Joris Luyendijk

Columns door Joris Luyendijk

In Londen werken ongeveer 330.000 mensen in de financiële sector. Antropoloog Joris Luyendijk doet voor nrc.next en het banking blog van The Guardian verslag van het leven in The City, met de blik van een buitenstaander.

Dus wie is de sukkel in de beursgang van Facebook afgelopen week? De eerste kandidaat is Facebook zelf. Het bedrijf betaalde de bank Morgan Stanley liefst 35 miljoen dollar om de beursgang te begeleiden. Er was een heel consortium van banken dat tezamen zo’n 176 miljoen dollar kreeg.

De kleine beleggers smeken om aandelen

Waarom betaalde Facebook zoveel? Ik praat erover met ‘John’, die jarenlang beursgangen begeleidde. Het is een werkelijk sympathieke en goedlachse vent, Engels en midden veertig. In de jaren voor hij afknapte op het wereldje verdiende hij zeker een miljoen pond per jaar.

lees verder

Voor sommige journalisten geldt: hoe belangrijker de geïnterviewde, hoe belangrijker het interview. Dit kan soms waar zijn, maar ik houd erg van gesprekken met mensen onderaan de ladder.

Je raakt het perspectief kwijt

In een restaurant bij Canary Wharf tref ik een accountant trainee. Hij is Engels, midden twintig en hij maakt een zelfverzekerde indruk. De afgelopen jaren heeft hij namens een van de grootste accountantkantoren de boeken gecontroleerd van een serie banken en financiële firma’s. Hij geeft zijn conclusie bijna schouderophalend: „Niemand bij een bank kan nog het hele overzicht hebben.”

lees verder

Je hebt opvallend veel allochtonen in de financiële sector van Londen. Ik spreek Turkse Duitsers en Franse Arabieren die stroperigheid, old white boys networks en al dan niet vermeende discriminatie thuis inruilden voor de kleurenblinde geldmachine die de City is. Je hebt ook Engelse allochtonen, die hier ‘English born children’ of ‘immigrant parents from the developing world’ heten.

Ik voel me omgeven door robots

Ik ontmoet Naema in Canary Wharf, waar veel grote banken zitten. Ze is een opgewekte vrouw van begin twintig van Zuidoost-Aziatische huize met een kleurige hoofddoek. Ze studeerde met een beurs aan Oxford en praat drie keer sneller dan ik aantekeningen kan maken. Ze schreef in een e-mail: „In mijn laatste studiejaar probeerde ik een stage te krijgen bij een advocatenkantoor in de City. Als allochtoon uit de arbeidersklasse met dyslexie was dat immens moeilijk.”

lees verder

Iedere gemeenschap produceert eigen hiërarchieën en de financiële wereld is geen uitzondering. Ondanks recent tumult lijken dezer dagen Goldman Sachs (‘Goldman’ of ‘Goldmans’ voor de insider) en Deutsche Bank (‘Deutsche’) de alfa-males onder de zakenbanken. De vijf grootste advocatenkantoren van het Verenigd Koninkrijk noemen zichzelf ‘De Magische Cirkel’ (ik verzin dit niet) en de grootste accountantskantoren heten ‘De Grote Vier’.

Ik doe weinig anders dan liegen

lees verder

‘Mijn inkomen? Oef, dat is gevoelig voor Engelsen. Op weg hiernaartoe zat ik erover na te denken, hoe je het kunt formuleren. Laten we zeggen, mijn salaris is zes cijfers en mijn bonus ook. Vergeleken met sommige collega’s bij andere banken word ik waarschijnlijk onderbetaald, overigens. Ik vraag me wel af hoe ik ooit kon leven van mijn beginsalaris, tien jaar terug. Ik kreeg veel minder dan afgestudeerden nu, rond de 25.000 pond. Ik had geen auto toen, een goedkoop appartement, eenvoudige vakanties.”

lees verder

‘Dat waren beangstigende tijden. Ik dacht: we zitten in een nieuw paradigma. Niets gaat meer zoals het altijd ging. En we begonnen te beseffen: de bank kan omvallen. Drie of vier keer waren we technisch failliet.”

‘Net genoeg’ weten is niet genoeg

Het is zo’n lekkere zonnige dag in januari en ik zit in een Londense pub tegenover een bijzonder vriendelijke, hoewel iets gespannen ex-bankier. ‘Wayne’ is een gewone jongen uit de arbeidersklasse van midden dertig die bij zijn bank uiteindelijk bijna een half miljoen pond per jaar verdiende. Hij leidde een team van ‘quants’, wiskundegenieën die een ‘algoritme’ hadden geschreven waarmee de bank automatisch posities innam op de financiële markten. Dat was uiterst lucratief totdat in 2008 de financiële crisis een aantal gaten in het algoritme blootlegde. Grote gaten.

lees verder

Achthonderd duizend pond per jaar is een boel geld voor iemand van midden dertig en toch kapte Roger – niet zijn echte naam – ermee. Hij lijkt een enigszins gespannen, maar oprecht aardige man. Meer dan tien jaar werkte hij als derivaten ‘structurer’ bij een topbank, en toen hij eenmaal had uitgelegd wat dit inhield, begreep ik wel waarom hij ermee was gestopt. Zelf zei hij het even later zo:

De financiële wereld was vroeger netter

„Het was het verhaal van dr. Faust. Ik verkocht mijn ziel aan de duivel voor een zak met geld, en de duivel kreeg mijn morele integriteit ervoor terug. Dat vond ik lange tijd prima en toen niet meer. Vanwaar die omslag? Het was niet één bepaald moment, geen donderslag van inzicht. Maar je moet jezelf iedere ochtend in de spiegel aankijken. Ik ging me voorstellen hoe ik ooit een zoon of dochter zou krijgen die zou vragen, ‘Papa wat doe jij eigenlijk voor werk?’. Wat moest ik dan antwoorden? ‘Nou lieverd, papa belazert zijn klanten’?”

lees verder

‘Ik had gewoon niet door hoe dit mij ging raken. In de zomer ging het nog wel, toen werkte hij van negen tot zeven. Maar toen al begon het veranderingsproces. Hij ging grappen maken over de echtgenotes van collega’s en hoeveel geld die uitgaven. Hoe de vriendin van een collega op haar verjaardag tot vier uur ’s nachts op hem had zitten wachten. Langzaam begon mij te dagen: dit zijn hints over hoe het gaat worden tussen ons. En toen begon deze herfst zijn werk echt, en moest hij werken tot middernacht, iedere dag. Waanzinnig hoe snel je je daarop instelt. Als ie nu een keer om tien uur ’s avonds klaar is, denk ik: wow, niet slecht.”

lees verder

‘Bankiers werken in teams en daar geldt: je bent met ons of je bent tegen ons. Als je iets naar buiten brengt, weet je dat ze je terugpakken. Niet meteen, maar bij de volgende ontslagronde…”

Mijn baan was mijn identiteit geworden

Het is een Londense wintermiddag en ik zit in een Starbucks tegenover een man van begin vijftig. Hij is zo’n Engelsman uit de arbeidersklasse met een geweldig stel hersens en nul kapsones van wie je er meer tegenkomt in de City. Hij was hoog bij een bank die omviel als gevolg van de enorme risico’s die zijn afdeling had genomen. Waarom deed hij niets?

lees verder

De ontslagbrief van Goldman Sachs’ executive director Greg Smith in de New York Times gisteren is schokkend. Smith beschrijft een „giftige” en „destructieve” cultuur waarin de belangen van de klant volstrekt ondergeschikt zijn aan die van de bank – het lijkt allemaal precies zo erg bij „Goldman” als mensen beweerden.

Laten we deze klant leegzuigen

Maar wacht eens even. Is Goldman heus de enige zakenbank waar klanten „muppets” heten wiens „ogen eruit geplukt moeten worden”? Los daarvan: klanten zijn niet de enigen die worden uitgebuit door zakenbanken. Hun eigen werknemers worden net zo behandeld. Zakenbanken hebben ruwweg twee poten: de financiële markten waar Greg Smith werkte en ‘dealmaking’, bijvoorbeeld fusies & overnames (mergers & acquisitions, of M&A). Luister eens naar deze jonge M&A-zakenbankier bij een grote bank: „Er bestaat zo’n beeld dat zakenbankiers, vooral in het prestigieuze M&A, heel verfijnd en beschaafd zijn. Maar ik hoor vaak dingen als „laten we deze klant leegzuigen”. Als we een pitch of een potentieel project bespraken met ons team, was negen van de tien keer de eerste vraag: hoe gaan we hier geld aan verdienen? Ik snap dat banken geld moeten verdienen, maar hoe kun je jezelf beschouwen als trusted adviser als je constant eerst aan je eigen vergoeding denkt?” Of deze Risk & Compliance-officer bij een andere grote bank: „Ik weet nog hoe ik in de eerste week een van de structured products-mensen sprak. Hij verkocht zogeheten PFI-deals, waarbij lokale overheden met een ingewikkeld financieel instrument bijvoorbeeld een ziekenhuis financieren. Ik vroeg wat zo’n lokale overheid nou heeft aan dat instrument. Hij keek me verbijsterd aan en zei: „Ben jij een socialist ofzo?”

lees verder