Soms lijkt het erop alsof we telkens dezelfde dingen moeten ontdekken. Nieuwe gezichten zijn geen garantie voor nieuwe koersen. Er moeten eerst ervaringen worden gedaan die anderen al hebben ondergaan, om tenslotte dezelfde conclusies te trekken. Pas dan liggen er kansen voor iets nieuws. In de politiek is het dan meestal al te laat.
Het Amerikaanse China-beleid is daar een goed voorbeeld van. De ‘nieuwe’ koers van Obama, die was gericht op de dialoog, was bepaald niet nieuw. Het is een koers die al sinds halverwege de jaren negentig door een goeddeel van de wereld wordt gebezigd, om telkens te ontdekken dat het weinig oplevert. Zo onderhandelt de Europese Unie al jaren achter gesloten deuren over mensenrechtenkwesties met China, zonder resultaat.
Daar is Washington inmiddels ook achter. Het heeft een jaar geduurd. China laat niet met zich onderhandelen, dat heeft het nooit gedaan. Vandaar de (niet zo) nieuwe koers van Obama – die van de confrontatie. En zo is het weer tijd voor Tibet en Taiwan. China wordt weer even benaderd als de dictatuur die het is.
Tegenstrijdige signalen waar autoritaire regimes meestal maar één antwoord op hebben: voet bij stuk houden.
Het is de zwakte van de democratische vingerwijzing die, net als bij de opvoeding, vrij wil laten binnen zekere grenzen. Maar het werkt niet bij iedereen. In de beleving van het autoritaire regime bewijst de zigzaggende democratie dat zij onbetrouwbaar is. Er is geen autocraat die het principe van vrijlaten binnen grenzen begrijpt. Hij gedijt alleen bij grenzen.
En zo zullen de autoritaire machthebbers de signalen van toenadering ook niet begrijpen. Dialoog is in China niet meer dan een westers begrip voor uitstel.
Inderdaad, net al bij het kind dat nooit luistert, zijn grenzen soms het enige middel. Niet dat het Westen als een ouder de wereld de les dient te lezen, maar consequent zijn is voorlopig de enige taal die China verstaat. De westerse democratie zal daar wel wat voor moeten doen – én laten.
En dat is lastig. Ouders kunnen daar over meepraten.
Floris-Jan van Luyn
