Het einde van contant geld
Een uitstervend verschijnsel: contant geld. (Foto Stock.xchng)
We betalen steeds minder met contant geld. De munten en briefjes worden vervangen door elektronisch betalen, in Nederland voornamelijk met de pinpas. Vandaag staat in nrc.next een verhaal over Almere, waar een aantal winkels kassa’s waar je met cash kunt betalen, voorgoed vervangen door een pinkassa. „Wat mij betreft mag cash er helemaal uit”, zegt burgemeester Annemarie Jorritsma.
Wat is het psychologische effect van een toenemend aantal aankopen met pin?
Pijn van betalen
Dat je gemakkelijker geld uitgeeft met elektronisch betalen dan contant blijkt al eens wetenschappelijk te zijn onderzocht. Professor Eric van Dijk, van de Universiteit Leiden stuurde me een aantal onderzoeken waarin werd uitgelegd dat naarmate een transactie minder transparant is, de kans groter is dat een consument meer uitgeeft.
Als iemand een aankoop doet, dan voelt hij de ‘pijn van betaling’, maar ook het genot van consumptie. Als het consumptiegenot groter is dan de pijn, zal iemand tot de aankoop besluiten. Bij een contante afrekening is de ‘pijn van betaling’ hoger dan bij een elektronische betaling – je merkt immers direct dat je portemonnee leger wordt.
Transparantie
Elektronisch betalen voelt minder ‘echt’. Deze onderzoekers spreken van ‘monopoly-geld’. De meeste onderzoeken richten zich op het gebruik van creditcards, maar het theoretische argument (de redenering van de transparantie) is ook geldig voor pin-betalingen of internet-aankopen, aldus professor Van Dijk. Onderzoeker Dilip Doman zette de transparantie van verschillende vormen van betalen in 2003 op een rij:
Diezelfde Soman publiceerde in 2001 een onderzoek met John Gourville, waarin zij lieten zien dat het bundelen van betalingen (zoals één keer per maand bij de meeste creditcardrekeningen wordt gedaan) ook leidt tot een gemakkelijker uitgavenpatroon.
Als voorbeeld beschreven ze twee skiërs genaamd Ernie en Bert (ook wetenschappers hebben kinderen). Ernie betaalt vier keer 40 dollar voor een dagpas en Bert koopt een vierdagenpas voor 160 dollar. Er zou dus geen verschil moeten zijn in hoe ze denken over het product dat ze hebben gekocht – het kost beiden immers even veel geld.
Experiment
Maar Soman en Gourville beargumenteren – en bewijzen aan de hand van een experiment – dat de kans dat Bert op de laatste dag (het is slecht weer) gaat skiën kleiner is dan de kans dat Ernie gaat skiën. Mensen hechten minder waarde aan gecombineerde verliezen dan aan ieder van de verliezen afzonderlijk, zo bleek.
Met de kennis van deze onderzoeken, is de logische vraag: zullen mensen meer gaan uitgeven in winkels waar voornamelijk of alleen gepind kan worden? Professor Van Dijk:
„Dat lijkt me geen gewaagde voorspelling. Het geldt vooral voor niet-essentiële producten. Bijvoorbeeld een cd in de supermarkt, waarvan je denkt: ach, waarom ook niet.”
Heb je zelf wel eens het gevoel dat je makkelijker iets koopt omdat je het pint? Of hou je alles netjes bij in een kasboekje?
Leuk dat contant geld wordt uitgebannen in Nederland, maar hoe moet ik nu mijn privé-transacties doen? Ik ga naar de buurman, hij vertelt dat hij een TV te koop heeft, en ik wil hem €50 geven. Moet ik dat geld overmaken of zoiets?
Heeft iemand al een praktische oplossing voor buitenlanders in Nederland? Veel Amerikanen, Britten, en andere buitenlanders hebben geen debit card (Maestro), alleen een Credit Card (Visa/Mastercard) en kunnen dus niet/nauwelijks elektronisch betalen in Nederlandse winkels.
Daarnaast wil ik altijd de mogelijkheid hebben een anonieme transactie te doen. Ik wil iets kunnen kopen zonder dat de overheid weet dat ik dat doe, al was het maar omdat ik niet weet wie er over 20 jaar aan de macht is. Big Brother is watching you, met camera’s, GSM-positiebepaling, OV-chipkaart en PIN/creditcard-transacties. Binnenkort is daar geen ontsnappen meer aan.
martin op 2 June 2009 om 10:32