Soms is de meest voor de hand liggende opvatting dus niet de correcte.

Een gigantische moskee (pardon, islamitisch centrum) op minder dan 200 meter van Ground Zero is dus NIET bedoeld als een heel dikke middelvinger naar New York. Het is GEEN Arc de Triomphe, en ook als Bin Laden op Al-Jazeera verschijnt om de organisatie te feliciteren is het nadrukkelijk NIET de bedoeling dat er zo gedacht wordt.

Nee, als je net zolang je ogen dichtknijpt, totdat je gekleurde sterretjes gaat zien, en dan nog eens kijkt, dan zie je wat je hoort te zien. Juist ja. Die moskee is een teken van verbroedering en respect.

De nabijheid van Ground Zero maakt het alleen maar nog betekenisvoller. Met een beetje verbeelding kunt u zelfs volgen wat er op de website staat: „This proposed project is about promoting integration, tolerance of difference and community cohesion through arts and culture. […] a center guided by Islamic values in their truest form – compassion, generosity, and respect for all.”

Het klinkt alleraardigst. En de initiatiefnemers zijn gematigde aaibare moslims, die absoluut geen triomfmonument bouwen. Maar alleen al om het feit dat het niet zo moeilijk is om het centrum verkeerd op te vatten, is het een slecht idee, een smakeloos plan. Een gigamoskee naast Ground Zero bouwen is een Sapph lingerie billboard tegenover een kerk hangen. Het is de Gay Parade in Slotervaart, het is een marathon homo-trouwdag in Staphorst. Het is een Duitser die in 1947 een krans komt leggen bij de dodenherdenking. Ook al had die Duitser niets te maken met de nazi’s, het is nog steeds provocerend, het is blind. Een minachting van de lokale gevoelens.

Hoe geloofwaardig ben je, als je onder het mom van tolerantie en respect, je godsdienstvrijheid koste wat kost moet opeisen waar dat het allerpijnlijkst is?

Natuurlijk moet je de bouw niet verbieden. Gevoelens mogen nooit een argument voor vrijheidsbeperking zijn. Je kunt alleen maar hopen. Hopen dat de initiatiefnemers inzien dat hun centrum niet van veel ‘compassion’ en ‘respect for all’ getuigt. Dat het niet zal leiden tot veel ‘community cohesion’.

Rosanne Hertzberger

• Islam
• Religieuze gebouwen

De uitgever heeft voor dit artikel geen publicatierecht

• Geert Wilders
• Islam
• Mensenrechten
• Partij voor de Vrijheid
• Politieke partijen
• PVV

De uitgever heeft voor dit artikel geen publicatierecht

• Islam

Volgens de politieke barometer zijn Rita Verdonk en Geert Wilders samen goed voor 26 zetels. Dat is exact het aantal dat Pim Fortuyn op 15 mei 2002 behaalde. Wat betekent dit? Waarschijnlijk dat Marx gelijk had met zijn gedachte over hoe de geschiedenis zich herhaalt: ‘de eerste keer als tragedie, de tweede keer als komedie’.

In haar optredens gedraagt Verdonk zich als erfgenaam van Fortuyn, maar doordat zij niet bedeeld is met de vitale intuïtie en retorische zwier van die tragische populist, wordt ze een groteske, komische navolger.

Dinsdagavond zat ze bij Knevel & Van den Brink tegenover ‘handenschudweigeraar’ Mohammed Enait. Volgens Verdonk begint het met geen-hand-meer-krijgen en moet ze straks met een hoofddoek om over straat. Ze zei nog net niet voor haar clitoris te vrezen, maar het is overduidelijk dat deze vrouw doodsbenauwd is. Het komische effect zit hem vooral in het irreële karakter van haar angsten, en de Don Quichotterige bravoure waarmee ze haar fantoomtegenstanders te lijf gaat.

In werkelijkheid is er niets bedreigend aan dat handjevol dwazen dat geen vrouwenhanden schudt. De uitvergroting in de media van dit randverschijnsel overschaduwt het echte integratiedebat.

„U creëert bipolaire conceptualisaties!” brieste Enait, die zich klaarblijkelijk goed heeft ingelezen in al die poststructuralistische, postkoloniale en post-God-weet-wat-tralalalaria die aan universiteiten een tijdje bon ton zijn geweest. Ook bij Nova sprak Enait laatst in dit hermetische abacadabra. Enaits taalgebruik is een voorbeeld van hypercorrectie.

Ook dat is komisch, en het EO-presentatorduo schuddebuikte dan ook van plezier. Al zit er wel een tragisch randje rond deze humor: Enait had het met deze uitspraak namelijk een zeldzame keer bij het rechte eind. Verdonk en Wilders dragen hun fantoomfobieën over aan de ontvankelijke massa, door ze het schrikbeeld van een verislamiseerd Nederland voor te houden en een vijandige tweedeling te stimuleren.

Dat gevaar laat zich echter eenvoudig bestrijden. Namelijk door dit soort discussies te bekijken als wat ze zijn: humoristisch amusement, niets meer en niets minder.

Christiaan Weijts

• Islam
• Mohammed Enait
• Openbaar bestuur
• Rita Verdonk

Waarom was de VOC zo succesvol? Ondermeer omdat andere Europese multinationals, zoals de Spaanse en de Portugese, zo dom waren hun heidense handelspartners te willen bekeren. Niets eergevoel, dacht de Nederlander, gewoon pakken die poen, en laat ze maar hun kralen rijgen en hun totempalen aanbidden.

Die VOC-mentaliteit is terug, met als koplopers Friesland Foods en Zwanenberg-worsten, die onder druk van een dreigende boycot in Jordanië een advertentie plaatsten waarin ze afstand namen van de film Fitna.

De motivatie ervoor is een staaltje hypocrisie in het kwadraat. Zwanenberg verklaart dat de advertentie via „een tussenpersoon” tot stand kwam: „Wij praten niet met meneer Sheikh [=voorzitter van het actiecomité in Jordanië], dus wij zijn nergens voor gezwicht.” Koop een gestolen auto van een tussenpersoon en waan jezelf roomser dan de Paus.

En: „Je kunt geen zaken doen als je de geloofsovertuiging van een ander niet respecteert.” Klinkt billijk, maar in dit geval gaat het niet om het respecteren van een geloofsovertuiging, maar ook om juridisch-politieke steun. Steun aan het comité van Sheikh betekent steun voor de strijd voor een internationaal geldend verbod op belediging van religie, steun voor arrestatiebevelen voor filmmakers en cartoonisten.

Natuurlijk is het absurd dat men onze worstjes en kaasjes niet meer slikt vanwege zoiets futiels als een filmpje of een tekening, maar deze steunbetuiging is niet het passende antwoord op zoveel stupiditeit. Al is het maar omdat de producten nu in eigen land een verdacht bijsmaakje krijgen. Rechtsgeleerde Afshin Ellian is onmiddellijk gestopt met de consumptie ervan, zo begrijp ik uit zijn weblog, waarin hij oproept de ‘verraders’ te boycotten.

Smelt de kazen! Ban de bloedworsten! Het krijgt Monty Python-achtige trekken. De export van Nederland naar Jordanië bedraagt 0,6 procent van de totale export. Die kunnen we toch warempel wel missen, in dienst van ons vrije woord? Gooi er binnenslands een campagne tegenaan ter compensatie. Profileer jezelf als Vrije Woord Worst. En laat ons, met Monty Python, kunnen roepen: blessed are the cheesemakers!

Christiaan Weijts

• Export
• Film
• Friesland Foods
• Geert Wilders
• Islam
• Zwanenberg

Weekblad HP/De Tijd bevindt zich al een tijdje in zwaar weer: teruglopende advertentie-inkomsten en een dalend lezersbestand. Tijd voor een marshallplan. Ook de VVD is er beroerd aan toe: historisch lage stand in de peilingen en dalend ledenbestand. Tijd voor een marshallplan.

Het cartoonrelletje kwam als geroepen. Het weekblad liet onmiddellijk de acht gewraakte Nekschotcartoons afdrukken, en ook VVD-leider Mark Rutte omarmt nu deze internetcartoonist. Hij wil de acht tekeningen exposeren in een ‘Vrijdenkersruimte’ in de Tweede Kamer, samen met werk van Ellen Vroegh (wíe zeg je? O ja, dat blotetietenmens uit Huizen) en Sooreh Hera (wíe? O ja, van de Mohammed-homo-foto’s).

Het zijn verontrustende tijden: kunstwerkjes van marginale hobbyisten moeten een partij uit het slop trekken. Min keer min is plus, zal Rutte denken.

Werktitel voor een bestseller: Het Waargebeurde Dagboek Van Een Streng Islamitisch Meisje Dat Haar Boerka Afwerpt En In Een Bordeel Gaat Werken, Gerund Door Dronken Varkenfokkers, Alwaar Zij Haar Ware Lesbische Ik Leert Omhelzen. Logootje van de VVD achterin. Voorpublicatie in HP/De Tijd. Toertje langs de actualiteitenprogramma’s. Hans Teeuwen vragen voor onderduikruimte. Gratis pr door spoeddebat. Torenhoge royalty’s toucheren.

Voelen Nederlandse moslims zich hierdoor beledigd? De laatste tijd klinken er steeds meer geluiden uit die hoek die wijzen op het tegendeel. Zie de reacties op Fitna. Zie de reactie van een moskee in Huizen: die tietenschilderijen mogen er gewoon hangen.

Het hele meningsuitingsdebat begint steeds meer een gevecht te worden tussen politici, opiniemakers, kunstenaars en justitie onderling. Nog even, en de enigen die zich nog redelijk weten op te stellen in dit krakeel zijn de normale Nederlandse moslims.

Kunst ondervraagt, kantelt en kraakt de werkelijkheid. De kunstenaar die zich committeert aan het nauwe pad van een politieke ideologie, profeet of moraal, is een simpele pamflettist. Zodra de kunst zich voor het karretje laat spannen van een partij, portemonnee of loze provocatie, houdt zij op kunst te zijn. Ruttes ‘Vrijdenkersruimte’ beledigt niet de moslims. Zij beledigt vooral de kunst.

Christiaan Weijts

• Islam
• Kunst
• Mark Rutte
• Politieke partijen
• Tekenkunst
• VVD

De uitgever heeft voor dit artikel geen publicatierecht

• Film
• Geert Wilders
• Islam
• Parlement
• Tweede Kamer der Staten Generaal

Het ergste aan Fitna vond ik persoonlijk de muziek. De rest was natuurlijk ook beneden niveau, maar dan dacht ik telkens: over het niveau van wie hébben we het nou helemaal? Toen ik tegen het einde in een van de krikkemikkige tussenteksten las: ‘u hoorde een pagina uit het telefoonboek’ – moest ik bijna vertederd glimlachen, zoals je vertederd kunt glimlachen om een geestelijk gestoord kind dat met scheve letters een briefje van zes woorden op papier heeft gekregen.

Maar Tsjaikovski en Grieg in de geluidsband!

lees verder›

• Film
• Geert Wilders
• Islam

Zijn teksten zouden beledigend zijn. De opwinding die er aan vooraf gaat is zo groot dat men zich afvraagt of de regisseur het wel gaat waarmaken. De gemeenschap is in gespannen afwachting. Zelfs de politie staat paraat. Islamitische woordvoerders roepen op tot zelfbeheersing en benadrukken nog eens dat „in tegenstelling tot hetgeen alom wordt geloofd” de meeste moslims tegen censuur zijn.

De regisseur laat zich niet uit het veld slaan. „Het wordt vervloekt, bespot en veroordeeld, zonder dat men precies weet waar het over gaat”, zegt hij. Inderdaad, het Fatwa dat tegen de auteur is uitgesproken is bekender dan zijn werk. De regisseur wil daar verandering in brengen. Onvervaard gaat hij verder. Is hij moedig of gek, wil de pers weten. Niet gek, zegt hij, maar moedig wil de regisseur het ook niet noemen. Geen moment heeft hij zich zorgen gemaakt over de veiligheid van hemzelf en de mensen die erbij betrokken zijn. „Ik ben overtuigd dat wij in een vrije maatschappij leven die ons zal beschermen als het er op aankomt”, zegt hij.

Dat hij beter iets anders had kunnen kiezen, dat hij provoceert, dat hij geweld aantrekt – hij wil er niets van weten. De auteur heeft immers zelf geschreven: ‘De opdracht van een kunstenaar is het onbenoembare te benoemen, bedrog te openbaren, stelling te nemen, discussie op gang te brengen, de wereld te vormen om zo te voorkomen dat zij inslaapt.’

Wat achterblijft is de verwondering van een gretig, maar angstig publiek. Zal het gaan kijken? Welke standpunten steunt het daarmee? Ligt de islam werkelijk onder vuur? Gaat het hier niet om de vrijheid van meningsuiting? En ten slotte is alle opwinding wel terecht?

Misschien.

Maar dit is het verschil: hier gaat het om literair werk. De vertolking van een internationaal bejubelde vertelling. De reacties zijn navenant.

Jazeker, de Satanische Verse, de Duitse toneelbewerking van de omstreden roman van de Indiaas-Britse schrijver Salman Rushdie houdt de gemoederen in Potsdam flink bezig. Gisteren beleefde het stuk zijn wereldpremière.

Floris-Jan van Luyn

• Islam
• Salman Rushdie
• Toneel

En zo zaten we allemaal stilletjes en in de ban te kijken naar een film die qua niveau van tekst, beeld en inhoud bepaald onderdeed voor de spreekbeurt ‘Het nijlpaard en zijn gewoontes’ die ik in het voorjaar van 1984 hield.

Maar ja, we hadden al zo lang op Fitna gewacht dat we elkaar ongeveer wegduwden voor de tv om te kijken naar Het Plakboek van Geert. Wat heeft die man het de afgelopen jaren druk gehad. Elke krantenkop met het woord ‘moslim’ erin heeft hij vlijtig uitgeknipt, ingeplakt, gefilmd en er zwaarmoedige muziek onder gezet. Zelfs als in die kop alleen iets stond als ‘School viert islamitische feestdagen’.

lees verder›

• Film
• Geert Wilders
• Islam