Rob Wijnberg: Belangenpolitiek
Plotseling is vriend en vijand het erover eens: het kapitalisme is failliet. De kredietcrisis, energiecrisis en klimaatcrisis hebben de machtigste westerse ideologie ontkracht. Haar ideologische geesteskindje – de vrije markt – is een zachte wiegendood gestorven. Of, zoals deze krant het samenvatte: „Pinnen! Nu het nog kan!”.
Het is fascinerend om te zien hoe journalisten en commentatoren meedeinen op de golven van het nieuws dat ze verslaan. Toen de kranten twee maanden geleden bol stonden van China als oprukkende economische wereldmacht, viel er maar één melodie te beluisteren: het vrijemarktkapitalisme had ook in het Oosten voet aan wal gezet. Nu vallen er drie banken om en de hele ideologie kan alweer naar het graf worden gedragen.
Wat iedereen daardoor lijkt te ontgaan, is het faillissement van een heel ander langgekoesterd westers ideaal: de representatieve democratie. De crises tonen namelijk niet alleen de bittere consequenties van een te ver doorgevoerd kapitalisme, maar vooral de politieke onmacht om er iets aan te doen. Een onmacht die rechtstreeks voortkomt uit ons bestuurlijke systeem.
De representatieve democratie is namelijk gebaseerd op belangenvertegenwoordiging. In de meeste westerse democratieën vertegenwoordigt links de economische belangen van de onderklasse; het midden die van de gewone man en rechts die van de elite. Maar het probleem is: het omvallen van banken, het opraken van de fossiele brandstoffen en de opwarming van de aarde zijn geen belangenconflicten. Ze raken ieder mens evenzeer, ongeacht zijn belangen.
Een systeem gebaseerd op belangenrepresentatie zal dus nooit tot een oplossing leiden. Integendeel, het zal de crises – bij voortduring ervan – alleen maar verergeren. Voorbeeld: in het Europees Parlement wordt al maanden gesproken over een verplichting voor autofabrikanten om alleen energiezuinige auto’s te produceren. Maar Duitsland, gevoelig voor de belangen van zijn auto-industrie, blokkeert het. Ondertussen blijft de wereldwijde CO2-uitstoot in ongekend tempo stijgen.
John McCain had dus gelijk toen hij vorige week zijn campagne opschortte, omdat het tijd was voor oplossingen „voorbij de partijpolitiek”. Jammer alleen dat het een ordinaire Republikeinse campagnetruc was.
Rob Wijnberg
