Rob Wijnberg: Rustig slapen
‘Maar ik kan, als gewoon mannetje die hier niks mee te maken heeft, rustig gaan slapen, toch?” Financieel analist Willem Middelkoop had net in De Wereld Draait Door zo uitvoerig uit de doeken gedaan hoe ernstig de kredietcrisis was, dat sidekick Giel Beelen toe was aan geruststelling: de normale burger heeft toch part noch deel aan deze ellende? Een begrijpelijke vraag. Maar ook een vraag die diep onbegrip verraadt.
Dat onbegrip is mede te danken aan het woord ‘kredietcrisis’ zelf. De term ‘crisis’ doet namelijk vermoeden dat het hier gaat om iets uitzonderlijks; een onvoorzien incident; een uit de hand gelopen situatie. Maar niets is minder waar. De ‘kredietcrisis’ is, net als de ‘energiecrisis’ en de ‘klimaatcrisis’, een volstrekt logisch en decennia geleden voorspeld gevolg van het door ons allen omarmde economische systeem – het kapitalisme.
Dat systeem is gebaseerd op één principe: groei. Door het individu – en niet het collectief – eigenaar te maken van de productiemiddelen en het kapitaal, wordt hij geprikkeld om dat kapitaal in omvang te laten toenemen. Linkse politici noemen dat ‘hebzucht’, rechtse politici noemen dat ‘ondernemerschap’. Maar het komt allebei hierop neer: de koek moet groter. En daarin schuilt alle ellende.
De filosoof Noam Chomsky waarschuwde dertig jaar geleden al letterlijk voor de ‘crises’ die zich nu voltrekken, toen hij zei: „De drijvende kracht achter de moderne, industriële samenleving is: individuele, materiële groei. (…) Iedere beschaving gebaseerd op dit principe zal zichzelf uiteindelijk vernietigen. Want ze kan alleen voortbestaan, zolang het mogelijk is om te doen alsof onze natuurlijke hulpbronnen onuitputtelijk zijn, en de wereld een oneindig grote afvalbak.”
En denk maar niet dat aan die illusie nu een einde is gekomen. Integendeel. De financiële injectie van zevenhonderd miljard dollar die de regering-Bush aan de kapitaalmarkt heeft gegeven, is niet „de definitieve teloorgang” van het perverse, kapitalistische systeem, zoals minister Bos (Financiën, PvdA) beweert, maar juist de ultieme poging dat systeem te redden. Het motief is immers nog steeds: de koopkracht veiligstellen, zodat de economie kan blijven groeien.
Opdat we weer rustig zullen gaan slapen.
Rob Wijnberg
