De Amerikaanse fotografe Sally Mann heeft plekken gefotografeerd uit de Amerikaanse geschiedenis waar bloedige strijd is geleverd. Volgens Mann kun je op zulke plekken het menselijk drama zien zinderen, alsof de historische grond het ach en wee van weleer voor de eeuwigheid heeft opgezogen en uitwasemt. Het resultaat zijn indrukwekkend platen, gemaakt volgens 19de-eeuws procédé waarop bovenal een onrustig makende ruis overheerst.

Ik moest aan de foto’s van Mann denken bij het voorlopige einde van het proces tegen Kang Kek Ieu, beter bekend als Duch. Hij is de man die aan het hoofd stond van Tuol Sleng, het martelcentrum van de Rode Khmer in Phnom Penh. Tuol Sleng is de locatie waar tijdens het schrikbewind van Pol Pot tussen de 15.000 en 20.000 mensen werden gemarteld en uiteindelijk de dood vonden. Een plek waar de ellende vier jaar lang mocht huishouden om nooit meer uit de muren en de vloeren van het voormalige schoolcomplex te verdwijnen.

Ik was daar eens midden jaren negentig en kan ervan getuigen: waar het verderf groot heeft huisgehouden is de atmosfeer verdacht, uit balans, verrot. Dat zat ’m niet in de duizenden tentoongestelde foto’s van de slachtoffers die Duch en zijn handlangers nauwgezet registreerden voordat ze hen de dood injoegen. Het ging ook niet om de sobere uitleg van de marteltechnieken. Nee, het zat vooral in de onschuld van de plek: het schoolgebouw waar de verschrikkingen hadden plaatsgehad, in de lokalen waar argeloze kinderen werden voorbereid op de toekomst, op het schoolplein waar zij, even oud als ikzelf toen, tikkertje moeten hebben gespeeld.

Het was dezelfde onschuld in de rest van het land die elke bezoeker op den duur naar de keel greep. Nog geen twintig jaar nadat bijna twee miljoen mensen waren afgeslacht bewogen de Cambodjanen zich als verdoofden in een nieuwe wereld: vriendelijk, maar wezenloos.

Dat het nog eens tien jaar zou duren eer de eerste verantwoordelijke kon worden berecht, is evenzo onnavolgbaar. Maar zo gaat het met grote tragedies: de zindering van het onrecht blijkt vaak sterker dan het recht.

Floris-Jan van Luyn

De minaret heb ik nooit het mooiste onderdeel van de klassieke moskee gevonden. Neem het reusachtige godshuis van Córdoba: toch ingetogen. Allah is misschien van huis uit iets lawaaiiger dan onze Onze Lieve Heer (zeker als je ’m vergelijkt met de Here Here van het Calvinisme; in gereformeerde kring gaan ze voor het eten ook niet zoals de roomsen God alvast luidruchtig bedanken omdat het er op tafel zo smakelijk uit ziet, daar vraagt vader: ‘Zullen we even stil zijn?’) – maar de verhouding tot het Hogere wordt er niet gesmeerder op als je vóór de dienst eerst als een gek grote bronzen klokken laat beieren, en zeker niet als je vijf keer per etmaal een muezzin vanaf een toren laat schreeuwen dat het tijd is. Elke ware gelovige heeft een reliwekker in z’n ingewanden, die hem waarschuwt dat hij moet. La Mesquita van Córdoba heeft nooit een minaret nodig gehad. De minaret is het begin van de merchandising in de geschiedenis van de godsdienst.

lees verder›

Dag lieve astmapatiënt. Pufpuf. Sinds kort hebben wij massaal een gemeenschappelijke ziekte puf waarover ik jullie wil inlichten en daarom e-mail ik jullie dit bericht. Ik had het kunnen voorspellen en daarom schrijf ik, oei, val ik in herhaling? Dat is omdat ik zoveel moet puffen waardoor ik de draad van mijn concentratie verlies en mijn woorden niet meer naadloos aaneen kan naaien. Neem me niet puffing kwalijk. Dat pufgedoe neemt veel van mijn energie. Nooit gedacht dat het mij ook zou overkomen toen ik vroeger de puffer van mijn buurjongetje pikte en leegspoot in de keel van de kat. Voor de grap. Haha. Pufpuf.

lees verder›

De uitgever heeft voor dit artikel geen publicatierecht

In iedere Brusselse straat worden je tenen platgereden en wordt je haarstuk afgeblazen in de uitlaatstroom terwijl je bezittingen in de handen van dieven wegvliegen. Behalve in de Aarschotstraat. Autobestuurders schuiven traag als slakken in elkaars slijmspoor. Veroorzaak je daar dan per ongeluk toch nog een ongeval, dan krijg je geld toe, zolang je het aanrijdingformulier maar niet invult. Geen man wil er immers gesignaleerd worden. De Aarschotstraat bij het Noordstation is de buurt waar het oudste beroep ter wereld wordt beoefend.

lees verder›

Heeft Urk z’n eigen Baarnse Moordzaak, of moeten we dat idee loslaten nu twee van de drie verdachten al weer op vrije voeten zijn gesteld? Ze hadden huisarrest, maar ze mogen nu dus weer de tuin in en de straat op. Twaalf en dertien waren ze, en de derde, die in de krant steeds ‘de hoofdverdachte’ wordt genoemd, is vijftien. Dirk was veertien. Dat was het slachtoffer in Baarn toentertijd (1960) ook, maar z’n moordenaars waren 17, 16 en 15. Je zou dus kunnen zeggen dat het Kwaad vijftig jaar geleden later toesloeg. Kinderen van twaalf en dertien waren toen ook zelden dronken.

lees verder›

Gehoord op de radio: „Turkije laat wat mij betreft hier haar ware gezicht weer zien, een ondemocratisch, bang en laf land, wat nooit lid moet worden van de Europese Unie.” Dat was natuurlijk Geert Wilders.

Wat vooral bleef hangen was het woord ‘laf’. Ten eerste is dit een opmerkelijk woord om te gebruiken voor een land als geheel. Een land met laffe inwoners, alla (of hoe schrijf je dat eigenlijk? Allah?), maar het land zelf dat laf is? Het roept toch een beeld op van Geert Wilders die door Istanbul loopt en zegt: „Gadver. Wát een láffe brug zeg. En alweer zo’n laffe minaret. Bah.”

‘Laf’ geldt eigenlijk alleen voor mensen, soms voor daden, en verder voor een bak koffie of een waterig soepje in een jeugdherberg.

Daarnaast is het ongebruikelijk om ‘laf’ in combinatie met iets vrouwelijks (‘haar ware gezicht’) te horen. Raar is dat: „Wat een laffe man” is een volstrekt normale zin, maar „Wat een laffe vrouw” klinkt vreemd. Waarschijnlijk wordt hierin weerspiegeld dat alleen het geslacht dat sterk hoort te zijn, het in dapperheid af kan laten weten.

Bij lafheid hoort trouwens ook schaamte of schuldgevoel. Iemand die zich helemaal niet bewust is van zijn gebrek aan dapperheid, die fluitend wegloopt van zijn ondappere daad, die is niet laf. Bij laf hoort schichtig om je heen kijken.

Daarom zijn dieren ook vrijwel nooit laf.

Eén keer slechts heb ik een laffe poes gezien. Die was een vette duif aan het besluipen en was zichtbaar blij over hoe stoer dit over moest komen op eventuele toeschouwers. Maar hoe dichterbij hij kwam, hoe duidelijker het werd dat de duif eigenlijk even groot was als de poes. De sluipgang werd steeds langzamer, waarna de poes omkeerde en met de staart tussen de benen afdroop, onderwijl om zich heen kijkend. Waarschijnlijk met het schaamrood op de kaken, maar dat kon je niet zien omdat er een vachtje overheen zat.

paulien cornelisse

Toen de mobiele telefoon onmisbaar werd, waren er mensen die zich zorgen maakten over onze privacy. Al die data – wie belt wie en wanneer – wordt die niet opgeslagen? Welnee, antwoordde de industrie, en zeker niet doorgegeven aan de politie. Gaat u maar lekker slapen.

Even later was er paniek over internetverkeer. Wát?! Kan mijn provider zien welke sites ik bezoek? Ja, maar daar doen we niks mee. Welterusten.

Vijftien jaar later weten we wel beter. Justitie heeft vrij inzage in ons surf- en belgedrag, waarvan elke actie netjes wordt opgeslagen.

In de nabije toekomst krijgen alle auto’s een kastje dat registreert waar ze rijden, zodat de bestuurders daarvoor kunnen betalen. En de privacy? O, die is prima geregeld. Zelfs heffingssceptici heb ik horen zeggen dat ze er wel op vertrouwen dat de ritgegevens niet in handen van justitie komen.

Slaap lekker. Ons land plaatst dagelijks 2.254 telefoontaps, meer dan welk land ter wereld. Ons land legt een database aan van alle vingerafdrukken, via de paspoorten, waar justitie ongeremd in mag rondneuzen.

Een autokastje dat precies bijhoudt wie waar is op welk moment, dat is de natte droom van Justitieminister Hirsch Ballin (CDA). Ik denk zelfs dat Hirsch Ballin stiekem de ghostwriter is voor zijn fractiegenoot Eurlings (Verkeer).

Uit de recente Nederlandse geschiedenis leren we dat als iets technisch mogelijk is, dit vroeg of laat ingezet wordt. Geen database blijft uit handen van justitie.

Wat me telkens verbaast, is de sluipende manier waarop overheidsspionage ons dagelijks leven binnensijpelt. Nog vóór ik het in de krant heb kunnen lezen, moet ik op Schiphol al door een bodyscanner als ik naar Londen vlieg. Zo zal de data uit onze kilometerkastjes op een dag ineens gekoppeld zijn aan politieregisters.

Besef wel: we hebben het hier niet over een bonuskaart die bijhoudt hoeveel pakjes chocomel je koopt. Ons land krijgt een geavanceerd systeem van bonuskastjes die de verplaatsingen van bijna alle burgers tot op de meter nauwkeurig vastleggen.

Op zo’n land zou de Stasi jaloers zijn.

Christiaan Weijts

De dalai lama staat niet enkel bekend om zijn oranje modelijn en zijn activisme voor zijn land dat door de Chinezen ingepalmd is, maar hij is ook een van de vele reïncarnaties Boeddha, hij die ontwaakt is.

Als er een echte, wollige lama, een dalai lama of een andere hoge geestelijke uit het Tibetaanse boeddhisme sterft, dan moet naar zijn nieuwe verpakking, zijn reïncarnatie, worden gezocht. Had de overledene bijvoorbeeld grote oren en begon zijn naam met een R, dan is de jacht geopend op een baby met Dumbo-oren en een R-naam. Superstrikte regels zijn er wel niet, enkel richtingwijzers van de goden. Doorgaans zijn goden goedgezind en tonen ze waar de wedergeborene rondkruipt.

lees verder›

Dag 1. Documentaire festival IDFA begint wat lafjes met films over drugsverslaafden, films over oorlogsgebieden en films over drugsverslaafden in oorlogsgebieden.

Dag 2: IDFA raakt op gang met reeksen documentaires over de ‘dingen die we niet mogen weten’. ’s Ochtends is er The idiot cycle over chemische bedrijven die ons doodziek maken met gengewassen en synthetische chemicaliën. Ze vinden het niet erg dat we allemaal kanker krijgen, want met kankermedicijnen verdienen ze ook fortuinen. ’s Avonds is er de documentaire American casino over de bank die arme mensen veel te dure leningen aansmeert. Ze krijgen dan wel geen kanker maar verliezen wel hun huis.

Dag 3: Antikapitalismedag. ’s Ochtends is er het onvermijdelijke Capitalism, a love story van Michael Moore. Daarna een vertoning van Michael Winterbottoms The shock doctrine, over hoe kapitalisme ontwikkelingslanden kapot maakt. En Tapped, over mineraalwaterbedrijven die (gedreven door datzelfde kapitalisme) arme mensen bij hun schone drinkbronnen wegjagen. Niet dat u dat mag weten. Maar IDFA laat het toch zien.

Dag 4: Voedsel-is-gif-dag. Ook in Scientists under attack spelen gengewassen de hoofdrol. Voedselbedrijven wereldwijd zijn met niets anders bezig dan zorgen dat er giftige producten op uw bordje belanden. Nog steeds niet overtuigd? Zelfs de hardnekkigste ontkenner geeft zich om half acht over bij het zien van Food Inc. Het is een horrorfilm: koeien staan niet meer gezellig in de wei bij keuterboertjes, varkens rollen niet meer zorgeloos in de modder. Ze staan tot hun knieën in de uitwerpselen op megafarms. En hun vlees maakt u en uw kinderen doodziek.

Dag 5: Het enige dat mooier is dan een film over de dingen die we niet mogen weten, is een film die zo geheim is, dat hij bijna verboden werd. Op dag 5 speelt er zo één: Bananas, over Nicaraguaanse bananentelers die onvruchtbaar werden door pesticide van hun werkgever Dole Food. Het bedrijf spande een rechtszaak aan tegen de filmmakers. Maar die verloor het. De waarheid overwon.

Er is geen festivalbezoeker die er dan nog aan twijfelt: we leven in een verschrikkelijke wereld. En ze willen niet dat we dat weten. Goddank voor IDFA. Zonder hen zouden we voor altijd in het duister blijven.

Rosanne Hertzberger