Het pijnlijkste van de openbare veiling van Chinees en Indiaas cultureel erfgoed vorige week was niet het opgeklopte nationalisme rond echte en valse bieders, maar de manier waarop de gefortuneerde verkopers hun critici de les probeerden te lezen. James Otis, een Amerikaanse verzamelaar en zelfverklaard pacifist die de persoonlijke bezittingen van Mahatma Gandhi liet veilen, verklaarde dat India zijn cultureel erfgoed terug kon krijgen als het zich meer zou inzetten voor de lotsverbetering van ’s lands uitdijende onderklasse. Een percentage van het BNP aan gezondheidszorg en het iconische brilletje en de leren slippers van de Great Soul zouden terugbelanden in Indiase handen. Pierre Bergé, partner van Yves Saint Laurent, wiens bezittingen een week eerder werden geveild, bleek eveneens bereid de miljoenenverkoop van twee historisch beladen Chinese beeldjes af te blazen wanneer China Tibet onafhankelijkheid zou schenken. Dan kreeg China de beeldjes cadeau.
Het was met name zo pijnlijk, omdat niet India en China er gekleurd opstonden, maar Otis en Bergé, en met hen het hele Westen. Met hun achteloze opmerkingen hadden ze bij een breed Aziatisch gehoor maar al te duidelijk weten te maken dat het Westen onverminderd was blijven steken in neokoloniaal gedachtegoed. De westerse intellectueel die alle problemen van de wereld wist op te lossen als corrupte derdewereldleiders maar bereid zouden zijn te luisteren. Geen greintje schuldbesef over het koloniaal verleden, en nog moraliseren ook.
Het leidde allemaal af van die andere cynische ondertoon die de veilingen met zich meedroegen: was het cultureel erfgoed van Azië niet door het Westen geroofd, dan was het waarschijnlijk in eigen land geplunderd – en daarmee voor de eeuwigheid verloren gegaan. Nu was er tenminste nog iets om naar te kijken en om over te steggelen.
De (schijn)kopers Cai Mingchao en Vijay Mallya zijn inmiddels nationale volkshelden geworden in hun land. Zij boden tegen het historisch onrecht – en zegevierden. Niet volgens de veilingregels ja, maar wie rept er nog over regels als er historisch roofgoed wordt verkocht?