datum datum

Antonie en het Werther-effect

Door Rob Wijnberg Rob Wijnberg
43
reacties
op 8 oktober 2010

In de dagen na de verschijning van de roman Die Leiden des jungen Werthers (1774) van de Duitse schrijver Goethe gebeurde er iets vreemds. Talloze mensen pleegden opeens zelfmoord, vaak op dezelfde manier als Werther, de hoofdpersoon uit het boek. Dit kopieergedrag staat tegenwoordig bekend als het Werther-effect.

Door de zelfmoord van acteur Antonie Kamerling was het Werther-effect gisteren langdurig onderwerp van discussie op onze redactie. Oorspronkelijk hadden wij namelijk het plan opgevat om, bij wijze van eerbetoon, een grote uitklapfoto van Antonie Kamerling op de In Beeld-pagina te plaatsen – een foto uit de tijd dat hij nog ‘Peter Kelder’ was en als jeugdidool boven het bed van vele meisjes hing. Ook wilden we, naast de necrologie, een achtergrondstuk plaatsen over het voorval, gebaseerd op de twitterberichten die Kamerling tot voor kort veelvuldig de wereld in stuurde.

Van beide plannen hebben we echter afgezien. Ten eerste, omdat we de extra aandacht – ook al was ze goed bedoeld – niet netjes vonden jegens de nabestaanden, die de media om ‘terughoudendheid’ hadden gevraagd. Maar ook vanwege het Werther-effect. Uit onderzoek is gebleken dat de zelfmoord van bekende personen kan leiden tot kopieergedrag, zeker wanneer er in de media overvloedig aandacht aan wordt besteed. Doorslaggevend blijkt vooral de mate van identificatie met de beroemdheid – iets wat met (vroegere) jeugdidolen sterk het geval is. Het sentiment dat wij wilden oproepen met de ‘uitklapposter’ midden in de krant was in dit licht dus ongepast geweest.

Niet dat de meningen onverdeeld waren: een deel van de redactie, waaronder ikzelf, was uiterst sceptisch over de wetenschappelijke waarde van dit soort onderzoeken en vond het bovendien te ver voeren om met dit soort vermoedelijke risico’s rekening te houden. Zo geredeneerd staat er iedere dag wel iets in de krant wat tot ongewenst gedrag zou kunnen leiden, luidde het verweer.

Psychologieredacteur Ellen de Bruin beslechtte uiteindelijk de discussie door te wijzen op de richtlijnen inzake het copycat-effect, opgesteld door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Daarin staat beschreven op welke manier het beste over zelfdoding kan worden bericht. De redactie heeft besloten zich naar deze richtlijnen te voegen – met alleen een necrologie, zonder uitwijding over de details van het voorval, als resultaat.

42 reacties op "Antonie en het Werther-effect"rss-icon

Ik vind het juist goed dat uw redactie rekening heeft gehouden met de aanbevolen richtlijnen inzake het copycat-effect. Uitstekend.

Een hele goede keuze van de redactie. Terughoudendheid uit respect voor de nabestaanden is een basis beschaafdheidsprinicipe waar de meeste media helaas al jaren (en steeds meer) lak aan hebben. Ik heb geen verstand van het zgn. Werther-effect, maar kan me voorstellen dat er -helaas- mensen zijn die hiermee het duwtje in de rug zien dat ze nodig hebben om ook zelfmoord te plegen: de aandacht voor BN-ers is ook op dit gebied ziekelijk…

Ziezo. Klaar.

Geachte meneer Wijnberg,

Geschokt door de dood van Antonie Kamerling, leeftijdgenoot, verder geen bekende, ben ik erg blij met de manier waarop jullie hierover berichten. Bovendien vind ik de manier waarop jullie het wél doen ‘groot’ genoeg. Het geeft mij het gevoel dat ik lid ben van de juiste krant, ik kom uit een Telegraaf nest en had juist een hekel aan de opgeklopt heid en de opdringerige manier van verslaggeving bij ernstige ellende, van welke soort dan ook. Wat mij betreft een prima beslissing dus.

Het is schrikken als de krant het belangrijkste nieuws niet op de voorpagina meld. In het artikel achterin de krant stond een slordigheidsfout: twee keer de zin dat hij twee kinderen had.
Dat staat slordig en getuigt niet van respect voor het gebeuren.
Hou op met dat nadenken over jullie eigen rol in het nieuws, geef gewoon verslag, meer hoeven jullie niet te doen.

was elke krant maar zo prident.

tikfoutje: prudent !

Was er na de dood van Kurt Cobain sprake van dit zogenoemde effect? Ik kan me niks herinneren. Ik weet wel dat Amerikaanse media vaak dingen brullen als “Suicide is not the answer!”

geheel eens met jullie afweging.
Voor mij is het respecteren van de wens van de familie, als je zelf al niet op terughoudendheid was gekomen,voorop.

Hoe zorgvuldig ik jullie afweging ook vind, ik mis wel een argument: het moment van jullie publicatie. Als je het overlijden van Antonie Kamerling uit de nrc.next moest lezen, weet ik niet onder welke steen je donderdag leefde. Daarmee wil ik uiteraard niet zeggen dat je helemaal geen aandacht moet besteden aan dit onderwerp. Wel dat ik jullie argumenten zie als mosterd na de maaltijd. Je kunt kopieergedrag volgens mij alleen voorkomen bij een complete radiostilte. Dat lijkt me in het huidige mediatijdperk onhaalbaar; nog los van het feit of het zinvol en wenselijk is. Ik vind het wel kies om niet in te gaan op de details van het voorval.

Beste redactie,

Ik vind het een goede zaak dat jullie uivoerig nadenken hoe over dit voorval te berichten. Als medewerker op een middelbare school weet ik hoeveel impact zelfdoding heeft op de omgeving en hoe belangrijk het is dat dit nieuws op de juiste manier gebracht wordt. Laten we hopen dat jullie keuze het beoogde effect heeft.

Heb veel respect voor jullie genuanceerde en respectvolle benadering.

Prima dat mijn krant niet meegaat met de massa en nadenkt over mogelijke consequenties van overmatige aandacht voor de zelfmoord van Kamerling. Maar een kort berichtje op de voorpagina waarin verwezen wordt naar de necrologie op p. 26 en het stuk van Wijnberg op p. 3 was op zijn plaats geweest. Het zou recht hebben gedaan aan de nieuwswaarde van dit feit en de emoties die het bij velen losmaakt.

Mijn complimenten voor de zorgvuldigheid en de interne discussie.

Je zou willen dat NRC Handelsblad op dezelfde manier had nagedacht. Wat een smerige voorpagina. Hulde voor Next.

Geen uitklapposter maar wel een artikel. Dat is dan toch precies hetzelfde? Lekker terughoudend met respect naar de familie.. Niet dus.

Louise,
ik ben het absoluut niet met je eens. Wat moderne media missen, is een nuchter perspectief op hun eigen verantwoordelijkheid. Journalisten hebben een belangrijke taak en ik vind het bijzonder goed dat Next nadenkt over de zijne. Voor media die ‘gewoon verslag geven’ kun je overal terecht. Ik ben bijzonder blij dat ik een abonnement heb op een krant die wél nadenkt over maatschappelijke belangen en de rol van de media hierin.

Wow, was elke krant maar zo integer met wat ze plaatsen en zeggen.
Mij houd t vooral bezig wat t voor de omgeving betekent als iemand ervoor kiest ineens niet meer verder te willen. Hoe goed kennen we onze naasten en mensen om ons heen? Laat ik mijn diepste zieleroerselen wel aan andere zien? Wat kunnen anderen voor mij betekenen als ik t moeilijk heb?luisteren is vaak al geweldig!! En wat kan ik nu Echt voor een ander betekenen?
Wat weet ik nu Echt van de ander?

Tuurlijk wil iedereen je helpen en steunen, daar heb ik geen twijfel over, en toch moet je door bepaalde zaken ‘zelf’ heen. Dat vind ik persoonlijk soms ook een hele opgave. Zonder dit nu te overdramatiseren hoor.
Goedbedoelde hulp is niet altijd wat je nodig hebt, maar hoe krijg je dat wat je echt nodig hebt?
De plotselinge, voor mij tenminste, dood van iemand roept dit soort vragen in me op.
Ben benieuwd hoe anderen daar tegenaan kijken.
Harte groet Ingeborg

Prima houding natuurlijk, maar dit zou vanzelf moeten spreken. Waarom nog uitgebreid beschrijven hoe tactvol jullie wel niet zijn? Dat wisten we zo ook wel…

Uitstekend en bravo!

Jullie beslissing verdient respect.

De krant heeft dit keurig behandeld.
Een uitklapposter had ik beslist ongepast gevonden !

Het kan toch ook heel respectvol wél over hem gaan?

Zijn dood houdt een grote groep mensen bezig, velen zijn erdoor geraakt en erdoor in verwarring. Het zet aan tot denken, hoe kan dit gebeuren, hoe ziek ben je dan, hoe moet dit zijn voor zijn naasten, had niemand iets kunnen doen etc.

Deze laatste vraag houdt zelfs mij als twitteraar bezig. Door hem te volgen, kregen zijn volgers een kijkje in zijn leven. Doordat hij velen terugvolgde en vaak antwoordde voelde je je ‘verbonden’. Dat hij stopte was heel vreemd, hadden de volgers daar niets mee ‘gemoeten’?

Naar mijn idee kun je het hier op heel respectvolle wijze over hebben. Zelfmoord lijkt nu een soort taboe, terwijl het zo complex is. De dood van Antonie Kamerling zou ook een aanleiding kunnen zijn het hier eens met elkaar over te hebben.

Maar goed, dit is natuurlijk op geen enkele wijze wetenschappelijk bewezen…

Dan wil ik wél graag een artikel lezen over het Werther effect, of over zelfdoding: nog steeds doodsoorzaak nummer één bij het next publiek. Verkeersveiligheid, kankerbestrijding, goede kraamzorg, daar kan je andere voorname doodsoorzaken mee bestrijden.
Wat doe je tegen zelfmoord? Vrije keus accepteren? Anti-depressiva voorschrijven? Of is er ook nog ander beleid denkbaar?

De redactie heeft een goede keuze gemaakt door beschaafd en met respect voor de nabestaanden aandacht te besteden aan het overlijden van Antonie Kamerling. Het heeft als redactie weinig zin om rekening te houden met het Werther effect als andere media dat niet doen.

Vroeg me gisteren al direkt af bij dit afschuwelijke bericht hoeveel mensen dit als laatste zetje zouden ervaren. Editie NL leverde gisteren naar mijn idee een waardevolle toevoeging: een interview met een suïcidedeskundige en het telefoonnummer van een hotline. Hoewel ik vind dat nrc. next een juiste keuze heeft gemaakt, had dit misschien ook hier niet mogen ontbreken. Juist als je helemaal klem zit moet het je heel gemakkelijk gemaakt worden om contact te kunnen maken, om het onomkeerbare trachten te voorkomen.

Om meteen maar zelf de daad bij het woord te voegen: 0900-0767(5 cent per minuut). Sensoor kun je 24 uur per dag bellen, 7 dagen per week. Het is alvast een begin.

Ik heb veel respect voor de manier waarop jullie nadenken over de effecten van jullie berichtgeving. Ik hoop dat jullie hierin navolging krijgen van andere media!

Deze reactie kan ik misschien beter naar NRC Handelsblad sturen en dat doe ik misschien ook nog wel, maar als aanvulling op jullie overwegingen:

Gisteren kwam ik tegen vijven aan bij iemand in mijn eigen omgeving die aan een zware depressie lijdt. Zij leest op dagen dat zij zich slecht voelt geen kranten en kijkt geen nieuws.

Gistermiddag was zij net opgestaan na een zware moeilijke dag en het ging weer een beetje, toen ze de NRC uit de brievenbus pakte om hem voor haar man op tafel te leggen. Dus niet om hem zelf te lezen.

‘Zelfmoord acteur Antonie Kamerling’ was de grote kop over de hele voorpagina, waar je ook als je de krant niet wil lezen, niet aan kon ontkomen. Het leek de Telegraaf wel.

Als er: ‘Atonie Kamerling overleden’ had gestaan was het nog anders geweest. Het woord ‘zelfmoord’ triggerde haar, ze betrok het heel erg op zichzelf (dat doen mensen met een zware depressie) en was bang dat als een succesvolle relatief jonge man een zware depressie niet aan kan, zij dat misschien op een dag ook niet meer kan. Daarvan raakte ze volledig van de kaart.

Ik trof haar – gelukkig slechts een kwartier later – huilend en in paniek aan. Dat was met een andere kop – op een andere plek in de krant of zonder het woord ‘zelfmoord’ – anders geweest: dan had ze het niet gezien (in het eerste geval) of niet op zichzelf betrokken (in het tweede geval, helemaal omdat ze Kamerling niet kende).

Ik ga er vanuit dat NRC bewust voor deze kop heeft gekozen – het verkoopt allicht goed. Maar ik ben blij te lezen dat NRCNext een andere afweging heeft gemaakt.

Het hier uitgesproken respect door de lezers voor jullie benadering op basis van het Werther effect verbaast me eerlijk gezegd. De NEXT overwegingen lezende vanochtend, maakt me duidelijk dat jullie het respect voor de nabestaanden in mijn ogen juist niet op de eerste plaats zetten. Nee, sterker nog, het Werther effect wordt openlijk als grondslag gebruikt om te laten zien hoe ‘groots’ NEXT is door niet in te spelen op het sentiment. Roept toch een beetje gevoel op van een, wellicht niet met opzet bedoelde, profilering ten opzichte van andere kranten. Jullie aanpak krijgt pas waarde als dit toegepast wordt op alle situaties waarbij er sprake is van zelfdoding. Neemt niet weg dat ik het goed vind dat jullie overwegingen durven te delen met ons, de lezer.

Beste redactie,

Alle lof voor jullie overwegingen en de uiteindelijke beslissing, een erg goede move wat mij betreft. Ik kan nl helaas uit eigen ervaring melden dat het vernoemde copycatgedrag of Werther-effect bestaat en hoe verleidelijk dat kan lijken voor mensen die depressief zijn.
Voor mezelf treedt dat effect niet op bij een zelfdoding van een bekend personage, maar na de recente zelfdoding van een vriend had ik de sterke neiging hem achterna te gaan.
Zoals een vriend van Antonie terecht zei, kan een depressie sterker zijn dan jezelf. Het gewicht ervan drukt alsmaar door en op een bepaald moment krijg je het gevoel dat het niet langer te dragen is en dreig je te bezwijken onder de last ervan. Met name onder de hulpeloosheid en het vooruitzicht van de oneindig lijkende hopeloosheid van de gevoelens kan een mens relatief makkelijk breken.
Voor mensen die niet intiem bekend zijn met een echte depressie is dat moeilijk voorstelbaar. Voor mensen die er zelf aan lijden kan het ‘voorbeeld’ van iemand die de moedige beslissing heeft gemaakt zelfstandig een einde te maken aan hun lijden (en de impact die dat heeft op hun naaste omgeving) zeer aanstekelijk werken.

Zoals gezegd, alle lof dus voor uw overwegingen én uiteindelijke beslissing.
Een neutrale mededeling van de gebeurtenis volstaat. Wellicht aanleiding voor een doorwrocht achtergrondartikel over depressie en een serie omtrent verschillende opvattingen over het hiernamaals. Zó zou je hulp of tegenwicht kunnen bieden aan mensen die wel wat steun kunnen gebruiken.

Na 30 jaar lezen en studie n.a.v. de shockerende bewustwording na mijn eerste zelfdodingspoging kan ik alleen maar zeggen dat ik geloof in de onsterfelijkheid van de ziel. Met andere woorden, in het eigen gewaarzijn van jezelf, (het veelgeroemde zelf-bewustzijn dat ons zou onderscheiden van dieren) bestaat dood-zijn (als in een groot, allesomvattend niets-zijn lijkend op bewusteloosheid of slaap) niet.

Naar mijn mening is zowel de beslissing om geen grote foto, maar wel een necrologie te plaatsen alswel de toelichting hierop een goede keuze van NEXT.

Ik vind de toelichtende columns over hoe nrc.next met het nieuws omgaat een verrijking van de krant.

Ik ben trots op jullie reactie, redactie. En ik ben trots dat dit mijn krant is.

Graag geef ik ook een paar woorden..
Athonie’s eigen woorden.
Ik acteerde al voordat ik acteur werd.
Ik zat als kindje helemaal in een eigen wereld en begreep later dat het betaalde acteerwerk me een vluchtroute kon geven uit de werkelijkheid.
Vraagje…
Heeft niemand van de collega’s en andere profiteurs hem nooit kunnen zeggen dat dit gedrag er niet eentje was die eeuwig vol te houden was?
Valt me dus erg tegen van die creatieve luitjes die nu zo in diep aan het wentelen zijn.Ik zou zeggen laat vooral liefde het werk voor je doen,dan kan een uitgebuite Antonie van zijn rust gaan genieten.

Allicht hoop ook ik dat de dood van Kamerling niet gekopieerd wordt. Maar berichtgeving hierover, en over zijn depressies, kunnen wel bijdragen aan een beter begrip over de ernst van depressie en het verschil met een normale neerslachtigheid. Misschien kan Next als tegenprestatie dit onderwerp binnenkort uitlichten?
Ik las hierover een aardige blog: http://edgeofeurope.wordpress......zelfmoord/

Ook ik sloeg vanmorgen de krant open en was blij verrast met jullie manier van publiceren. Ik snap de discussie, en vind het ook echt een pluspunt dat jullie dit in de krant publiceren. Het is een lastige discussie, maar ik denk dat het prima is opgelost zo.

@de redactie: wat vinden jullie van de richtlijn van de Ivonne vd Ven Stichting? http://www.ivonnevandevenstich.....htlijn.pdf

Eindelijk integriteit en dus echte journalistiek!
Hopelijk volgt het copycat-effect in de rest van de media! Te beginnen bij NRC Handelsblad, die met hun schreeuwpagina toch het liefst zoveel mogelijk ramptoeristen verleiden om vooral te kopen! Beter om nu inderdaad de discussie aan te zwengelen rondom de ingewikkelde aandoening die depressie is. Dat kan dus zowaar op een intelligente en smaakvolle manier.

de juiste beslissing.

Hoe beoordelen jullie wat nieuws is, wat geen nieuws is? Als Wouter Bos een einde aan zijn leven zou hebben gemaakt, zouden jullie dat dan ook niet voorop zetten uit angst voor het “Werther-effect”?

ja heel mooi hoe jullie dit hebben gedaan@hans ook heel gaaf wat jij schrijft!! ik geloof ook niet dat de ziel sterft of gaat slapen!! Ik geloof in een eeuwigheid en in Jezus! begrijp me niet verkeerd ik ben hier niet om te oordelen ofzo zelf lijdt ik ook aan hevige depressies en heb ook een zelfmoord poging gedaan maar de heere Jezus laat mij zien dat Hij een plan heeft met men leven hoe moeilijk die ook is want toen ik gisteren hoorde van de zelfmoord van athonie trok het best even aan mij.echt naar. dus ik snel naar mijn Velosser Jezus en heb bij Hem uitgehuild!!!

Dat van die grote (notabene)uitklapfoto is toch hopelijk cynisch bedoeld? Weet niet of cynisme zo gepast is en zou het weglaten van de GROTE uitklapfoto al helemaal geen integriteit willen noemen. Het artikel valt voor mij in de categorie foute, misplaatste grap.

Interessante discussie.
Als ik niets heb gemist heeft de Next het overleiden van Kamerling niet op een nieuwspagina gebracht en alleen in een soort necrologie op de kunstpagina (zonder verwijzing daarnaar op de voorpagina). Op de kunstpagina staat niets over zijn doodsoorzaak. Ik zou anders gekozen hebben.

Je mist als dagblad nu het belangrijkste nieuws van die dag (voor heel veel Nederlanders) op je nieuwspagina en dat is toch enigszins raar.

Het is heel goed om geen ranzig verhaal met details over zijn zelfmoord te schrijven. Maar het is wat mij betreft in dit specifieke geval niet nodig om te verzwijgen dat hij zelfmoord heeft gepleegd. Omdat iedereen dat al weet vanuit andere media. Natuurlijk, als iemand in een sloot springt, spring je er ook niet achteraan. Maar dit is vergelijkbaar met een van een verkrachting verdachte topvoetballer ‘Robin van P.’ noemen.

En als je dan toch, uit principieel oogpunt, vanwege het Werther-effect niet wilt noemen dat hij zelfmoord heeft gepleegd, moet Rob Wijnberg deze column ook niet schrijven. Want nu noem je het toch. Nu komt het op mij een beetje over als ‘kijk-ons-eens-etisch-zijn’ en dat vind ik niet bij de topkrant nrcnext passen.

Reageer