jan blokker: De evolutie van de vrouw, de troonrede en de monarchie
Als de Willems I en II een zitting van de Staten-Generaal openden, spraken ze tot hun Kamerleden als een directeur tot zijn werknemers. Leuk om te lezen dat de Mark Ruttes, de Pieter van Geelen, de Arie Slobben en de Jacques Tichelaars van die dagen niets hadden in te brengen dan lege briefjes. Als je in die tijd Mariëtte Hamer heette stond je trouwens de hele dag alleen maar af te stoffen of te kokkerellen. In de Volkskrant lezen we steeds vaker artikelen van mannen als Andreas Kinneging, Jaffe Vink en Bart Jan Spruyt die daar vurig naar terugverlangen.
Zoals bekend werd in 1848, onder invloed van het Communistisch Manifest, aan de politieke betekenis van de vorst een eind gemaakt door de liberaal Thorbecke. Tot verdriet natuurlijk van een nieuwe koning (III) die op allerlei indirecte manieren zijn ongenoegen over de gang van zaken kenbaar probeerde te maken. Hij begon troonredes koeltjes met ‘Mijne Heren’, terwijl zijn vader (II) de Kamerleden altijd had aangesproken als ‘Edel Mogende Heren’. Van III wordt ook gezegd dat hij tot z’n dood toe geen vrede heeft gevonden met moderne democratische fratsen.
Zo besef je dat onze voorouders toch heel andere mensen waren dan wij – Andreas Kinniging, Jaffe Vink en Bart Jan Spruyt natuurlijk daargelaten. Onze voorouders vonden het bijvoorbeeld jarenlang heel normaal dat de inhoud van de Miljoenennota die wij als burgers pas op dinsdag mochten lezen, al vier dagen eerder ter inzage werd gegund aan journalisten die beloofden dat ze niks verder zouden vertellen. De oude Gerrit Zalm zat gisteren in Buitenhof nog na te glunderen over jaren waarin op de ochtend van Prinsjesdag nog niets van zijn werk op straat lag, omdat de hoofdredacteur van geen enkele krant het in z’n hoofd zou halen om heiligschennis te plegen op zijn embargo.
En nu leven Zalm, Andreas Kinneging, Jaffe Vink en Bart Jan Spruyt in een samenleving waarin ook vrouwen hoofdredacteur blijken te kunnen worden (niemand stoft meer af, niemand kookt nog) en het Rijksvoorlichtingsverbod ongestraft kan worden genegeerd. Het is dat NRCHandelsblad nog niet de hand heeft weten te leggen op de tekst van de Troonrede, anders kon Beatrix morgen net zo goed thuis blijven.
Zou onze generatie de volgende fase in de evolutie nog meemaken? Ik bedoel natuurlijk de dag waarop de monarch (m/v) weigert nog langer de tekst van iemand anders voor te lezen, en de leden van de Staten- Generaal voor de keus stelt: ik hou op die derde dinsdag een toespraak die ik zelf heb geschreven (ik zeg wat ik denk), en anders doen jullie het maar zelf. Ik zou het chic vinden als hij – ik hanteer nu verder het in de grondwet vastgelegde geslacht – in het laatste geval die dag niet nuffig in z’n paleis blijft, maar gezellig inschuift tussen zijn verantwoordelijke ministers en staatssecretarissen, en aandachtig meeluistert naar de premier (zou mevrouw Balkenende tijdens de rede ceremonieel op het iets mindere troontje naast haar man mogen zitten?), die oud nieuws vertelt, want al zijn voornemens zijn allang tot in alle détails uitgelekt.
Tegen die tijd zullen Andreas Kinneging, Jaffe Vink en Bart Jan Spruyt zonder enige twijfel om beurten in de Volkskrant betogen dat we Prinsjesdag nu net zo goed helemaal kunnen schrappen. Maar dat zou zonde zijn. We hebben al zo weinig tradities. Op de BBC zie ik Elizabeth bijna elke maand de raarste Britse regimenten in de malste pakken defilé’s afnemen. Laat de NOS dan die ene dag per jaar een gouden koets, hoeden in de Ridderzaal, de studentenweerbaarheid, en een balkonscène houden – in de geruststellende wetenschap dat het verder allemaal niks betekent.
Jan Blokker
