Zo, de Kerst zit er weer op. Gek genoeg vond ik het dit jaar niet deprimerend. Waarom Kerst wél deprimerend kan zijn, daar hoef ik geen stukje over te schrijven; dat weet iedereen die momenteel met resten kalkoen en nasmeulende familieruzies aan een eettafel zit waarop honderden nooit meer eraf te krijgen rode wijnvlekken zich hebben afgetekend.

Slechts één kerstfenomeen heeft mij dit jaar af en toe in een instantdepressie doen schieten, en dat was de Excellent-collectie van Albert Heijn: vleesjes en visjes in een speciale paarse verpakking, waarop groot ‘Voor de feestdagen’ stond. Je kunt de Excellent-producenten niet gemist hebben, want de bijbehorende reclames waren om de vijf minuten op tv, met aanstekelijke liedjes over kalkoengebraad op de melodie van Jingle Bells. ‘O, pepersaus, pepersaus, over de kalkoen/ Eventjes de oven in, meer hoef je niet te doen.’

lees verder›

Het is al lang en breed begonnen, en het gaat ook zeker nog een maand door. Het toewensen. Vlak na Sinterklaas, als de kerstversieringen in de etalages verschijnen, komt ook de aandrang op om elkaar een vrolijk kerstfeest te wensen, en een gelukkig nieuwjaar. In zo’n wens verborgen zit natuurlijk de vrees dat ‘de Kerst’ niet vrolijk wordt (want familieruzies), en het nieuwe jaar ongelukkig (want zo is het leven).

Er zijn mensen die proberen de wensen wat te neutraliseren. ‘De beste wensen’ is zo’n poging; iedereen kan zelf invullen wat het beste is. Of: ‘Prettige dagen.’ Ook gehoord: ‘Al het wensbare!’ Dat is een enge, want wat kun je elkaar in theorie niet allemaal voor vreselijks toewensen? ‘Een goed uiteinde’, ook al zo macaber.

Er zijn ook mensen die gemeenplaatsen schuwen en juist hun hele overweldigende persoonlijkheid in hun wens proberen te leggen. ‘Ik wens jou een héél erg prettige Kerst met de familie, en een fantástisch Nieuwjaar, ook op de zaak!’ Dit zijn dezelfde mensen die ook een uitgebreide brief bij de kerstkaart stoppen, waarin teruggeblikt wordt op het afgelopen jaar (‘Tycho is nu eindelijk ook gaan hockeyen, dus jullie begrijpen dat we hier over de sticks struikelen!’). We noemen deze mensen: vermoeiende mensen.

Inmiddels is Kerst voorbij en zitten we dus alleen nog maar met de nieuwjaarswens. We zouden dit moment kunnen aangrijpen elkaar niets meer toe te wensen. Van al die wensen werd Kerstmis niet vrolijker en het nieuwe jaar zal er niet gelukkiger van worden, tenslotte.

Helaas is het onhaalbaar. Het is net zoals aan elkaar vragen hoe het gaat. Ik kende een ongelukkige man die, elke keer als hem dat geheel obligaat gevraagd werd, achterdochtig de tegenvraag stelde: ‘Wat bedoel je daar precies mee?’ Het antwoord: niks. Maar dat ‘niks’ is precies wat we nodig hebben, zeker in de kwetsbare dagen rond Kerst.

Elk jaar is het weer hetzelfde liedje met Kerst. Terwijl je redelijk goed gehumeurd bent, en je je verheugt op een aangenaam samenzijn met familie en geliefden, verschijnt Hare Majesteit aan haar onderdanen op tv. Pardoes slaat de stemming om, en krijg je een partijtje zwartgalligheid te verduren.

Elke kersttoespraak opent met het beeld van onze duistere wereld, waarin alleen de geboorte van het kerstkind een klein lichtpuntje kan zijn. Nee, het koninklijke wereldbeeld is geen vrolijk wereldbeeld.

Vorig jaar nog waarschuwde Beatrix dat de vrijheid van meningsuiting niet betekende dat we mochten beledigen. Ik vond het al wat gedurfd, om zo kort na de moord op Van Gogh al stelling te nemen tegen hem en vóór zijn vijanden. Dit jaar maakte ze dat weer goed, door exact het omgekeerde te betogen: „Gekwetste gevoelens moeten niet omslaan in wanhoop en agressie.” Immers: „Niet iedereen denkt, doet en gelooft hetzelfde.”

Goed, is dat ook weer recht gezet. En laat het een wijze les zijn aan al die dwaze reli-fanatici, zoals de clubs die aanstoot namen aan de Dixons-reclamefolders, waar cartoons in stonden met grapjes over het kerstverhaal. Terecht wees de Reclame Code Commissie de klacht af, waarop één reli-klager in het Reformatorisch Dagblad zei: „Als ik moslim was, zou ik onze klacht zeer kansrijk achten.”

Aan dat soort egoïsme gaat dit land kapot, en daarom is het goed dat Beatrix eerst naar de kerstboodschap van de Paus heeft geluisterd, die mopperde dat de mensen te veel met zichzelf bezig zijn.

Inderdaad, dacht Beatrix, de wereld zit tjokvol egoïstische etterbakken en ze vertaalde dat als: „Individualisering die doorslaat naar puur egoïsme doet afbreuk aan het algemeen belang.”

Daarom moeten we van kinds af aan betere „sociale vaardigheden en medemenselijk gedrag” meekrijgen. De jeugd moet het „goede voorbeeld” krijgen.

Nou, dat lijkt me duidelijk. De tijd is er rijp voor dat Beatrix haar Britse collega volgt. Open een koninklijk kanaal op You Tube en spreek ze wekelijks toe met dit soort peptalks. Zal je zien hoe snel vrede en verdraagzaamheid neerdalen op ons landje.

Christiaan Weijts