Open riolen, watergebrek, geen elektriciteit en onveiligheid: de gemiddelde Ibadanner heeft wel iets anders aan zijn hoofd dan het nieuws (foto: Femke van Zeijl)

Wanneer het nieuws ineens komt uit het land waar ik verblijf, volgen in de regel binnen een paar uur de berichten van het thuisfront om te informeren of ik nog wel veilig ben. Toen de rebellen uit de Niger-delta vorige maand een olie-installatie in hoofdstad Lagos opbliezen, hoorde ik dat eerder via de bezorgde sms’jes uit Nederland dan dat ik het kon lezen in een Nigeriaanse krant. Het sektarisch geweld van de Boko Haram-sekte afgelopen week maakte Nigeria weer voorpaginanieuws. ‘Het zal bij jou daar wel het gesprek van de dag zijn’, veronderstelde een vriend uit Utrecht daarom in een mailtje. Niets is minder waar.

Niet alleen is het epicentrum van het geweld ruim duizend kilometer van Ibadan vandaan, het leven van alledag is voor het gros van de Ibadanners zo ingewikkeld, dat er weinig tijd overschiet voor het volgen van het nieuws, laat staan politieke analyses.

Lees verder

Het vrijdaggebed in de vrouwenvleugel van de Ahmadiyya-moskee in Ibadan (foto: Femke van Zeijl)

De imam preekt over de zegen van onderwijs en de waarde van wetenschap voor de mens. ‘De profeet Mohammed – gezegend zij zijn naam – zei het zelf: als de kennis te halen is in China, ga dan naar China.’ Voorafgaand aan het vrijdagse gebed in de Ahmadiyya-moskee in Ibadan verwijst de voorganger impliciet naar de Boko Haram-sekte, moslimextremisten die westerse kennis en onderwijs juist afwijzen. Deze sekte houdt het noorden van Nigeria al een paar dagen in de greep van sektarisch geweld, en gevreesd wordt dat het overslaat naar de rest van het land.

Het eerste telefoontje dat ik vrijdagochtend krijg, is een waarschuwing. De Nederlandse ambassade in Nigeria adviseert alle Nederlanders binnen te blijven vandaag. Vorige week doodde de politie de Boko Haram-leider en het vrijdaggebed in de moskeeën zou kunnen worden aangegrepen om op te roepen tot geweld, is de redenatie. Niet de straat op dus, en helemaal niet in de buurt van de moskee komen.

Lees verder

Voor hun huis spelen buurtkinderen op het graf van de in 2000 begraven tante van Biola. (foto: Femke van Zeijl)

Over de stenen omheining van het graf van zijn grootvader hangen kleurige wikkeldoeken en kinderondergoed te drogen. Ik ben met Biola op weg naar zijn ouderlijk huis. Op een familiecompound in Odeolo, een traditionele wijk in de binnenstad van Ibadan, betekent zo’n wandeling een tocht langs de voorouders. Letterlijk. Biola’s overleden familie ligt verspreid over het terrein begraven.

De meeste ruzies en rechtszaken gaan hier over land. Gedoe over de erfenis, een broer die familiepercelen verkocht zonder de rest van de kinderen op de hoogte te stellen, zowel bij de rechtbank als bij de traditionele conflictbemiddeling zoals het tv-programma ‘S’ó dáa béè?‘ maken dit soort kwesties het gros van de zaken uit. Dat is beter te begrijpen als je weet dat een lap grond niet enkel een lap grond is, maar de plek waar je voorouders hun laatste rustplaats vonden. De emoties en tradities die daarmee gepaard gaan, maken landkwesties ingewikkeld.

Lees verder

Zuster Flora-Marie op de campus van de Universiteit van Ibadan (foto: Femke van Zeijl)

Ik schrok een beetje toen ik de eerste keer aan Flora-Marie werd voorgesteld, een 27-jarige vrouw onder een witte kap, in wit habijt met groot kruis om de nek. Het was mijn tweede dag op de universiteitscampus waar ik verblijf. Een studente leidde me rond over het terrein en stelde me voor aan vrienden waar ik iets aan kon hebben. Een van hen was zuster Flora-Marie, maar haar telefoonnummer in mijn notitieboekje bleef lang ongebruikt. Ik was hier al zoveel godsdienstfanatici tegengekomen en had weinig behoefte aan een gesprek met een non van 27.

Totdat ik ineens bij de kunstfaculteit duimen zit te draaien omdat een studente met wie ik heb afgesproken niet komt opdagen. Ik herinner me Flora-Marie en bel haar. Voor de katholieke kerk op de campus spreken we af. Ze blijkt geenszins te beantwoorden aan mijn vooroordelen.

Lees verder

Als de Olutayo's poseren moeten de boordknoopjes van de tweeling dicht, vindt hun moeder. Van links naar rechts, beginnend bovenaan: Taiwo, Simi, Kehinde, Tolu, vader Olutayo, kleindochter Iyanu/Honey, moeder Olutayo (Foto: Femke van Zeijl)

Maar goed ook dat ik bijna niemand hier bij de voornaam kan noemen. Die zijn namelijk steevast minstens vier lettergrepen lang en klinken me na een maand Nigeria nog steeds onbekend in de oren. Dat komt omdat deze vaak zijn gevormd door een zin in het Yoruba. Kinderen krijgen hier geen naam omdat het lekker klinkt, hun namen vertellen iets over het moment of de omstandigheden waaronder ze geboren zijn. Zo leggen ze de familiegeschiedenis vast.

Baby’s krijgen hier na acht dagen hun naam, niet uitgekozen door de ouders maar door opa. Neem de familie Olutayo waar ik de zondag doorbracht. De oudste dochter heet Toluwalola. ‘Alle rijkdom komt van God’, betekent haar naam.

Haar broer onder haar luistert naar de naam Ayodeji, ‘dubbel geluk’. De dag dat hij werd geboren, kocht zijn grootvader ook een nieuwe Peugeot 504. Een kleinzoon en een nieuwe auto, dat vond opa twee keer prijs. Daarna kwam er nog een jongen die hij ‘God heeft me weer vreugde geschonken’ noemde.

Lees verder

Op het erf van het vervallen koningshuis loopt geen vrouw met lege handen (foto: Femke van Zeijl)

Giechelend duikt Anu weg achter de ruggen van de jongemannen. Heb ik weer, het enige meisje in het gezelschap en ze is zo verlegen in het bijzijn van alle heren dat ze geen mond opendoet. De winkeliers van Fajuyi Road willen graag kwijt wat ze vinden van de alledaagse realiteit in hun wijk Ekotedo.

Maar zoals altijd als ik in Ibadan vraag om ‘mensen’ die iets willen vertellen over hun leven, stappen alleen de mannen naar voren. De maïsverkoopsters en de dames in de instrumentenwinkel kijken niet eens op.

Lees verder

Familieportret: mijn neef met zijn vrouw en dochters, in traditionele kledij het Nigeriaanse professorenechtpaar. (foto door hun zoon Dunsin)

‘Oyinbo!’ noemen Rob en ik elkaar lachend als we elkaar in de armen vallen op de universiteitscampus. Met zijn gezin is mijn neef net aangekomen voor een weekendje Ibadan, en we begroeten elkaar met het lokale vocabulaire voor ‘blanke’. Het is de kreet die we constant op straat horen, want de Nigerianen roepen het ons zonder enige schroom na. Voor het eerst heb ik in Afrika familiebezoek. Rob, zijn Nigeriaanse vrouw Taiwo en hun twee dochters zijn op vakantie in hun land van herkomst en komen me opzoeken.

Met Rob in de buurt ben ik heel even niet meer de enige blanke in de wijde omgeving. Het is een groot verschil met de vier steden die ik hiervoor bezocht. In Jinja lopen behoorlijk wat Westerse toeristen rond, oorlogsstad Bukavu wemelt van de blanke hulpverleners. Mediterraan Maputo is een favoriete woonplaats voor expats en in olierijk Angola is zoveel geld te verdienen dat menige westerling zich naar Luanda begeeft. Maar Ibadan trekt nauwelijks blanken. Lees verder

De huisbazin bij de groot uitgevallen foodprocessor, onder het afdak staan Mayowa (rechts) en Banka (Foto: Femke van Zeijl)

Mijn absolute favoriet in de Nigeriaanse keuken is akara: gefrituurde bonenkoekjes. En dankzij Mayowa en Banka kan ik ze nu ook zelf maken. Ik had me voorgenomen dat ik voor dit hoofdstuk Yoruba-gerechten wilde leren koken. Niet alleen omdat ik van koken houd, maar ook omdat de kookkunst van een vrouw een belangrijk aspect is van haar huwelijkse status. Nu zijn de meeste Nigeriaanse gerechten behoorlijk arbeidsintensief en vergen ze urenlang vijzelstampen. Ik ben benieuwd hoe moderne Nigeriaanse carrièrevrouwen het bereiden van deze gerechten combineren met hun werk.

Lees verder

De driekoppige jury achter de tafel, links ernaast op een verhoging de presentator van S'ó dáa béè?' (Foto: Femke van Zeijl)

‘Ja meneer, nee mevrouw.’ Bij ons is het al lang in onbruik, maar hier in Ibadan leer ik weer met twee woorden spreken. Ik doe mijn best wat van de lokale Yoruba-taal op te pikken en krijg daarbij ongevraagd lessen in etiquette. In een gemeenschappelijke taxi op weg naar het commerciële centrum Dugbe bedankte ik een oudere dame naast me dat ze inschikte om plaats voor me te maken. Ze glimlachte om mijn dankjewel in het Yoruba, maar wees me meteen terecht.Ik had er geen ‘mevrouw’ achter gezegd, en dat was niet netjes. Ze was immers oud genoeg om mijn moeder te kunnen zijn.

Sindsdien speur ik ieder gezicht dat ik groet of bedank eerst af naar tekenen van ouderdom, om dan te besluiten of ik ‘mevrouw’ of ‘meneer’ moet laten volgen op mijn uitspraak. Het voelde in het begin onwennig, kruiperig zelfs. Maar ik heb gemerkt dat deze beleefdheidsfrasen ontwapenen en brede glimlachen oproepen, dus nu peper ik mijn gesprekken er rijkelijk mee.

Lees verder

De Ifa-tempel in hartje Ibadan op zaterdagochtend tijdens de gebedsdienst (Foto: Femke van Zeijl)

‘Ben je christen?’
‘Ga je naar de kerk?’
‘Bid je tot God?’
‘Lees je de Bijbel?’
‘Heb je Jezus al gevonden?’

In Nigeria moet je niet vreemd staan te kijken als een volmaakte vreemde je één van deze vragen stelt – of een combinatie ervan. Nog vóór je beroep en je huwelijkse status informeren ze hier naar je religie. En of de conversatie gaat over de watertank die vandaag nog niet is langsgeweest, of het tomaten-pepermengsel dat de Yoruba over al hun eten gooien, het onderwerp God duikt op totaal onverwachte momenten in de conversatie op.

Lees verder