Sinds de Mexicaanse griep waart, heb ik er weer extra veel last van. Ik hoor bijvoorbeeld op de radio: „De mensen in de risicogroepen krijgen een oproep tot vaccinatie.” Dan is mijn eerste gedachte: een oproep tot fascinatie? Hoe kun je nou opgeroepen worden ergens gefascineerd door te raken?
Deze vergissing is het gevolg van een flauwe grap die ik al zeker een decennium lang maak, en die daarom niet meer voelt als grap. Als iets fascinerend is, of het zou moeten zijn, dan zeg ik ‘vaccinerend’ („Wat een vaccinerende notulen heb je gemaakt, echt mijn complimenten hoor”). Met als gevolg dat ik nu ‘vaccinerend’ niet meer in de oorspronkelijke betekenis kan horen. Blijkbaar denk ik onbewust dat iedereen de ‘vaccinerend’-grap maakt, en dat iedereen het dus eigenlijk over ‘fascinerend’ heeft.
Ik heb het met meer uitspraken. Omdat ze voor mij niet meer als grappen voelen, breng ik ze ook helemaal niet goed. Elke keer als ik heel casual ‘wie schertst mijn verbazing’ zeg in plaats van ‘wie schetst mijn verbazing’, zie ik toehoorders kijken met een blik van: moet ik het nou verbeteren of niet? Epilépsie, zeg ik ook, in plaats van epilepsíé. Dat is niet eens grappig, alleen maar fout.
Los van het feit dat dit soort vastgeroeste grappen zorgen voor verwarring bij de toehoorder en bij de spreker zelf, ligt ook nog het gevaar op de loer dat je op een gegeven moment écht niet meer weet hoe het nu eigenlijk moet. Jaren geleden begon ik van hoogleraren in ruste te zeggen dat ze ‘met emiraat’ zijn, in plaats van ‘met emeritaat’. Inmiddels moet ik elke keer dat ik ‘emeritaat’ zou willen zeggen (dat is gelukkig niet heel erg vaak) heel diep nadenken over wat het nu ook alweer was. Ik heb mezelf ook al eens betrapt op ‘de Verenigde Arabische Emeritaten’.
De vraag is natuurlijk waarom het überhaupt ook maar enigszins grappig zou zijn om dingen expres verkeerd uit te spreken. Een vaccinerend vraagstuk waar ik het antwoord nog niet op weet.
paulien cornelisse
