Dansen is een overlevingskunst

In muzikantenwijk Bolomakoté word je al vroeg achter de djembé gezet (Foto: Femke van Zeijl)

Op straat voor Farafina Love speelt een balafon-orkest zijn traditionele West-Afrikaanse xylofoonmuziek. Pal voor de muzikanten danst een rijtje Bobolezen. Hun heupen wiegen beheerst op de maat terwijl hun voeten wolkjes rood zand van de straat doen opstuiven, zo driftig schuifelen ze. Een Westerse toeriste draaft over de dansvloer, haar hoofd rondkegelend, een extatische blik in haar ogen. Ik kan me haar verhalen straks thuis wel voorstellen: hoe blij de Afrikanen zijn en dat ze altijd dansen, ook al zijn ze arm. Niet beseffend dat de mensen om haar heen niet om dezelfde reden staan te swingen als zij.

Wat drijft de Bobolese kunstenaar? Waarom tokkelt de muzikant op zijn traditionele kora, waarom volgt de werkloze danseres om de andere dag lessen in het cultureel centrum en waarom giet de bronssmid het ene na het andere beeld dat daarna staat te verstoffen in zijn openluchtatelier?

Die vraag is niet zo eenduidig te beantwoorden. Zeker, kunst, muziek en dans zijn hier veel vanzelfsprekender onderdeel van het leven dan in het Westen. Zelfs dreumesen dansen hier op de hits van de radio en vaders zetten hun peuters al vroeg achter de djembé. Maar de liefde voor de kunst is niet de enige reden dat zoveel Bobolezen zich ermee bezighouden.

Bobo heeft iets weg van Los Angeles. Daar zijn alle obers en serveersters eigenlijk acteurs, hier in Bobo blijkt iedereen die je tegenkomt – truckchauffeur, fietsenmaker, beignetverkoopster – in feite muzikant. Daarnaast wemelt het van de ansichtkaartenschilders, kettingrijgers, djembe-, doumdoum- en tamtamspelers. Allemaal proberen ze zo op de een of andere manier hun kostje bij elkaar te scharrelen – zich daarbij vooral richtend op de toeristenmarkt. Zo is kunst hier ook een manier van overleven: als je geen diploma hebt kunnen behalen omdat het je familie aan geld ontbrak, kun je altijd nog artiest worden. Dat geeft misschien wel meer carrièrekansen dan een nette studie waarna je toch geen baan vindt.

Dat wil niet zeggen dat de liefde voor het vak niet bestaat. De kleine muzikant uit Bolomakoté die als hij ’s ochtends wakker wordt geen idee heeft of hij die dag ook maar iets zal verdienen, kan niet anders dan muziek maken, zegt hij. Dat doet hem leven. Maar zo onbezorgd en vrij dansen als de Westerse toeriste, dat is voor de meeste Bobolezen niet weggelegd.

Op de bewuste vrijdagavond, nadat de dansers zich in het zweet hebben geswingd, wenkt een welgestelde stadsgenoot vanaf zijn tafeltje. Allemaal krijgen ze een paar honderd Francs toegestopt. Mijn Burkinese metgezel wijst me erop: ‘Je vroeg me net waarom de mensen dansen. Dat doen ze niet alleen voor hun plezier. Ook zij dansen omdat ze hopen geld te verdienen.’