Susan maakt in haar volgepropte kamer de zondagse lunch klaar: salade, bananenpuree en verse tilapia (Foto Femke van Zeijl)

Het cliché wil dat je bij iedere reis een stukje van je hart achterlaat. Hoewel ik als schrijfster clichés tracht te vermijden: ze bestaan niet voor niets. In elke stad waar ik verbleef, springen er altijd mensen uit, nieuwe vrienden en – vaker nog – vriendinnen die me bijblijven. Mensen die niet alleen hun eigen stad in al haar aspecten aan me toonden, maar soms ook over onvermoed journalistiek talent beschikten. Die precies begrepen waarnaar ik op zoek was en zonder wie het hoofdstuk over hun stad veel bleker gekleurd zou zijn.

In Jinja was dit Susan, de hardwerkende consultant van het Aids Informatiecentrum. Ik ontmoette haar drie jaar geleden. Ze werkte nog voor een vrouwenorganisatie in de provincie. In de paar uur die ik destijds met haar sprak, maakten haar openheid en directheid indruk. Toen ik wist dat ik terug zou gaan naar haar geboortestad, heb ik er alles aan gedaan om haar weer te pakken te krijgen.

Lees verder

Jongemannen in Masese spelen een spelletje kaart (Foto Femke van Zeijl)

• Michael: net van zijn vrouw af.
• Moses: getrouwd, maar…
• Jacob: relatie zojuist op de klippen gelopen.
• Patrick: in scheiding.
• Andere Moses: zijn vriendin liep vorige maand bij hem weg.
• Moses nummer drie: onlangs verlaten voor een rijkere man.

De afgelopen maand ben ik bijna uitsluitend alleenstaande jongemannen tegengekomen. Ik trof zoveel vrijgezellen dat het verdacht begon te worden.

Lees verder

Babez, de bar waar je als respectabele vrouw in Jinja niet kunt binnenstappen (Foto Femke van Zeijl)

‘Minstens 100.000 Shilling’, antwoordt Lizzie als ik vraag hoeveel ze meestal op een avond verdient – zo’n veertig euro. Ze moet daarmee een van de best verdienende prostituees van Jinja zijn, want van haar collega’s hoorde ik dat ze al heel blij zijn met 40.000. En dat ze soms een week lang de bars en clubs aflopen en geen enkele klant vinden. Lizzies bewering deed ze dan ook mijnentwille: door te doen alsof ze veel meer binnenbracht dan daadwerkelijk het geval is, probeerde ze de prijs die ze kon vragen voor het interview op te drijven. Ondanks dat ik van tevoren had gezegd dat ik niet voor een gesprek kon betalen.

‘Ach, typische hoerenstreken’, analyseert Beth. ‘Zo zijn die meisjes nou eenmaal.’ Beth heeft het altijd over ‘those girls‘ als ze praat over de sekswerkers op Main Street. Zelf is ze niet één van hen, beweert ze. Zij gaat iedere avond uit voor haar plezier. Ze herinnert zich niet dat ik haar drie jaar geleden al aantrof in Babez. In deze bar kan een respectabele vrouw niet binnenstappen omdat er uitsluitend prostituees rondhangen. Hier gaan alleen de mannen voor hun plezier heen. Destijds was Beth wel eerlijk over hoe ze haar geld verdiende.

Lees verder

Zaterdagmiddag, spitsuur in Jinja's Main Street (Foto Femke van Zeijl)

Ik ben Jinja wat schuldig. In mijn eerste artikel in nrc.next stond hoe een collega de Oegandese stad beschreef als ‘de saaiste stad van Afrika’. Dat heeft Jinja niet verdiend. Ok, zelfs op vrijdagavonden lijkt Main Street op de hoofdstraat van een ingeslapen western-stadje dat betere tijden heeft gezien, en na een paar keer stappen heb ik het idee dat ik alle gezichten wel ken. Maar dat heeft ook zijn voordelen.

Mijn eerste dag reed ik rond met een Oegandees, op zoek naar een kamer om te huren. Als we parkeerden, deed ik steeds omstandig alle portieren op slot, totdat hij zei dat dat echt niet nodig was. ‘Dit is Jinja, niemand gaat er met de wagen vandoor.’ Zelfde verhaal toen ik met vrienden ging winkelen voor beddengoed. Midden in de stad geparkeerd, de ramen omlaaggedraaid, bleef de wagen ongemoeid door dieven en ander tuig. Ik grinnikte erom: in Kinshasa weten ze zelfs uit een rijdende auto met een raampje op een kier nog een hutkoffer te jatten.

Lees verder

Visser Hosaifa vraagt zich af of ik niet kan betalen voor zijn middelbare school (Foto Femke van Zeijl)

Hosaifa wil nog één ding van me weten. Het is bekend dat blanken rijk zijn, dus ik kan hem vast helpen. Hij wil zijn school afmaken, waarmee hij is gestopt op zijn dertiende. De visser heeft mij uitgelegd hoe hij weet of er een school tilapia in het water zwemt of een school nijlbaars, nu is het mijn beurt. Kan ik hem niet sponsoren?

De vraag om geld voor een interview hoor ik in Afrika vrijwel dagelijks. Ik heb het in deze blog al eens gehad over de geschenken die je als journalist niet mag aannemen, maar ook geld betalen voor informatie is uit den boze. Je weet dan namelijk nooit of iemand je iets vertelt omdat het waar is, of omdat je ervoor dokt. Ook breng je latere collega’s – niet zelden lokale journalisten – in de problemen die zich niet kunnen veroorloven te lappen voor een interview.

Lees verder

Verpleegster Esther krijgt een behandeling bij de traditioneel genezer om de kwade geesten te verdrijven (Foto Femke van Zeijl)

De vrouw die tegen de wand geleund in de ontvangstkamer van de traditioneel genezer zit, geeft me een koortsige hand. ‘Malaria?’ veronderstel ik. Ze knikt. Ik heb met haar te doen. Ze zit al uren doodziek te wachten op Mr Kinaghoidi, genezer in Masese, de visserswijk aan het Victoria-meer in Jinja. Als hij eindelijk komt opdagen wil hij eerst met mij praten maar ik sta erop dat hij de zieke Esther als eerste behandelt. Kinaghoidi slaat een bruine mantel afgezet met schelpen om zijn brede schouders en gaat aan de slag. Hij zet een houten kruik op haar hoofd en begint met de spatel die erin staat op en neer te bewegen.

Er blijkt helemaal geen sprake te zijn van malaria.

- ‘Esther is bezeten van kwade geesten’, legt de genezer uit.
- ‘Waarom zei ze dan tegen mij dat ze malaria had?’ vraag ik verbaasd.
- ‘Omdat je het zelf veronderstelde. Ze was te verlegen om tegen de blanke te zeggen dat ze voor iets anders kwam. Bovendien is de vrouw verpleegster in het gezondheidscentrum en ze dacht dat jij het vreemd zou vinden dat ze voor genezing naar mij toekwam.’

Lees verder

Een schriel mannetje dient zich aan op het podium na zangeres Doreen Mutibwa's oproep aan betrouwbare Oegandese mannen zich te melden (Foto Femke van Zeijl)

Een lezer mailde me dat het uitgaansleven wel heel frequent onderwerp is van mijn reportages. Hij veronderstelde dat dat met mijn voorliefde voor stappen te maken heeft, maar dat is slechts een deel van de reden. In het uitgaansleven concentreren zich de normen en waarden en preoccupaties van een samenleving. Hoe wordt een respectabele vrouw geacht zich te gedragen en wanneer ben je een hoer? Wat kunnen de mannen zich permitteren? Wat is na een paar pils het favoriete gespreksonderwerp?

Neem gisteravond, op het Omuziki Super concert. Mijn Oegandese vriendin Suzan had het er al over sinds ik aankwam in Jinja. Alle grote nationale artiesten zouden optreden. Dus stond ik met duizenden op het grasveld van het Kakindu-terrein in het stadscentrum. Naarmate de avond vorderde werden de artiesten die aantraden bekender en de reacties enthousiaster.

Lees verder

In mijn hoekje bij de keuken van Safina's restaurantje met haar kinderen Chakra en Yunus (Foto Jamila)

Het is niet alleen voor de matoke – het Oegandese basisvoedsel van gekookte bananenpuree – met pindasaus dat ik terugkom in Safina’s eethuisje. Haar restaurantje bij de vissershaven telt slechts een tafel met drie houten banken er omheen, maar tussen de middag is het dé ontmoetingsplek van vissers, handelaars en visinkoopsters. En tijdens de lunch hebben mensen nog eens tijd voor een gesprek.

Safina’s ‘hotel’, zoals ze hier zulke hutjes waar wordt gekookt noemen, doet me denken aan Dona Maria’s hoekje op de zwarte markt in Maputo, waar ik ook zoveel uren observerend doorbracht. Ik zit in mijn hoekje tegen de muur bij de keuken. Aan de rook van de stoofjes die daar op de grond staan begin ik gewend te raken en Safina’s dochter Chakra en haar zoon Yunus zijn al zo aan mij gewend dat ze me bij voorkeur als klimrek gebruiken.

Lees verder

De leerlingen van Jinja's grootste middelbare school krijgen een uitbrander over de roklengte van hun uniform. (Foto Femke van Zeijl)

Tersluiks kijk ik naar beneden, om opgelucht te constateren dat het vandaag nog nèt kan, mijn roklengte. Het hoofd van de middelbare school geeft de meisjes op hun sodemieter: sommigen dragen de rokken van hun schooluniform boven de knie, wat véél te kort is en niet oorbaar. En dan trekken ze ook nog eens de ceintuur van de beige jurk te strak aan, vervolgt ze de uitbrander. Het is maandagochtend acht uur. De leerlingen van Jinja Senior Secondary School, verzameld rondom een van de binnenplaatsen van de middelbare school, luisteren gelaten naar de preek van de head mistress op deze weekopening.

De afgelopen week zat ik in de schoolbanken. Ik ontdekte dat ik niet alles ben vergeten over kansberekening en dat osmose op de biologieles in Oeganda precies hetzelfde wordt uitgelegd als in Nederland. Maar ik ging natuurlijk niet naar school voor een bijspijkercursus.

Meer dan de helft van de inwoners van Jinja is jonger dan achttien. Rondom hun dertiende, veertiende beginnen jongeren zich te interesseren voor relaties en seks. Daarom besloot ik al voordat ik afreisde dat een deel van dit hoofdstuk over Jinja zich moest afspelen op een middelbare school, en wel in een puberklas. Jinja S.S.S., de grootste middelbare school van Oeganda, is daarvoor bij uitstek geschikt.

Lees verder

(Foto Femke van Zeijl)

Niks geen designer-vagina’s voor vrouwen in Jinja: zij willen hun schaamlippen juist zo lang mogelijk. Senga Naalongo maakt een melkend gebaar met haar beide handen: ‘Met het juiste traditionele medicijn en als je maar vaak genoeg trekt dan kunnen ze binnen een week al dubbel zo lang zijn!’ Senga’s zijn de oudere vrouwen in Oeganda die meisjes voorlichten over seks en de liefde. Vroeger in het dorp nam de zus van je moeder deze taak op zich, vandaar dat ze ook ‘aunties‘ worden genoemd, tantes. Maar het leven in de stad is te hectisch en families wonen niet meer bij elkaar, zodoende schiet deze seksuele voorlichting erbij in.

‘Tegenwoordig huren we zelf de senga in’, zegt mijn vriendin Suzan lachend, me uitnodigend erbij te zijn. Vanavond is de professionele auntie op bezoek in Suzans kleine hok aan Jinja’s Main Street. We zitten op de grond, op het bed en op de sofa om senga Naalongo heen: Suzan, ik en vier van haar vriendinnen, allemaal eind twintig. Alsof ik op een ouderwetse logeerpartij ben beland.

Lees verder