Het liefst doorkruis ik de stad achterop op een motortaxi. (Foto Riccardo Gangale)

‘Tweeduizend schedels!’ De Congolese weet het zeker, want ze hoorde het die ochtend op de nationale staatsradio. Bij verdere opgravingen in het veronderstelde massagraf dat eerder was blootgelegd in Bukavu, zou een enorme hoeveelheid schedels zijn ontdekt. Ik trek ongelovig mijn wenkbrauwen op. Met eigen ogen zag ik maandag hoe een volwassen man een uur lang stond te ploeteren om een enkel bot uit te graven. En dan een paar dagen later zo’n gigantische vondst? Het lijkt me sterk, dus ik spring weer eens op een motortaxi en rijd zelf naar de locatie om poolshoogte te nemen.

Lees verder

Na de ontmoeting met de inlichtingendienst klinken de Congolese dichter en ik op de goede afloop. (Foto door de ober van de nganda)

Op een van mijn laatste dagen komt het er dan toch van: een ontmoeting met de Congolese inlichtingendienst. Ik spreek op het terras van een nganda – een buurtkroeg – een plaatselijke dichter die mij de tekst uitlegt van een lied dat hij ooit maakte over Bukavu. De 66-jarige vertaalt de Swahili en Bashiwoorden en ik schrijf. Onschuldiger kan haast niet. Zou je denken. Lees verder

Ook al is haar dochter het resultaat van verkrachting, Nzigire houdt zielsveel van het driejarige meisje. (Foto Femke van Zeijl)

Als ze naar het gezichtje van haar driejarige dochter kijkt, herkent ze de gelaatstrekken van de Rwandees die haar maandenlang verkrachtte. Toch houdt Nzigire zielsveel van het meisje. Tijdens het uren durende interview zit Ansima bij haar op schoot, knuffelend, soezend, naar haar opkijkend terwijl haar moeder vertelt. Nzigire was net vijftien toen de Interahamwe haar vader en broers voor haar ogen vermoordden en haar ontvoerden. De Hutu-extremisten namen haar mee naar hun kamp in de bossen, waar de moordenaar van haar broers haar als ‘echtgenote’ nam. Toen ze na maanden seksuele slavernij kon ontvluchten, was het meisje vier maanden zwanger. Lees verder

De politieagent zit ter bewaking naast de stapel beenderen (Foto Femke van Zeijl)

Maandagochtend gaat de telefoon. Het is de assistent van de vice-gouverneur. „Waar zit je? De vice-gouverneur laat weten dat hij iets heeft wat je zal interesseren. Trek je werkkleding aan en kom zo snel mogelijk hierheen.” Ik schiet in mijn palladiums en spring op een motortaxi naar het gouverneurskantoor in Bukavu. Daar vertelt de kabinetschef het nieuws.

Bij bouwactiviteiten op het industrieterrein in Bukavu, vlakbij de centrale gevangenis, zijn menselijke resten aangetroffen. De kabinetschef spreekt zelfs van een massagraf. Toen bouwvakkers een gat groeven voor een septische tank, stuitten zij op een laag beenderen. De politie werd gewaarschuwd en de bouw stilgelegd. Die middag zal een officiële delegatie polshoogte nemen, ik ben ook uitgenodigd. Maar er zal niets te zien zijn. „We schermen het af voor publiek.” Lees verder

Jezus in verschillende fases van zijn leven aan de muur bij mijn Congolese vrienden. (Foto Femke van Zeijl)

Toen ik mijn ogen opendeed zondagochtend, keek ik in de serene gezichten van Jezus en Maria die in wazige pastelportretten aan de slaapkamermuur prijkten. Een rozenkrans aan een spijker completeerde het geheel. In de huiskamer foto’s van de paus, een kalender met de kathedraal van Bukavu en meer Jezussen in uiteenlopende fases van zijn leven aan iedere wand. Dit weekend bleef ik logeren bij Congolese vrienden, nadat we tot diep in de nacht hadden gedanst in de V.I.P. club. Mensen van mijn generatie met wie ik veel gemeen heb, alleen hun religieuze overtuiging deel ik niet. Lees verder

Nadat regeringssoldaten haar huis plunderden, bezat Maman Jeanette enkel nog de kleren die ze aanhad. (Foto Femke van Zeijl)

De Westerse krantenlezer denkt misschien dat het in Oost-Congo vrede was, voordat rebellengeneraal Nkunda besloot de stad Goma aan te vallen. Of dat het geweld beperkt is tot de regio rondom die stad. Niets is echter minder waar. Voor de Oost-Congolezen is oorlog het laatste decennium een normalere toestand dan vrede.

Ik maakte in Bukavu reportages in het moeras waar ontheemden hun huizen hebben gebouwd. Als het regent – en dat gebeurt in dit seizoen dagelijks – lopen hun woningen onder en sterven hun kinderen aan malaria. Een dikke laag grijze modder bedekt permanent hun kleren, hun baby’s en de schamele eigendommen die ze op de vlucht konden meenemen. Toch wonen ze liever in het stinkende moeras in de stad dan in hun eigen dorpen bij Walungu. Lees verder

De gewraakte tas, 'Made in Bukavu, RDC', die ik niet weigeren kon. (Foto Femke van Zeijl)

Hij staat op mijn vensterbank als een stille getuige van mijn journalistiek-ethische dilemma: de lederen handtas die ik kreeg na mijn bezoek aan een ambachtsschool in Bukavu. Ik zat al in de auto om huiswaarts te keren, toen de directeur van de school me de tas in de handen duwde. ‘Gemaakt door de leerlingen zelf’, verklaarde hij glunderend. Ik weigerde, tot drie keer toe, uitleggend dat een journalist geen cadeaus aanneemt. Hij gnuifde. ‘Dat zijn misschien jullie regels, maar bij ons in Congo laat je een gast niet met lege handen vertrekken.’

Lees verder

Gedemobiliseerde soldaat Faustin Buecha heeft niet bijgehouden hoeveel vrouwen hij tijdens zijn leven als militair tegen hun wil heeft genomen. (Foto Femke van Zeijl)

‘Een man heeft nu eenmaal dorst. En als je dorst hebt, maakt het niet uit of het water dat je drinkt vervuild is of niet.’ Ex-militair Faustin Buecha probeert het me uit te leggen, maar ik begrijp het nog steeds niet. Waarom doet een soldaat mee aan een serieverkrachting? Als er al een aantal kompanen je zijn voorgegaan, geeft het dan plezier om de achtste of negende te zijn? Als een vrouw huilt en schreeuwt om genade? ‘Dat deed me niets’, zegt Faustin, ‘Na vijf tot tien maanden zonder vrouw in de jungle heeft een man zijn behoeftes.’

Ik ken de verhalen over systematische verkrachting in oorlogstijd van de andere kant. De voor het leven getraumatiseerde vrouwen, door hun echtgenoten verstoten, in het dorp met de nek aangekeken. In Congo, Rwanda, Burundi, Angola, Soedan schreef ik hun verhalen op. Maar een soldaat die toegeeft dat hij een van de daders was, onderdeel van dit oorlogswapen, kwam ik nog niet vaak tegen. Lees verder

Vice-gouverneur Jean Claude Kibala met links onderin de Congolese vlag en rechts bovenin het portret van president Kabila. (Foto Femke van Zeijl)

‘CNDP?’ vraagt de beambte bij aankomst op het vliegveld van Bukavu me onderzoekend, terwijl ik in de deur van het kantoor op mijn stempel sta te wachten. CNDP staat voor het Nationale Congres ter Verdediging van het Volk, het rebellenleger van Tutsi-generaal Laurent Nkunda dat Noord-Kivu onveilig maakt. De man zal toch niet serieus denken dat Nkunda een blanke vrouw als zijn geheim agent naar Bukavu stuurt? Ik wil in de lach schieten maar ik bedenk me nog net op tijd. De Congolese veiligheidsdienst maakt geen grapjes, zeker niet in oorlogstijd. Dus kijk ik schaapachtig en doe alsof ik hem niet begrijp, wat afdoende is om zijn verdenking te doen verdwijnen. Lees verder

Het uitzicht op het Kivu-meer vanuit mijn slaapkamerraam. (Foto Femke van Zeijl)

Zelfs het betoverende uitzicht op het Kivu-meer kan me niet meer bekoren. Al twee dagen staar ik gefrustreerd uit mijn slaapkamerraam op het smaragdgroene water en kan ik de deur niet uit. Een copieuze lunch met een Vlaamse VN-medewerker in wat nota bene een van de beste restaurants van de stad heet te zijn, werd me fataal. Sindsdien moet ik mij noodgedwongen in de acute nabijheid van een wc ophouden. Lees verder