksbuurt in de periferie, of iemand stond vast in de eeuwige Luandese file.

De aard van mijn onderzoek in Mozambique maakte daar de respondenten bij tijd en wijle weinig betrouwbaar. Als je je begeeft in de clandestiniteit, tussen de drugsdealers, mobieltjesdieven en straatschoffies, moet je niet verwachten dat mensen er een strakke planning op nahouden. Menig maal in de Mozambikaanse hoofdstad Maputo trof ik een interviewkandidaat bovendien al behoorlijk boven zijn theewater. Met als hoogtepunt de keer dat uitsmijter Mager (formaat Jerommeke met bierbuik) me zou rondleiden door de rosse buurt en hij al zoveel whisky had gedronken dat het erop neer kwam dat ik hem moest begeleiden.

Op maandagochtend plan ik de week. Dan bel ik mensen en maak mijn afspraken. In Bobo Dioulasso blijkt deze methode ongelooflijk efficiënt. De fotograaf die ik zojuist sprak kon desnoods meteen tijd voor me maken, de percussionist gaat vanmiddag met me mee naar het museum voor muziek en de dansleraar kon op stel en sprong zijn middag voor de les vrijmaken voor een interview. En ze zijn er ook als je met ze afspreekt.

‘Europa heeft de klokken, Afrika heeft de tijd’, ik weet niet hoe vaak ik deze uitdrukking al hoorde. Maar dat geen enkele Afrikaan zich aan de tijd houdt, is een vooroordeel dat ik in Burkina Faso dagelijks gelogenstraft zie.