Even dacht ik dat de SuperSmoker een variant op de Donorshow was: een grote, gezondheidsgerelateerde mediagrap. Maar nu begin ik te geloven dat de SuperSmoker echt bestaat.

In de reclame voor de SuperSmoker, die in deze voornemensrijke dagen vaak voorbijkomt, zien we een aantal blije mensen druk lurken aan een merkwaardige sigaret. De sigaret is nogal groot en plasticachtig, en wat nog het vreemdste is: er hangt geen as aan. Aan het uiteinde brandt een klein oranje lampje, zoiets wat E.T. aan het uiteinde van zijn bruine, gerimpelde wijsvinger had.

lees verder›

Het is moeilijk voor te stellen, maar ooit was ‘leuk’ een beetje een ordinair woord. Nette mensen zeiden ‘prettig’ of ‘aangenaam’. Dat was voor de oorlog. Na de oorlog raakte ‘leuk’ langzaam in zwang, tot het in de jaren negentig een van de meest gebruikte woorden werd. Meisjes waren leuk, restaurants waren leuk, vakanties waren leuk. En wat niet leuk was, werd wel ‘opgeleukt’.

Ongeveer ten tijde van nine-eleven, schat ik, stond er een elite op die leuk ineens minder leuk vond. Deze elite had behoefte aan meer inhoud, en daar heeft ‘leuk’ nu juist niets mee te maken. Tegenwoordig kun je een goede beurt maken door te zeggen: ‘Alles moet tegenwoordig maar leuk zijn! De televisie! Als het maar leuk is! Bah!’ Of: ‘Nee, ik schrijf geen gedichten omdat ik dat leuk vind, ik schrijf gedichten omdat ik niet anders kán.’ Leuk pour le leuk heeft afgedaan.

Prima, maar leuk-haters moeten natuurlijk wel een ander woord hebben om vage positieve gevoelens uit te drukken.

Daarvoor is verkozen het woord ‘mooi’. En niet alleen voor dingen die esthetisch plezierig zijn. Voor alles. Een mooie wijn is niet een wijn die er mooi uitziet, maar die lekker smaakt. Het klinkt ook meteen zo lekker chique – ooit wel eens iemand horen praten over ‘een leuke wijn’? Nee, dat dacht ik al. En zo kun je alles ‘opmooien’: ‘Wat een móóie mayonaise!’ – echt gehoord.

Iemand kan ook ‘een mooi mens’ zijn. Dat betekent dan niet dat hij krullen heeft en spiermassa’s (want dat is alleen maar leuk). Nee, het betekent dat hij vrijwillig maaltijden maakt voor zieke mensen die hij niet persoonlijk kent. Een mooi mens.

En zo is ‘mooi’ ineens een pseudo-diepzinnig woord geworden. Je kunt het horen zeggen: ‘Ik vind Annet niet per se mooi, maar wel heel mooi.’

Ik verlang terug naar toen alles nog gewoon leuk was.

Stel, je huis staat in brand en je kunt nog maar één ding redden. Wat neem je mee? Op die vraag riep de surrealistische kunstenaar Jean Cocteau eens uit: „Het vuur!”

Daar moest ik aan denken bij het zien van de nieuwjaarsadvertentie in Trouw van Doekle Terpstra. Terwijl een dag eerder het nieuwe jaar feestelijk was ingeluid met brandende auto’s, vechtpartijen en vernielde politie- en ambulancewagens, preekt Terpstra het oude pappen-en-nat-houden-evangelie. In 2008 gewoon wat aardiger voor elkaar zijn, dan komt alles weer goed.

Haal gewoon het vuur weg. Vanuit surrealistisch-artistiek oogpunt is die opvatting beslist charmant. Realistisch-politiek gezien is zij tamelijk belabberd. Dat begint zelfs Job Cohen in te zien. Ruiterlijk erkent hij in zijn nieuwjaarstoespraak dat de aanpak van probleemjongeren faalt. Zelfs Job Cohen neigt nu – zij het schoorvoetend – naar de „harde én zachte aanpak”.

Hard en zacht. Dus zeg maar: Terpstra-Vogelaar met een scheut Wilders-Verdonk. ME’ers bij de voordeur opstellen, terwijl therapeuten door de achterdeur binnenkomen met kopjes kruidenthee.

Praktisch-pedagogisch gezien is dat tamelijk funest. Het kind krijgt conflicterende signalen binnen van een autoritaire, bestraffende vader en een toegeeflijke, troostende moeder. Exact de opvoeding die Adolf Hitler kreeg.

Het is de vraag hoe lang Cohen de roep om harder optreden nog kan afdoen als „geschreeuw vanaf de bühne”. Als zelfs ambulancepersoneel het werk onmogelijk wordt gemaakt door dronken tuig, dan is het vertrouwen in de veiligheidshandhaving ernstig ondermijnd.

Dit breedgedragen wantrouwen sussen met ‘gewoon wat aardiger voor elkaar zijn’ en „geschreeuw vanaf de bühne” zal op den duur niet alleen surrealistisch blijken, maar ook actief schadelijk. Daarom is het wijs van de VVD om nu te pleiten voor snelrecht tegen relschoppers die hulpverleners hinderen: zet ze tien dagen vast en breng ze dan voor de rechter. Pijnlijk voelbare signalen afgeven. Met surrealisme is nog nooit een brand geblust.

Christiaan Weijts