Terug met een filmploeg in het hart van China: stadsprovincie Chongqing. Het is anderhalve week voor het begin van het Jaar van de Rat – en het is de tijd van de semestertentamens. De 17- en 18-jarige jeugd van China wordt twee dagen onderworpen aan een simulatie van de test der testen: het nationaal eindexamen. Ofwel de bloedstollende afsluiting van twaalf jaar hemeltergend onderwijs, dat alleen de besten der besten het fel begeerde toegangskaartje verschaft tot één van ’s lands prestige-universiteiten.
Afgelopen vrijdag was het tentamen Engels – opmerkelijk genoeg één van de vier examenvakken. Want sinds China deel wil zijn van een wereld waar een generatie geleden nog een Chinese vloek op rustte, maakt het zich met grote ernst de taal meester die het Russisch definitief van het nationaal curriculum verdreef.
„Wie had dat ooit gedacht’’, zegt de licht grijzende conciërge van een grote, tochtige kostschool in Yangtze-stad. Samen met vijf andere shenghuo laoshi (‘meesters voor het dagelijks leven’) waakt hij over het slapen en ontwaken van zo’n duizend jongens, die in de aangrenzende schoolkolos worden klaargestoomd voor de nieuwe wereld. In zijn tijd wérd er niet eens geleerd. De scholen lagen stil en de inspiratie kwam van Mao en Marx. Nu klinken voor het slapen gaan Ricky Chao en Justin Timberlake uit de mp3-spelers van de jeugd.
Toch is het niet allemaal verandering wat de klok slaat. China leert een wereldtaal, maar de ideologie klinkt er nog altijd in door. The harmful influence of cybercenters luidt de titel van het verplichte opstel Engels. Geen discussie over de invloed van internetcafés: die is gewoon schadelijk. De eindexamenleerlingen mogen uitleggen waarom. En iedereen op school wéét waarom, want dat is wat van staatswege met grote regelmaat wordt verteld: het internet verdient behoedzame aandacht, virtuele ontmoetingsplekken brengen makkelijk het hoofd op hol. Het examen Engels meet de beheersing van de taal – en stelt meteen even vast of de boodschap goed is aangekomen.
Praktisch zijn ze, in de Volksrepubliek.
Floris-Jan van Luyn
Floris-Jan van Luyn is journalist en filmmaker en oud-correspondent van NRC Handelsblad in China.