Directeur Didier Lombard van France Telecom een dag nadat een werknemer een zelfmoordpoging deed. Foto AFP
“Als mens besta ik niet meer in uw bedrijf.” Met die zin sluit een oud-medewerker van France Telecom, die ondertekent met zijn personeelsnummer, een open brief aan bestuursvoorzitter Didier Lombard af. ‘DYDO 5403′ houdt de hoogste baas verantwoordelijk voor de zelfmoorden op de werkvloer.
De J’accuse is een hit op het Franse internet. De aanklacht staat symbool voor de commotie over 23 zelfmoordgevallen in anderhalf jaar bij het grootste Franse telecomconcern dat na de privatisering in 1990 de ene na de ander reorganisatie doormaakte.
Menselijke ramp
Vorige week vrijdag sprong een werkneemster uit het raam van het hoofdkantoor. Twee dagen eerder stak een medewerker zichzelf in de buik tijdens een overplaatsingsgesprek. En afgelopen maandag nam iemand een overdosis slaapmiddelen in de bedrijfskantine. Het ziekteverzuim is extreem: 70 procent.
Deze “menselijke ramp”, zoals ‘DYDO 5403′ het euvel duidt, dwong Lombard al eerder tot maatregelen. De afdeling Human Resource wordt aangevuld met honderd man, reorganisaties worden voorlopig in de ijskast gezet en toppsychiater dr. Eric Albert is aangetrokken als anti-stress-adviseur.
Maar wat had Lombard beter kunnen doen?
Professionele identiteit
Toch doet Lombard er goed aan zich eerst te verdiepen in de emotionele brief van zijn oud-medewerker. Hij wordt beticht van een “beleid des doods”. Los van dat, valt één ding op. Het thema van de brief is ‘identiteit’. In zijn organisatie zou weinig ruimte zijn voor meningsuiting, het werk is repeterend en het vertrouwen in het zelfstandig beoordelingsvermogen van personeel is gering. ‘DYDO 5403’ benoemt twee varianten van identiteit: de professionele en de geografische.
Met het eerste doelt hij op vakmanschap (“Ik ben een technicus, geen verkoper!”) en met het tweede het gesleep met werknemers. Zelf werd hem dat noodlottig. “Na zesentwintig jaar trouwe dienst ben ik in twee maanden gesloopt”, verklaart hij tegenover het tijdschrift l’Humanité. Hij legt de schuld van de suïcidegevallen helemaal bij de directie. “Deze medewerkers hadden geen familieproblemen of financiële zorgen. Hun probleem was France Telecom: het beleid dat u hebt gevoerd.”
Ode aan de arbeid
Eenmaal bijgekomen van deze aantijging kan Lombard beginnen aan het boek van Alain De Botton. In Ode aan de arbeid (2008) legt de Zwitserse filosoof uit dat mensen in grote organisaties kunnen vervreemden van hun werk. Als schakel in een productieproces hebben ze geen zicht op het eindproduct. Maar dat hoeft nog niet te betekenen dat ze geen voldoening uit hun arbeid kunnen halen, relativeert De Botton. NRC-redacteur Maartje Somers tekende uit zijn mond het volgende op:
“Al is hun werk misschien niet zichtbaar of tastbaar, toch vinden werknemers manieren om zich nuttig in en trots op hun werk te voelen. Binnen de kring van directe collega’s of door de concrete doelen die ze wél kunnen overzien, zoals een geslaagde vergadering of project.”
Daar ligt de uitdaging voor France Telecom. Connecting people, zoals de slagzin van een Finse telefoonfabrikant luidt. Maar ook voor ‘DYDO 5403’ heeft de wijsgeer een les: vat ontslag niet persoonlijk op, waak voor een existentiële crisis. “We moeten inzien dat ons ontslag deel uitmaakt van een groter verhaal.”
De huidige generatie managers heeft maar één doel voor ogen: een zo hoog mogelijke winst. Aan de werknemers (de mensen die de winst mogelijk maken) en zelfs aan de klánten (als er problemen zijn), hebben de managers volledig lak. Met andere woorden: echte managers moeten sociale “dieren” dieren zijn, die het welzijn van mensen voor ogen hebben en moeten ook de kunde hebben om winst te maken.
P.J.T. Derks op 18 September 2009 om 23:01