Twintig jaar na de val van de Muur is het maar moeilijk te bevatten dat het niet veel had gescheeld of het autocratische China was ook ten val gekomen. Voor de pro-democratische beweging in China kwam Berlijn een half jaar te laat.

De conclusies van verscheidende studiegroepen in Chinese staatsdienst waren dan ook eensluidend: het neerslaan van de protestbeweging was een correcte beslissing geweest. Immers, als in China hetzelfde was gebeurd als in Oost-Europa na Berlijn, dan was de chaos compleet geweest. De komst van de democratie was daar gepaard gegaan met grote sociale onrust. En zo werd een nieuwe mythe geboren: wat goed was voor Europa, was zeker niet goed voor China.

Dat bijna alle Chinezen daar vandaag de dag net zo over denken als hun onderdrukkers destijds is onfortuinlijk, maar verklaarbaar. Maar dat velen buiten China daar met het verstrijken der jaren begrip voor hebben gekregen, is op z’n minst kwalijk.

In de maanden voorafgaand aan het Chinese staatsgeweld bloeide het vrijheidsdenken in China als nooit tevoren en de hoop op politieke openheid was meer dan sluimerend aanwezig. Net zomin als de val van de Muur aan de andere kant van de globe kon worden voorspeld, werd hier rekening gehouden met het einde van de eenpartijstaat. Maar de gedachte aan repressie was verder weg dan ooit. En gaandeweg werd wel degelijk door steeds meer Chinezen voor mogelijk gehouden dat het democratisch proces ook een kans was voor China.

Wat het getergde communistische land er na het bloedbad en na Berlijn voor terug kreeg was welvaart. De Muur bleek een katalysator voor economische voorspoed in de hele regio. Maar het verlangen naar democratie werd alle hoop ontnomen. Het Westen hielp daar een handje bij door de Chinese autocratie haar gelijk te geven: in China ging nieuwe rijkdom en het machtsmonopolie van één partij wel heel mooi samen, zo concludeerden steeds meer mensen. De macht van de Chinese markt had alle kritiek verstomd, zelfs die uit het vrije Westen. Sindsdien staat de Chinese Muur steviger dan ooit.

Hoe begin je een actie?

Op kleine schaal heb ik het wel eens waargenomen. In de buurt breken veel ruiten omdat er veel gestraatvoetbald wordt. Niet eens door kutmarokkaantjes maar door kuthollandertjes. Op een dag ligt er een brief in de bus of een mail in je box van een mevrouw die de gemeente wil aanschrijven, en van iedereen handtekeningen vraagt. ‘Ik zie hier nooit blauw op straat’, schrijft ze. ‘Waarom de grachtengordel wel, en wij niet? Je zou de burgemeester eens moeten horen als zijn ruiten de hele dag werden ingegooid!’

lees verder›

Ik had erbij willen zijn, in 1989 of liever vroeger, maar ik leef niet in The Matrix en kan niet over de muren van de tijd klimmen. Ik adem de zware West-Europese stadslucht in, zo diep in dat ik even grijs kleur als de lucht, even grijs als de modekleur van vorige herfst bij H&M.

Ik ben een Oost-Berlijnertje, droom ik op momenten als deze, ik was erbij, in 1989. Ik liep tussen duizenden mensen, we droegen rode schoenen en zongen: ‘Wij zijn het volk’. Aan de andere kant van de muur verwelkomden lachende soldaten ons, gewapend met bananen. Ik at mijn eerste banaan en vond er niets aan. Kleverig papje zonder sap.

lees verder›