jan blokker: Hoeveel crisissen zitten nog achter die ene?
Hoelang duurde het na Zwarte Donderdag 1929 dat de AEX (of wat je toen had) tot onder de vijftig was gezakt, en de bedelstaf binnen ieders bereik lag?
Dat vragen mensen me soms, want ze denken: die man is oud, en ook die twee overlevenden van de Eerste Wereldoorlog blijken nog altijd goed voor smakelijke anekdotes.
Dus ik vertel dan graag dat de dollar op een gegeven moment zo waardeloos was geworden dat New Yorkse appartementen in de buurt van Central Park ermee werden behangen alsof het onderpapier was om ze toch nog een nuttige functie te gunnen (toen de New Deal een beetje op gang was gekomen is nog wanhopig met een scherp plamuurmes geprobeerd een paar exemplaren er zo onbeschadigd mogelijk weer af te krabben) – en natuurlijk het verhaal dat je in grote Amerikaanse steden maar even onder een wolkenkrabber hoefde te wachten, of je zag van acht-, twaalf- of drieëntwintighoog radeloze, failliet geraakte beleggers uit het raam springen, zoals toeristen vroeger speciaal naar Amsterdam kwamen omdat daar gemiddeld elke dertig seconden een auto de gracht in reed.
Maar hebben we zo snel al 10 procent minder files gekregen dan in dezelfde periode van vorig jaar? Er waren in 1929 (de productie van de oude Ford, history is bunk, ten spijt) waarschijnlijk nog geen echte verkeersopstoppingen, maar het gaat me even om het idee. Hooguit drie maanden nadat de Nederlandse minister van Financiën op Prinsjesdag nog nauwelijks van een kredietcrisis wist, zouden er volgens de Verkeersinformatiedienst (VID) steeds sporadischer vrachtauto’s rijden, omdat er vanwege de recessie minder pakjes bezorgd hoeven te worden.
Dat lijkt me kras.
Mijn eerste gedachten waren, zoals zo vaak, naar minister Eurlings uitgegaan. Zou hij eindelijk bijna Kamerbreed gesteund worden voor zijn onweerstaanbare verlangen om overal de schop in te zetten? De dagen van Keynes (‘rijmt op brains’, placht wijlen Hans Gruijters even van z’n krant op te kijken als een lid van het kabinet-Den Uyl in de ministerraad van ‘Kajns’ sprak) waren immers volop terug – en waar kon je beter in investeren dan in de infrastructuur? Ja, huizen ook natuurlijk, maar dan zat je altijd weer met die enigszins frauduleuze bedrijfstak van prachtwijken en woningcorporaties, zonder de garantie dat er wel weer een betrouwbare camperbewoner als Ad Bos zou opstaan.
Maar heeft het zin dat Camiel achtbaansautowegen aanlegt als er geen files meer zijn? Hebben huizen overigens nog betekenis als de Nederlandse bevolking na de excessieve sinterklaas- kerst- en oudejaarsavonduitgaven, morgen in verband met de krimpende economie collectief besluit voor deze generatie verder even met de progenituur te stoppen?
Je weet nooit hoe mensen door externe omstandigheden kunnen worden beïnvloed. Zonnepanelen op je dak laten zetten? Nu zegt de meerderheid nog: gráág. En Eurlings moet liefst overal bossen met roeibanen laten planten vanwege het klimaat.
Maar nog één jaar buitensporige sneeuw in Oostenrijk en ijsregen in Maine en Massachusetts, en nog één zo’n Europese rotzomer als in 2008 – en iedereen zal met Wilders en de PVV uitroepen dat Al Gore met z’n praatjes eigenlijk een soort milieu-Fitna heeft gemaakt, en dat alle verhalen over opwarming van de aarde fabels zijn. Nooit zo vroeg koud geweest.
En je ziet wat er gebeurt. De wereldautoindustrie is al omgevallen, voor miljoenen werklozen moet steun worden gevonden terwijl bijna niemand nog een nagel heeft om z’n gat te krabben, en Wouter Bos – méér pot verteerd dan ooit een sociaal-democraat over de balk heeft durven smijten – wordt politicus van het jaar; onethisch en onprofessioneel trouwens dat journalisten meedoen aan televisiespelletjes die reclame-inkomsten aan de krantensector onttrekken.
Volgens mij zijn ergens nog heel andere crisissen gaande.
